бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

СУАЛТИ-ЖАВАБТИ

СУАЛТИ-ЖАВАБТИ

СУАЛТИ-ЖАВАБТИ

- ХIулбала шала агарси, бикьхIебикьуси ва гъайикIес хIейруси адамличи дехIибала дарес чертив?

- Эгер адамли бикьули ва хIулбани чебиули биалли, иличиб ислам динна лерил кьанунти дузахъес хъарси саби, гъайикIес хIейруси виаллира. Рахли ил акIубхIейчивад сукъурси, гIянцIси виалли, яра 6-7 дус виайчи илгъунасили ветаалли (тамйизла дусми - сунес сунени къуллукъбарес, укес, ужес вируси манзилличи бикайчи), иличи диннизирти фарзуни дузахъес чебси ахIен. Заманала бухъяндешли, адам чебианвиалли, яра бикьанвиалли, гьалар уркалунти дехIибала ва дуббуцари черахъес черти ахIен. Амма адам динна кьанунти дагьурхIели, сукъурсили яра гIянцIсили 6-7 дусла гIергъи ветаалли, сунела зягIипдеш хIисаблизи касили илини вируси кьяйда илди дузахъес чебси саби. («Нигьая аль-МухIтаж» имам ашШабрамаллисила субкомментариябачил, «ХIашия аш-Ширвани»).

- Асубирусив адамти хурегли бахи гIергъи, бебкIибти гъамтас садакьа биахъес (илдала рухIлис манпагIятбиахъес) или илдас кири бедес?

- Адамли цархIил адам хурегли вахи виалли, ил кири (садакьа) сунела бебкIибти гъамти-тухумтас яра цархIил адамлис бедес вируси сай, сенахIенну ил Аллагьлис (с.т.) дигуси баркьуди саби. Ил барес багьандан, хурег берки гIергъи, гьалаб нигетра барили ил кири вебкIибсилис бедес балга-дугIя дирути сари, ил садакьа бедлугуси пулан тухум яра цархIил адам гьанушили. («ТухIфат аль-Мугьтаж» имам ашШирванила субкомментариябачил, «ФатхI альМугIин» «ИгIанат ат-Талибинна» комментариябачил).

- Асубирусив хъулир гIярми адилкьес ва илдала диъ хуреглизи пайдалабирес?

- Авалра мазгьабла гIялимтала пикри хIясибли, хъа гIярми адилкьнилис къадагъа агара, я ил диъ букни хIейгесилизи халбируси ахIен. Илис бикьрили гьанбушес вирар хIядис, сунезибра буруси, Идбаглис ﷺ савгъатлис гIярала урдур хибхIели, илини ил кьабулбариб ва илизибад диъ беркун. Хъа гIярми адилкьнилизиб къадагъа агара, сенкIун илди хъа мицIираглизи халдирути сари. («Аль-Мингьаж», «Мугъни аль-Мугьтаж»).

- Асубирусив бусурман ахIенсилис хIяйван бицес ил динна кьанунти хIясибли лугьниличи бирхауди хIебиалли?

- МицIираг динна кьанунти хIедузахъули белгьни бунагьлизи халбируси саби. Ил багьандан къадагъабируси саби ил чис-биалра, бусурмайсра бархли бицес, ил тяхIярли лугьниличи бирхауди хIебиалли. Илкьяйдали сегъуна-биалра мас яра цархIил секIал бицесра къадагъаласи саби, ил бунагьласилизиб пайдалабарес иснила бирцусила бирхауди биалли. (Аль-Фатава аль-Фикьгьия аль-Кьубра»).

- Асубирусив къянбала кьукьялизирти арцанти беркайзи пайдаладирес?

- ШафигIитунала мазгьаб хIясибли, хуреглизир къянбала кьукьялизирти арцанти: къянби, цIудара къянби, вякълякъиби ва цархIилтира пайдаладирахъес къадагъабарибси саби, вацIала къяна, хъирхъа, альпийский журала хъирхъа ахIенти. ЦацабехIти динна гIялимтани бурни хIясибли, къянбала кьукьялизирад къадагъадарили сари къянбигъунти, бебкIибси мицIирагла диъ букути ва адамтас зарал бирутицун арцанти. («Равза ат-ТIалибин», «ТIархIатТасриб фи шархI ат-Такьриб»).

- Асубирусив бухъутIа, апельсинна рангла яра хIунтIена рангла палтар дихес? Мурул ва хьунул адамтази сегъунти рангла палтар маслигIятдирути дихахъес?

- Ислам диннизир лерил ранганачилти палтар дихес асубируси саби, чIянкIли бухъутIа ва шафранна рангла ахIенти. ЦацабехIти гIялимтани бурни хIясибли, мурул адамтас илди ранганачилти палтар дихни хIейгесилизи халбирули саби. ХIебиалли, хьунул адамтас асубирули саби сегъуна-дигара рангла палтар дихес, илди-ургар мургьи-бухъутIа ранглара. Мурул адамтас илкьяйдали илди ранганачил дерхьурти ва хIунтIена рангла палтарра дихес асухIебирар. Илкьяйдали хьунул адамтасра мурул адамтасра гьаман цIудара палтар дихахъесра маслигIятбирули ахIен. Иличи ургIерли мурул адамтасра хьунул адамтасра цIуба рангла палтар дихахъес маслигIятбирули саби.

Илкьяйдали, цацабехIти гIялимтани шиниша рангла палтар дихни гIяхIсилизи халбирули саби, сенахIенну ил ранг Алжанализибтала ранглизи халбирухIели. Иличи че, бурес гIягIнибиркур, хьунул адамтас жамигIятла урга лямцIардикIути ва дебали сунечи пикри бяхIчииути палтарличил башес асухIебирниличила, мурул адамтала хIер битIхIекIес багьандан. Мурул адамтас ва хьунул адамтас цархIил жинсла адамтани имцIали дихути рангла палтарра дихес асухIебирар. МаслигIятхIебиру бунагькартас хасти рангла палтар дихахъесра.(«ТухIфат аль-Мугьтаж», «Хашия аль-Жамаль»)

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


Суалти-жавабти

– Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи хьунуйзиб муруйзибад къиян –хIекь чебахъахъес (компенсация) тIалаббарес ихтияр лебсив, эгер мурул цахIнаб хIербирухIели хьуна арцличил хIерирули кали виалли? – Эгер мурул хьуна арцличил хIерирули кали виалли, илини биалли дугьбачил иличи...


Республикализивра цаибси

Дила белкIла игитгъуна адамличила макьала белкIес цазаманализиб къияннира бирар, гьамадлира. Мурхьти багьудлумачилси гIялимличила белкIес, хаслира ил академик виалли, лайикьси тяхIярли бетхIерар или гьанбиркули бирар. ГIялимличил ца даражаличир ихтилатдикIес, гIилмулашал мурхьти илала багьудлумачи...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

(бехIбихьуд 5,6 – ибил номертазиб)   ТIалаб хIясибли декIарбикни Хьунуйзиб ихтияр лебси саби муруйзи магьар кабушахъес тIалаббарес, эгер муруй сунечи шаригIятли хъардарибти таманхIедиралли. ИлхIели илини муруй бедибси магьарла мас чарбарес гIягIниси саби, чула-ургаб гъамдеш бетаурли...


Азгъинти дурхIначила

Муртрил сахаватси ва бузери дигуси хъубзара адам хIерирули уили сай. Илала азгъинти ва кьиркьирти дурхIни буили саби. ВебкIес гьалаб хъубзарли дурхIни сунечи жибарили сай ва пулан мерличибси хъуличиб кур буркъадалли, хазна бургидая или бурили сай. Хъубзара вебкIибмад, илала дурхIни ургубализи...


Имам Абу ХIамид аль-Гъазали

УчIанничи кагъар Урши, насихIят бурес гьамадси саби, амма ил кьабулбарес къиянбулхъан, сенахIенну ил кьутIкьусин кабилзан сунела хьуланас гьуни бедлугусилис, уркIилис къадагъаласи дигухIели. Хаслира багьуди касили хьалли нафслис гIелавад вашуси ва дунъялизи вархибси. Илала пикри хIясибли,...