бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Ислам дин ва жита

Ислам дин ва жита

Ислам дин ва жита

Хъулиб хIербирни

Нушала диннизиб жита умуси мицIираглизи халбируси саби, хяван ахIи. ГIяхIмадли баахъибси хIядислизиб бурили саби, Идбаг ﷺ ца хъули живарибхIели, ила вякьун. ЦархIил хъули живарибхIели биалли, ил кьабулхIейкиб. Иличила хьарбаибхIели, илини жаваб чарбариб илаб хя лебни багьандан кьабулхIейкира или. Илизи иб: «ЦархIил хъулибкIун житара лебригу!?» Илини жаваб бедиб: «Жита нясси ахIен, умуси саби, ил хIушала-ургаб бируси саби».

Ишаб гьанбушес вирар, УхIудла дергъла манзил МяхIяммад Идбагли ﷺ житани сунела дурхIни далхули чебаибхIели, илини сунела гIяскар цархIил гьунчибад букибсири, илди уруххIедарес багьандан.

Бурни хIясибли, Идбагла ﷺ МугIизза бикIуси жита бирусири. Цагьачам жита Идбагла ﷺ халгIятличиб бусаунхIели, илини дехIибала тамандарили гIергъи, жита чебхIергъахъес багьандан халгIятла дуб чеббяхъибсири.

Идбагли ﷺ жита сунечи гъамбирухIели, кьям иличи битIикIусири ил илабад бужахъес багьандан, ва ирусири: «ишди мицIираг нуша-ургар хIердирути сари». Илала асхIябтасра житни дигахъутири ва илдачи гIяхIси хIеруди бирусири.

Ил багьандан Алжана ва жагьаннаб

МицIираглизибад житасцун саби асубируси мижитлизи абацIес.

Идбагли ﷺ сунела асхIяблис мурталра житначил вирни багьандан «житнала дудеш» Абу-Гьурайра ибси у бихьибсири. ИтхIейчивад сунес сайра илкьяйда викIусири. Илала ца житани Идбаг ﷺ чIичIайзивад верцахъибсири.

Ислам диннизиб сунес сунени къуллукъбарес хIебирутачи къайгъи дакIубирни – гIяхIсилизи халбируси саби. Житначицун ахIенну цархIилти мицIирагличира бархли. БугIярси манзил ца гьункьяни биргIуси жита чебаили дукла буцили, плащлиуб ванабарили берцахъили сай. Ил баркьудилис илала бунагьуначивад ЧевяхIси чевверхниличила илизи багьахъурсири.

Аль-Бухарини баахъибси хIядислизиб бурили саби: «Гьачам ца адам гьунчив милигиубхIели, къуюлизи кацIили шинни ужибсири. Илавад дуравхъунхIели, илини милигдешли къую-алавси шинкIаси гIянжи букуси хя чебаили сай. Иличи уркIецIидухъи, къуюлизи чариубли, сунела дабри шинни бицIили, цулбази илра буцили дуравхъи хя шинни бахи сай. Ил баркьудилис Аллагь ﷻ илала бунагьуначивад чевверхниличила МяхIяммад Идбагли ﷺ бурибхIели, лехIирхъутани хьарбаили саби: «Ва Аллагьла Расул ﷺ, мицIираг багьандан нушаб шабагъат лебсив?» Илини жаваб чарбариб: «Шабагъат гьар мицIирси секIайс гIяхIдеш барнилис лебси саби».

УркIецIидухъниличибли бунагьуни дирцес яра Алжана сархес вирули виалли, иличи ургIебли, сунени саби батахъес хIебируси мицIираглис зарал барнилис халаси бунагь биуси саби.

Идбагла ﷺ хIядисуназибад аль-Бухарини балахъули сай, пулан хьунул адамлис жагьаннаб кьадарси саби или, ил хъулирад дурарухъи унза гIекIили, илаб калунси житалис бергеси хIебатурли ва сунени сунес бергеси баргахъес имкан агарли, жита дурабухъес хIебиубли, бебкIнилис.

Пикридухъеная, адамличил вайта виркьнилис сегъуна бунагь биулил?!

