Суалтас жавабти хlядурдарибти сари имам Шафигlла мазгьаб хlясибли

– Асубирусив мавлид макьамличил (аги каили) бучIес?
– ШаригIятла хIукму хIясибли мавлид бучIнила тяхIяр дигахъуси саби гьарил назмула (нашидла) бухIнабуцлизибад. Эгер поэмализиб яра цархIил журала назмулизиб Аллагьла ﷻ сипатуначила, Илала Идбагличила e, гIяхIбаркьуначила баянти лерли диалли, ил бучIни Аллагьлис ﷻ дигусили бетаруси саби. Гьайгьайрагу, мавлидлизирти назмурти ил журала сари дирутира. Ил багьандан ил бучIни ва иличи лехIяхънира Аллагьлис ﷻ дигуси баркьудилизи халбируси саби. («ТухIфат альМугьтадж» имам Ширванила субкомментариябачил).
– АкIни хIясибли бусурмайзи чи халируси?
– Эгер бегIтазивад ца яра илала хала бегIтазивад ца (хала дудеш, хала неш ва ц.) бусурман виалли, яра бусурмадеш кьабулбаралли (ислам дин чеббикIили) дурхIя балугълаваайчи, виштIаси бусурманнизи халируси сай. Амма акIни хIясибли виштIаси бусурмайзи халируси сай кIел шартI диалли: – илала вегI яра хала вегI бусурман виэс гIягIниси сай дурхIя акIайчи; – тухумдешла бархбасуни ислам диннизир кадизахъуртили диэс гIягIнити сари. Магьар агарли акIубси виштIаси, дудешла насаблизи кархуси ахIен. Ил хIясибли, виштIасила неш яра нешгIебти тухумти бусурманти хIебиалли, виштIасира бусурманнизи халируси ахIен. Бусурман адамли селичилра хIерхIеили, гIямрулис гьачамалра Аллагь ﷻ ца виъни марбируси шагьадат бурес гIягIниси саби: «Ашгьаду алля илагьа илла лЛагь, ва ашгьаду анна МухIяммада ррасулюллагь». «Нуни марбирулра Аллагь ﷻ ахIенси цархIил дурхъаси секIал сунес лагъдеш дарес хIякьси агни ва гIуррара марбирулра МухIяммад Илала Расул ﷺ виъни. («Мугъни аль-МухIтадж», ХIашия альКьальюби»).
– Гьанала замана канилавси виштIаси операция барили дурайсули сай. Илкьяйда виштIаси дурасили гIергъи хьунул адамлизирад дурадулхъути камли дирар, ил мурт умуриубсилизи халбирусив?
– ВиштIаси секьяйда акIаллира бехIсурдеш агарли, хьунул адамлизирад дурадулхъути ца сягIятла духIнар тIашдизесра дирар, 60 бархIиличи бикайчи духъяндитIесра дирар, ургабилгъуна 40 бархIи. Илди тIашдизурли 15 бархIи дикалли, ил тамай умуриубсилизи халбируси саби.
– ЖумягI бархIила суннатла кьаркьа умудеш барни (вазни) муртличи бикайчи халбируси? Ил убкали биалли секьяйда чебихъуси?
– ЖумягI бархIила суннатла умудеш барни бехIбирхьуси саби савлила дехIиба замана бехIбихьибхIейчибад ва таманбируси саби имамли жумягIла дехIибала тамандарили «АсСаляму гIялайкум ва рахIматуллагь» ибхIейс. ГIяхIсилизи халбируси саби жумягIла дехIибайчи укьес гьалав вазни, умудеш калахъес багьандан. Ил кьаркьа умудеш барни чебихъниличила гъайикIалли, ил суннатси баркьудилизи халбируси саби цархIил журала умудеш барни кьяйдали.
