бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалтас жавабти хlядурдарибти сари имам Шафигlла мазгьаб хlясибли

Суалтас жавабти хlядурдарибти сари имам Шафигlла мазгьаб хlясибли

– Асубирусив кIелра шалила кьабулдеш хIясибли вачар-чакарла вягIда бехъес?

– ЧевяхIси Аллагьла ﷻ диннизиб лебси саби «аль-икьала» ибси мягIнала дев, цархIилван буралли, бирцусилира исусилира вачарла вягIда буэс вирнила баян саби ил, кIилалра кьабулдеш хIясибли вягIда бехъес вирни иргъахъуси. Ил барес сегъуналра багьана хIебиалра асубирули саби. ЦацахIели, вягIда бехъни дигесилизи халбирули саби, эгер илдазивад ца вягIда барниличи пашманиубли ил буэс дигули виалли, илала аги кункбиахъес багьандан. Или биалли, гьарилли вачар-чакар дарили асибси секIал цалис цали чарбируси саби. Дугьбачил вягIда буъниличилара бурили. («Мугъни аль-МухIтаж», «Асна аль-МатIалиб»).

– Асубирусив жаназа гьаргбарес (гъяраэс) багьуди касес багьандан?

– ХIукмурти (фикьгьи) дурайснила Советли (Совет фикха) лебил дунъяла бусурмантала Маккализиб бетерхурси Х – ибил сессияличиб хIукму дурасиб, жаназа гьаргбирнила, гъяриънила тяхIяр марбарес. Илала чараагардеш жаназала даражалис бируси вайдешличиб гьалаб чебаиб, ва гIергъиси хIукму дурасиб: Жаназа гьаргбирес, медицинала факультетуназиб бучIути студентунала багьудилис, медицина руркънилизиб асубирули саби гIергъити шуртIри дузахъалли:

1) вебкIибсини иличила васият батес гIягIниси саби, яра илала гъамтани, ил вебкIили гIергъи, илгъуна ихтияр бедес гIягIниси саби;

2) кьаркьайзибси хIялумцIес ва бяркъес гIягIниси биркIанцун саби гъяриуси;

3) хьунул адамла жаназа паталогоанатомхьунул адам лерли риалли, мурул адамлис гьаргбирес асухIебирар;

4) гъяраили гIергъи, лерил жаназала кьаркьа биркIанти хIяридихьес гIягIнити сари.

– Асубирусив лебил кьаркьа умудеш барес (вазес), багьана агарли, кири сархес багьандан?

– Ибну ХIажар аль-Гьайтами сунела «ТухIфат аль-МухIтаж) жузлизив викIар: «Дигеси саби (суннат) вазес, кьаркьа гягI барсбиалли (майъаливатурли), яра сегъуна-биалра гIяхIси анцIбукьличил бархбасунси балбуцлизир, мажлислизир бутIакьяндеш дирухIели». «Гъуслю барни сагабарес дигули виалли, илизиб чараагардеш лебси ахIен, сенкIун цацабехIтас ил бирес къиянбулхъухIели».

– МухIяммад Идбагла ﷺ суннатуни хIедузахъули или асубирару адамличи гIяйиббирес?

– Дигестази халдирути суннатуни, мисаллис, муцIур кьицIбирни, дехIибайс гIергъи дучIути азкарти ва цархIилтира адамли хIедузахъули или уркъбирхъес ва гIяйиббирес асухIебирар. СенахIенну, диннизибси «ГIяхIдешличи жибирен, вайдешлизибад мяхIкамбирен» ибси мягIнала пикрумала бетуц, дигестази халдирути суннатуни (мандуб) ва хIейгести (макрух) дирухIели, ил яргализиб пайдалабируси ахIен. Амма асубируси саби жагали, аргъеси тяхIярли, гIяйиб хIебарили, диннизиб бузахъес гIягIнисиличила аргъахъес. («Аз-заважир гIян икьтираф иль-Кабаир»).

– ВебкIибсила чевкад дебали висалли, хIяблав ил гIязабуркIуси сай или буруси бархьсив?

– Ибну ХIажар аль-Гьайтами «ТухIфат альМухIтаж» бикIуси сунела жузлизив викIар: «Асубируси саби вебкIибсила чевкад висес ил убкIухIелира, (ил пикри саби имцIати динна гIялимтала) вебкIили гIергъира». ГIуррара илини лукIули сай: «Амма вебкIибсила гIяхIти шалуби гьандуршули висес, сецадла гIяхIси вирил ил хъалибарглис, унрубас ва цархIилтира, къадагъаласи саби». «Къадагъаласи саби ахъли вяв-чIярикIули ясбирес ва чIиллайта (ясла далуйта) учIес, вебкIибсила гIяхIдешуни гьандуршули, висули хIейаллира. «Къадагъаласи саби децIикIес вегIла михъирлизи вирхъули, палтар гъярудули, бекIла гъез лутIули, гIядатла палтар цархIилтачи дарсдирули». «ВебкIибси адамлис бунагьбиуси ахIен, илала гъамти-тухумтани илдигъунти секIал диралли. Ил танбихIлавирниличила буруси гIялимтала пикри лебси саби, нагагьладан илини илкьяйдали бисахъес васиятбарили, хъарбарили илди чIярбикIули бисалли. ЦацабехIти гIялимтани бурули саби, вебкIибсилис бунагьбиур, илини мицIирли левалхIели сунела тухумтази дебали бисули, ясбирахъес къадагъахIебаралли ибси. Ил багьандан, хъалибарглис къадагъабарес гIягIнибиркур илкьяйдали бирахъес». («ТухIфат аль-МухIтаж).

– Ризкьиличил закат бедлугухIели хъу балцнилис, белгIнилис, удобрениелис ва илдигъунти цархIилтира харжани хIисаблизи кайсутив?

– Ризкьила, анкIила закат бедлугухIели, сабухъла багьализир белгIнила, балцнила яра илдигъунти цархIилти харжани халдирути ахIен. Илди харжани илала вегIличир кавлути сари. («ТухIфат аль-МухIтаж» имам ашШирванила субкомментариябачил)

– Асубирусив хъалчирад чяхIдикIути забла шинничил дазала дарес, иларкIун арцантала дек диэс асубирар?

– Имам ШафигIла мазгьабла машгьурси гIялим «Хашията Кьальюби» жузлизив викIар: «Шиннизир арцантала дек диалра асубирули саби, илди дек шиннизир куртIдикIути арцантала хIедиалра». СенкIун камти арцантала дек лерти шинничил асубирули саби дазала дарес, хъалчирад каркути забла шиннизир дек лер или гьанбикцун биалли, гьатIира асубирар.

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


ХIяжла рукнурти

ХIяж динна рукнуртала ца саби, гIялам халкьла вегI Аллагьлис ﷻ бируси гIибадатуназибад халасигъуна. ХIяж адамличи гIямрулизиб гьачам баресцун саби чебси, сунени назру баралли ахIенси.   ХIяж чеббиънилис шел шартI лер: бусурман виъни, балугълавиъни, дагьричевси виъни, азадси виъни, хIяжбарес...


Бархьдеш

ГIярабиялизиб кIел гечликьяна сафарличи дурабухъири. Илди башули бамсурхIели, тIашбизурли бамсриахъес кьасбариб. Илдазивад цала шел бехIцIари лерри, кIиибилла биалли хIябал. Илди букес или кабиибхIели, ца шалгIевулхъуси гьункья къаршиикиб. Илдани илра живариб чучил варх кьацIли укахъес. Илдани...


Заб-маркала асурти

Хабарагарси балагь чисалра кьадармабиаб, хъярхъли кабухъун хIеркIлис я инсан къаршимайкаб.   Мартла 28-личир Дагъиста ванзаличир дебали тамашала анцIбукьуни кадикиб. Гьалабси дуги МЧС-ла багьахъни бакIибсири жагIял дахъал заб ва дягI дирар или. Иличи илцад-декIар пикри чилилра бяхIчихIеиб,...


Юсуф Идбаг

- Ишавад архIякьядра наб дигул хIебарили, Ну рикIуси хIейкIадли къиян-жапа дахъдирис. Ил замана Зулайха унза гIекIес дуцIрухъун, Илис дигул хIебарес, Юсуф хъярхъли гьавухъун, ГIеларадли хъямрики, буциб хIева, гъярбердиб, Илизивад верцили, Юсуф хIилхIи дуравхъун. Зулайхара аррякьи, ГIязизлизи...


Бакиличила

Ибн аль-Джаузила уршила урши Абуль Музафарли лукIули сай, Ибн Акильли сунечила буруси: «Гьачам, КягIбалис алав тIаваф барили гIергъи, нуни ванзаличиб жавгьар духрала баки чебаира. Иличиб хIунтIена гьимир лебри бриллигIянтличилси. Нуни ил ахъбуцира ва илала вегI варгес кьасбарира. Камси...