Житнала умудеш

алкIули дирар хъулирти житнала шайчир. Жита умуси мицIираглизи халбируси саби, илала шутрира умути сари, нажас берги хIебиалли (мисаллис, ваца). Иличила ГIяйшани баянбариб Идбагли ﷺ житани дужути шинничил дазала дирутири или. ХIебиалли, ил къячбикибти шин ва беркеси адамлисра асубируси саби.

ГIяйша дехIибайчирхIели, житани илис хибси хурег букули чебаиб, дехIибала тамандарили гIергъи, ГIяйшани илабад хурег беркун, Идбагла ﷺ гъай гьандуршули: «Илди умути сари – хIушала хъулир хIердирути».

Илкьяйдали гьаман хьарбиули бирар житала гъезличила суал: «ДехIибала дируси кьалтинничир яра палтарличир житала гъез диалли, дехIибала халдирутив?» Эгер палтарличир яра дехIибала дируси мерличир хIябал яра иличир камти гъез диалли, илди камтази халдарили, дехIибала детарути сари.

Имам ан-Нававини «Мингьаж ат-ТIалибин» жузлизиб лукIули сай «МицIирси мицIираглизирад декIардикибти бутIни, илди-ургар гъезра дархли, бебкIибси мицIирагличил цугти сари, (бебкIибси – нажаслизи халбиру). Илдази халхIедирути сари чIянкIли адамли хуреглизи пайдаладирути мицIирагла гъез, илди биалли умути сари. ШафигIитунала мазгьабла машгьурси гIялим Ад-ДимьятIи «ИгIянат ат-ТIалибин» жузлизив викIар: «МицIирагла камти гъез асудирути сари адамла палтарличир ва кьаркьайчир, камти ибси саби – хIябал гъезлис. Илкьяйдали, чула санигIят хIясибли, мурдали башути (мисаллис эмхIеличив) яра мас-хIяйванна гъез лугIути адамтачирти нажасла гъез дахъал диалра асудирути сари, сенахIенну илдазибад мяхIкамдеш барили мурталра умудирес ахъри агархIели».

Эгер гъез вайси нясдешлизи-нажаслизи халдирути диалли, хяла яра цурала нясдешван, яра илдазирад акIубтала, илхIели илгъуна нажас асубируси ахIен, илди мицIирагличив мурдали вашес чевкъалра «.

Ишаб гьанбуршехIе Идбагличибад ﷺ нушачи баибси хIядисра ﷺ житни ва хури багьалис дедлугес асухIебируси ибси. Иличила сунела пикруми дурули «Мугьаззаб» жузлизиб имам ан-Навави викIар, хъулирти житни дицес асубирниличила, илизиб шафигIитуни-ургаб цархIил пикрира агара. Идбагла ﷺ гъай дицес асухIебирути дугIла житначила сари.

Илдачи хIеруди бирни

Житни гьарилра-сера бусурманти лебси улкализибтас дебали дигахъути сари. Илдачила гьарли-марли кадикибти дахъал хабуртира лер. Илдазирад цацадехIти гьаладирхьулра.

ГIусмантала пачалихълис бекIдешдируси ГIябдулхIямид кIиибиллис дебали житни дигахъи. Илала кIялгIназир илди дахъал дирутири. Илдазибад илис бегIлара дигахъуси духъяна гъезличилси цIуба житас Ага Эфенди бихьибсири.

Стамбуллизибси машгьурси Баязидла библиотекала начальник ИсмягIил Саиб Сенжерли дахъал житни далхутири. Ил багьандан Баязидла библиотекалис «житнала библиотека» ибси у бихьибсири.

Турцияла пачалихъла тах шагьар Стамбуллис биалли «житнала шагьар» бикIуси саби, илар азадли къяйцIдикIути житни чинаралра чедаэс вирни багьандан. Иларти кьакьурбазир, хъулразир ва мижитуназир дахъал житни дирар.

Египетлизибси Аль-Азхарлизибси мижитлизиб машгьурси имам ГIяхIмад Ад-Дардирли дарс кабирхьулри. Илаб биалли бучIантала ургабад башуси жита лебри. Ца учIанни ил сунечибад къужбарили чебаили, Ад-Дардирлис ил анцIбукь децIагиб. Кайибси мерличивад айзурли, илини жита сунечи арбукиб. Кьукьубачи кабатурли, сунес хIядурбарибси хурегли бахун. Илкьяйдали илини гIибратлис бучIантала гьалаб гьар бархIи жита балхулри. БархIиличи-бархIи илар житни имцIадикIесдииб ва илар кIидаршцад жита адаибтири.

Гьалабла замана бусурманти хIербирути мераначир «масакии» дикIути мерани дирутири житнас, хурас, урчас ва цархIилти мицIираглис хасдарибти шинничилти. Илди мерани умудируси адамлис мерла хазнализибад алапара бедлугусири.

Илдигъунти хурас, житнас, арцантас шин ва бергеси кабирхьути мерани ишбархIила заманара чедаэс вирар, хаслира нушала шагьарла парканазир ва бамсриихъути мераначир. Ил дебали дигеси анцIбукь саби, чули саби гIягIниси тяхIярли дахес хIебирутас кумекбирни.

Адамли хъулиб жита абилкьули виалли, иличи гIяхIси хIеруди бирес чебси саби. Илис багьес чебиркур ил багьандан Кьиямала бархIи сунени жавабкардеш дихниличила. Лерилра мицIираг ЧевяхIси Кьудратла ВегIли акIахъубти сари ва илдала тIабигIятличи мешули адамти илдачил гIяхIил бирес гIягIнити саби. Гьарил мицIирагла чула ихтиюрти лерти сари ва нушаб хIебиаллира, цархIил селис-биалра бегIлара урехила мицIираглизибадра пайда лебси саби.

Гьарил бусурмай багьес чебси саби саби-алавси мерличирти яра тIабигIятлизирти мицIиртира мицIирти ахIентира секIа, адамтала, мицIирагла, духълумала ва цархIилталара ЧевяхIсини дедибти ихтиюрти лерли диъни ва илдала шайчир жавабкардеш дихес гIягIнили биъни. Ислам диннизиб гьарил ЧевяхIсини акIахъубси тIабигIятлизибси биштIаси мицIирагра кьиматчебси саби ва илдачи хIеруди бирнилисра шабагъат лебси саби. Гьар секIайзиб ца Аллагьла ﷻ ахIенси цIакь ва кьуват агарси саби.

МухIяммад МяхIяммадов

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Янилизир пайдалати

Янилизир нуша бусягIят думсулра, гьанкI хIебиусин билзулра ва жявли зягIипдиркулра. Иличил барх иммунитет гIяшбиъниличибли цIакьагардирулра. Илгъуна аги витаминти хIедиъниличиблира бируси саби. ХIушаб гьаладирхьулра янилизир имцIали пайдалати цIедеш ва овощуни.   Апельсин – пергер...


Дурхъаси Лайлатуль Кьадрила дуги

Бусурмантала умматлис Лайлатуль Кьадрила дуги хасси тяхIярла шабагъат саби, чусра УркIецIила ВегI Аллагьли ﷻ пешкешбарибси. Кьуръайзиб бурули саби: «Лайлатуль Кьадрила дуги азир базличиб дурхъаси саби» или. Илала мягIна – 1000 баз, чузибра Лайлатуль кьадрила дуги агарти. Ил дуги...


Гьарун Идбаг

Гьарун ГIимранна урши сай. Илала насаб Якьуб Идбагла урши Лавичи абиуси саби. Гьарунна идбагдеш илала узи Мусала идбагдешличил чIумали дархдасунтири.   Египетлизиб зубартас ва канчанас сужда бирути египетлантани бекIдеш дирес бехIбихьиб. Илди Израилла халкьличи мучлаагарли хIербикIутири ва...


Сагабарая буркьунза

Имам аль-Бухарила ва имам аль-Муслимла дурхъати хIядисунала дабзти жузазиб бегIлара гьалабси мерличибси хIядислизиб бурили саби: «Гьалжанализи хьурахIейру сунела тухумтачил бархбас къяббердахъибси». Тухумтачил бархбас хIебузахъни бусурман диннизиб халаси бунагьлизи халбирули саби....


Суалти-жавабти

- Хьунул адамла держли ужуси мурул виалли ва илис ва иличи башути юлдашунас къуллукъбирули риалли илис бунагь биусив? Ил хьунул адамли хIяж баралли хIяж кьабулбирусив? - Муруйс къуллукъбиралли хьунуйс халаси кири биуси саби. ДекIарси анцIбукь саби мурул держли ужули виалли, илхIели сабур барили,...