Ил бирни иргъахъули саби, адамли ил мягIничебси биъни багьурли бархьхIебалтахъес багьандан, сенкIун ил марбареси сабаб хIебиалли, бархьхIебалтни гIяхIси саби. Иличи че ишгъуна мягIнала хIядисра лебси саби: «ЖумягI бархIи чебяхIбирули, чили кьаркьала бирцалра, дазал даралра, умути палтар чегьурли мижитлизи укьялра, имамличи гъамли кайалра, илала гьарил ганзлис ил ца дус дубуцибхIелигъуна савгъат бирар». («ТухIфат аль-Мугьтаж»).
– Эгер хьунул адамла я мурул, я урши агарли биалли, амма узби лебли биалли, иличиб чебсив узизибад хIяж барес рукьес пурбан сайсес? Ил рирару варх мяхIрам агарли, бирхаудибихьести хьунул адамтачил рарх хIяжлизи рукьес?
--МяхIрам агарли хьунул адамлис архIяличи дурарулхъахъес къадагъабируси биъниличила бирхаудибихьести дахъал хIядисуни лер. МяхIрам варх вирнила мурад хьунул адам ратахъни ва илис урехи хIебиахъни саби. Ил багьандан саби илдала пурбан хIяжатбиркусира.
Ил багьандан саби илдала пурбан хIяжатбиркусира.Имам ШафигIли бурни хIясибли, мяхIрам агарли, бирхаудибихьести хьунул адамтачил рарх архIяличи дурарулхъухIели, ил хьунул адам сунечи сари умутчерли риэс гIягlниси сари. Имам ШифигIила мазгьабла гIялимтани бурни хIясибли, хьунул адамлис умут лугуси саби: --муруй, --мяхIрамли; --бирхаудибихьести хьунул адамтани. Илгъуна баян гили саби суннатла хIяж бирниличил бархбасунси суал хIербирухIели. ГIялимтани бурни хIясибли, маслигIятбируси хIяж барес, мас бицес яра асес хьунул адамлис архIяличи дурарухъес асубируси саби чIянкIли варх мурул яра мяхIрам виалли, илди агарли асухIебирар.
– Ижаралис (арендалис) хъали буцибси адамли, кабизахъурси заманалис коронавирусла чейхъуси изала тIинтIбирни багьандан гIягIниси тяхIярли ил пайдалабарес бетхIеалли, ил манзиллис багьа бедес чебсив?
– Ижаралис буцибси хъали (помещение) буцибсила гIяйиб агарли (пандемия, изала ва ц.) илини пайдалабарес бетхIеалли, илизиб вягIда бихъес ихтияр агарси саби ва лебил кабизахъурси багьа бедес чебиркур. Хъа вегIли, илгъуна къиянси тяхIяр хIисаблизи касили, багьа дургIебарни, гIяшбарни дигеси анцIбукьлизи халбируси саби. Илгъуна баркьуди дебали гапласилизира халбируси саби, сенкIун ил барибси гIяхIдеш бусурма адабдешла лишан сабхIели. Аллагьла Расул викIусири (мягIна): «Чили бусурман узила къияндеш, пашмандеш кункбаралра, илала къияндеш, децI Кьиямала бархIи Аллагьлира ﷻ кункбирахъу. Аллагьли ﷻСунела лугърас кумекбируси саби, илдани чула узбас кумекбирули лебалли». («Муслим»).
– Аллагьла Жузи се мезличил дурхьутири?
– Ибн ГIяббас викIусири: Аллагьли ﷻ лерил жузи гIяраб мезличил дурхьутири, ЖабрагIил малаикли илди чучи дурхьути идбагунала мезличи шурдалтутири. Кьуръан нушала Идбаглис ﷺ гIяраб мезличил бархьибсири, Тора – жявхIелла жугьутIунала мезличил Муса Идбагличи бархьибсири, Инжил – грекунала мезличил ГIиса Идбагличиu бархьибсири, Забур – ассириялантала (среднеассирийский) мезличил Дауд Идбагличи («Бугъаятул Мустаршидин»).