Магьарличила (никяхI)

Магьар дирхьнилис дурайсути исламла хIукмуртазибад ца саби магьарла вягIдурти гьунчидуршути шуртIри.

Магьарла гьарил вягIда цIакьлизиб бируси саби шаригIятлизир чедаахъибти белгити шуртIри дузахъаллицун (илди далути сари никяхIла тяхIяр-кьяйда дируси имамли).

Ил исламла пасихIдешлис гIячихъси бикьри саби. Ил кьалли ПасихIси ва лерил Далуси, адамтас се гIягIнисил балуси ва диннизиб, иш дунъяличиб ва ахиратлизиб илдас хIукмурти дурайсуси ЧевяхIси Аллагьли ﷻ бархьибси саби.

Магьарла вягIда бирнилис чараагарти шуртIри

Магьарла вягIда (никяхI) шаригIят хIясибли гьарли-марсилизи халбарес багьандан, ишди гIергъити шуртIри дузахъес гIягIнити сари.

1.Чус гIергъи магьар дихьнилизи халбирути белгити дугьби дурни.

2.Хьунул адамлис магьар дихьес багьандан сегъуналра гьалабиз агни:

а) чучи хъайчикайахъес къадагъабарибси гъамти тухумтазирад (неш, хала неш, рузи, рурси, зизи, узила яра рузила рурси, хьуна неш, хьуна рурси хIериъни);

б) декIаррикили яра мурул вебкIили гIергъи кабизахъурси замана (гIидда) таманбиъни;

в) исламла динничи каризни, ил бусурман яра Дурхъаси белкIла (Писание) адамтазирадси хьунул адам риъни ибси саби.

Бусурмайс асубируси ахIен цIалис икрамбирусиличил, исму-суратлис сужда бирусиличил, динничирад гьарахърикибсиличил, мунапикьличил, дудеш цIалис суждабирусила ва неш Дурхъаси белкIла адамтазирадсила яра илис ургIебтала рурсиличи хъайчикайэс.

3.Мурул адамличил хъаллариэс багьандан гьалабизуни агни:

а) хьунул адам сунес шери рукьес асухIебирутала лугIилизивад (дудеш, хала дудеш, узи, урши, узила яра рузила урши, мура дудеш, гьалавла мура урши) хIейъни;

б) илала ца гьакIли авал хьунул адам хIебиэс гIягIниси саби;

в) исламла дин.

Рурсила кьабулдеш. Идбагла ﷺ хIядислизиб бурули саби: «Гамъа шери редлугуси ахIен сари хьулхIерухъалли, рурси шери редлугуси ахIен, илизибад пурбан сахIесили». Илизи хьарбаибси саби: «Ва Аллагьла Расул ﷺ! Сегъуна бируси илала пурбан?» Илини жаваб гиб: «Сари лехIкахъни» (Муслим, ат-Тирмизи).

ШаригIятли сари гьалар шери рякьунси хьунул адам, шери редес асубирахъули ахIен, эгер илини сунела кьабулдешличила ахъли хIебуралли. Рурсиличила гъайдикIахIелли, ил разириъни иргъахъуси саби лехIкахънили, белики ил сунела кьабулдешличила ахъли бурес урузкIули рургар. Илкьяйдали дудешлис яра хала дудешлис (цархIил чисалра ахIи) ихтияр лебси саби рурси сунела пурбан агарли гIяхIси адамлис шери редес, сенкIун илди саби рурсиличила ва илала кьисматличила бегI гьалабси яргализиб къайгъилизи биркути.

5.Кьайгим (опекун) левли виъни. Идбагли ﷺ бурни хIясибли: «Магьар дирхьути сари чIянкIли кьайгим левлицун», кьайгим агарли магьар дихьес асубируси ахIен.

Абу Гьурайрали буруливан, Аллагьла Расулли ﷺ иб: «Хьунул адамли хьунул адам шери редхIелуга ва хьунул адамли сари шери редес хIерирар.

Кьайгим – ил балугълаваибси, дагьри хIедамкьурси, бунагьагарси, дудешгIебти тухумтала лугIилизивадси бусурман мурул адам сай (дудеш, хала дудеш, узи, узила урши, дудешла узи, илкьяйда илдала дурхIни ва дурхIнала дурхIни).

Эгер илдигъунти агара биалли, яра хьунул адам шери редес ихтияр лебси кьайгим агарли виалли (84 километрла ва гьатIира гьарахъли виалли), рурси шери редес ихтияр леб сари хIеррируси шагьарла (шила) имамлис. НешгIебти цалра узис, илдала дурхIнас, хала дудешлис кьайгимли виэс асубируси ахIен, сенкIун дудешгIебти тухумтала лугIилизи илди кабурхути ахIен.

ЦIикурила кьайгимличиб чебси саби илала гIурла муруйчи пикри бяхIчиаэс ва сунела ахмах баркьудлумачил машгьурсилис яра динничи чекахIейзурсилис, челябкьлализив иличила гIягIниси тяхIярли къайгъилизи хIеркусилис ил шери хIередес гIягIниси саби. Эгер чили-биалра сунела рурси бархьдеш агарси адамлис, бунагькарлис, диннизир сагадешуни диахъес къайгъилизи викибсилис яра халати бунагьуни дирусилис шери редалли, ил сунела динничи къаршиси такьсирлизи халбируси саби ва иличибли илини сунечи ЧевяхIси гьимуркIахъу.

Ца адамли ХIясан аль-Басрилизи хьарбаили сай: «Дила рурсилис чумал адамли сукникьянаби бархьиб. Илдазивад чидиллис нуни рурси шери редлугуси?» «АллагьлигIивад ﷻ урухкIусилис. Эгер дигахъули виалли - илини илала хIурматбиру, хIейгахъаллира – гьимхIеруркIахъу», - жаваб гиб илини.

Эгер рурсилис сунела насаб хIясибли, тухумдешла царугдеш хIясибли, урузкIудеш хIясибли ва азаддеш хIясибли лайикьси адамли сукникьянаби бархьили, рурсила дудешли сабаб агарли сунела рурси шери редес кьабулхIеркули виалли, ва ил чуйнара тикрарбиуб биалли, илхIели дудешла кьайгимдешла цIакь бетихъуси саби ва рурси шери редес саби хIербируси шагьарла яра шила имамлизиб ихтияр лебси саби.

Магьар дирхьухIели кIел бусурман мурул адам бикьрумили лебли биъни. Аллагьла Расулли ﷺ буриб: «Вали ва хIялалти кIел бикьри агарли магьар бетхIерар».

6.Магьарла мас (калым) биъни.

Магьарличила (никяхI)