бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалтас жавабти хlядурдарибти сари имам Шафигlла мазгьаб хlясибли

Суалтас жавабти хlядурдарибти сари имам Шафигlла мазгьаб хlясибли

– Асубирусив кIелра шалила кьабулдеш хIясибли вачар-чакарла вягIда бехъес?

– ЧевяхIси Аллагьла ﷻ диннизиб лебси саби «аль-икьала» ибси мягIнала дев, цархIилван буралли, бирцусилира исусилира вачарла вягIда буэс вирнила баян саби ил, кIилалра кьабулдеш хIясибли вягIда бехъес вирни иргъахъуси. Ил барес сегъуналра багьана хIебиалра асубирули саби. ЦацахIели, вягIда бехъни дигесилизи халбирули саби, эгер илдазивад ца вягIда барниличи пашманиубли ил буэс дигули виалли, илала аги кункбиахъес багьандан. Или биалли, гьарилли вачар-чакар дарили асибси секIал цалис цали чарбируси саби. Дугьбачил вягIда буъниличилара бурили. («Мугъни аль-МухIтаж», «Асна аль-МатIалиб»).

– Асубирусив жаназа гьаргбарес (гъяраэс) багьуди касес багьандан?

– ХIукмурти (фикьгьи) дурайснила Советли (Совет фикха) лебил дунъяла бусурмантала Маккализиб бетерхурси Х – ибил сессияличиб хIукму дурасиб, жаназа гьаргбирнила, гъяриънила тяхIяр марбарес. Илала чараагардеш жаназала даражалис бируси вайдешличиб гьалаб чебаиб, ва гIергъиси хIукму дурасиб: Жаназа гьаргбирес, медицинала факультетуназиб бучIути студентунала багьудилис, медицина руркънилизиб асубирули саби гIергъити шуртIри дузахъалли:

1) вебкIибсини иличила васият батес гIягIниси саби, яра илала гъамтани, ил вебкIили гIергъи, илгъуна ихтияр бедес гIягIниси саби;

2) кьаркьайзибси хIялумцIес ва бяркъес гIягIниси биркIанцун саби гъяриуси;

3) хьунул адамла жаназа паталогоанатомхьунул адам лерли риалли, мурул адамлис гьаргбирес асухIебирар;

4) гъяраили гIергъи, лерил жаназала кьаркьа биркIанти хIяридихьес гIягIнити сари.

– Асубирусив лебил кьаркьа умудеш барес (вазес), багьана агарли, кири сархес багьандан?

– Ибну ХIажар аль-Гьайтами сунела «ТухIфат аль-МухIтаж) жузлизив викIар: «Дигеси саби (суннат) вазес, кьаркьа гягI барсбиалли (майъаливатурли), яра сегъуна-биалра гIяхIси анцIбукьличил бархбасунси балбуцлизир, мажлислизир бутIакьяндеш дирухIели». «Гъуслю барни сагабарес дигули виалли, илизиб чараагардеш лебси ахIен, сенкIун цацабехIтас ил бирес къиянбулхъухIели».

– МухIяммад Идбагла ﷺ суннатуни хIедузахъули или асубирару адамличи гIяйиббирес?

– Дигестази халдирути суннатуни, мисаллис, муцIур кьицIбирни, дехIибайс гIергъи дучIути азкарти ва цархIилтира адамли хIедузахъули или уркъбирхъес ва гIяйиббирес асухIебирар. СенахIенну, диннизибси «ГIяхIдешличи жибирен, вайдешлизибад мяхIкамбирен» ибси мягIнала пикрумала бетуц, дигестази халдирути суннатуни (мандуб) ва хIейгести (макрух) дирухIели, ил яргализиб пайдалабируси ахIен. Амма асубируси саби жагали, аргъеси тяхIярли, гIяйиб хIебарили, диннизиб бузахъес гIягIнисиличила аргъахъес. («Аз-заважир гIян икьтираф иль-Кабаир»).

– ВебкIибсила чевкад дебали висалли, хIяблав ил гIязабуркIуси сай или буруси бархьсив?

– Ибну ХIажар аль-Гьайтами «ТухIфат альМухIтаж» бикIуси сунела жузлизив викIар: «Асубируси саби вебкIибсила чевкад висес ил убкIухIелира, (ил пикри саби имцIати динна гIялимтала) вебкIили гIергъира». ГIуррара илини лукIули сай: «Амма вебкIибсила гIяхIти шалуби гьандуршули висес, сецадла гIяхIси вирил ил хъалибарглис, унрубас ва цархIилтира, къадагъаласи саби». «Къадагъаласи саби ахъли вяв-чIярикIули ясбирес ва чIиллайта (ясла далуйта) учIес, вебкIибсила гIяхIдешуни гьандуршули, висули хIейаллира. «Къадагъаласи саби децIикIес вегIла михъирлизи вирхъули, палтар гъярудули, бекIла гъез лутIули, гIядатла палтар цархIилтачи дарсдирули». «ВебкIибси адамлис бунагьбиуси ахIен, илала гъамти-тухумтани илдигъунти секIал диралли. Ил танбихIлавирниличила буруси гIялимтала пикри лебси саби, нагагьладан илини илкьяйдали бисахъес васиятбарили, хъарбарили илди чIярбикIули бисалли. ЦацабехIти гIялимтани бурули саби, вебкIибсилис бунагьбиур, илини мицIирли левалхIели сунела тухумтази дебали бисули, ясбирахъес къадагъахIебаралли ибси. Ил багьандан, хъалибарглис къадагъабарес гIягIнибиркур илкьяйдали бирахъес». («ТухIфат аль-МухIтаж).

– Ризкьиличил закат бедлугухIели хъу балцнилис, белгIнилис, удобрениелис ва илдигъунти цархIилтира харжани хIисаблизи кайсутив?

– Ризкьила, анкIила закат бедлугухIели, сабухъла багьализир белгIнила, балцнила яра илдигъунти цархIилти харжани халдирути ахIен. Илди харжани илала вегIличир кавлути сари. («ТухIфат аль-МухIтаж» имам ашШирванила субкомментариябачил)

– Асубирусив хъалчирад чяхIдикIути забла шинничил дазала дарес, иларкIун арцантала дек диэс асубирар?

– Имам ШафигIла мазгьабла машгьурси гIялим «Хашията Кьальюби» жузлизив викIар: «Шиннизир арцантала дек диалра асубирули саби, илди дек шиннизир куртIдикIути арцантала хIедиалра». СенкIун камти арцантала дек лерти шинничил асубирули саби дазала дарес, хъалчирад каркути забла шиннизир дек лер или гьанбикцун биалли, гьатIира асубирар.

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Урги-дергализивад иртан

Умурия гIяскуртани алавбуцибхIели, душмантала ургъан лацла хъарличи ацIили Аллагьал Расулла ﷺ шайчи децIагести гъайли угьули, вявкайкIулри. Иличиб децIагеси се лебси бусурмантас? Гьарил бусурман ургъаннис дигулри кавшес илгъуна увяхIси адам. Амма ил кавшес къияннири, сенкIун ил ахъси ва гьамадли...


Дурхъаси Лайлатуль Кьадрила дуги

Бусурмантала умматлис Лайлатуль Кьадрила дуги хасси тяхIярла шабагъат саби, чусра УркIецIила ВегI Аллагьли ﷻ пешкешбарибси. Кьуръайзиб бурули саби: «Лайлатуль Кьадрила дуги азир базличиб дурхъаси саби» или. Илала мягIна – 1000 баз, чузибра Лайлатуль кьадрила дуги агарти. Ил дуги...


Суалти-жавабти

- Хьунул адамла держли ужуси мурул виалли ва илис ва иличи башути юлдашунас къуллукъбирули риалли илис бунагь биусив? Ил хьунул адамли хIяж баралли хIяж кьабулбирусив? - Муруйс къуллукъбиралли хьунуйс халаси кири биуси саби. ДекIарси анцIбукь саби мурул держли ужули виалли, илхIели сабур барили,...


Гьарун Идбаг

Гьарун ГIимранна урши сай. Илала насаб Якьуб Идбагла урши Лавичи абиуси саби. Гьарунна идбагдеш илала узи Мусала идбагдешличил чIумали дархдасунтири.   Египетлизиб зубартас ва канчанас сужда бирути египетлантани бекIдеш дирес бехIбихьиб. Илди Израилла халкьличи мучлаагарли хIербикIутири ва...


Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.   2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил...