«Дила гIямрулизиб бегIлара тIалихIчебси манзил…»
«Дила гIямрулизиб бегIлара тIалихIчебси манзил…»
Бара гьалабван, МяхIячкъалала «Гьалмагъдешла юрт»-лизиб, сабира лебил бусурмантас мягIничебси анцIбукьли бетаурси, някъли чеббелкIунси Кьуръа жузла презентазия (тянишбарни) бетерхур. Дурхъаси Кьуръан дагъистанлан, Къарабудагъкентла районна Параулла шилизивадси художник-каллираф Сулайбан ГIяширлаевли чеббелкIунси саби.
Балбуцлизир бутIакьяндеш дариб Дагъиста муфтий, шайх ГIяхIмяд-хIяжи ГIябдуллаевли, ДР-ла миллатлашалси политикала ва динанала бархбасунула шайчивси Энрик Муслимовли, Къарабудагъкентла районна бекI МяхIмуд АмиргIялиевли, ДР-ла динна Идарала вакилтани, гIилмула шайчибти динна ва жамигIятла хIяракатчибани. Балбуц «РФ-ла Президентла бетуц гIеббуцни» бикIуси федерацияла хIяракатла дазурбазиб ДР-ла миллатлашалси политикала ва динанала бархбасунула шайчибси министерствола сипталичил дураберкIибсири.
Бурес чебиркур, някъличил Кьуръан чеблукIнила гIядат – ил исламла дин тIинтIбирес бехIбихьибси манзилличибад пайдалабируси тяхIяр сабри, Кьуръа аятуни адамтачи даахъес, илди детхIехъахъес багьандан. Тарихли чебиахъуливан, Дагъистайзирра Кьуръа жузи черлукIути чумал центр лертири: Кази-Кумух, Хунзах, Кубачи ва цархIилтира. Ил гIядат кьанниван художникунани, каллиграфунани Кьуръа хIурпрала жагадеш, художестволашалти хасдешуни гьаргдарес, урхIмешуахIендеш чедаахъес искусствола тяхIяр кьяйдали, ил чеблукIес бехIбихьибтири. Иличибли художниклис Кьуръан, Аллагьла ﷻ дугьби черяхIдарес, бусурмантала рухIла давла гьаргбарес имкан алкIули саби. Кьуръан вегIли хIебелчIи, иличи лехIирхъухIели бархли Аллагьли ﷻ малаикунази адамлис халаси кири лукIахъули сай. Пикридухъеная хIуша, ил жагати хатIличил каллиграфияла низам-кьяйдаличи чекайзурли чеббелкIалли, сецадла кьадар халаси кири баэс гIягIнили адамлис? Кьуръа искусство – ил чебяхIси даражала, дебали мурхьси, гьар чуйна руркъуцад сагадан гьаргбируси, жагадешуни, урхIмешуахIенти хасдешуни духIнадуцибси, кахIебурхуси искусство саби. ГьатIира цIакьбарили буралли, сегъуна-дигара бяхIчибиз касили, Кьуръа черкад гIилмулашалти сецад хIялумцIлаби дурадеркIаллира, ил тамай бяркъес, илала дигIяндешуни гьаргдарес ахърихIебикIур. СенахIенну ил ЧевяхIсили акIахъубси ва халкьличи бархьибси дурхъаси дугьабиз сабхIели.
ХIера, Сулайбан ГIяширлаевлира урхIмешуахIенси тяхIярли Кьуръан чеббелкIи, нуша чебяхIси даражала искусстволичил тянишдирулра. Кьуръа кьадар 150х75 см-ла сабри, илала битIакIра – 50 кг. Ил Кьуръан камли къаршибиркуси, дурхъаси кагъарличи белкIунси саби ва хасси тяхIярла каллиграфияла белкIла ва кабяхъла хIурпрала жураличил жагабарибси саби. Кабцла мужаллатлизи кабуцибси ва чедибад саркъили кабяхъибси някьишличил жагабарибси Кьуръан чеббелкIни хIясибли, каллиграфиялашалси искусствола чебяхIси даражала, черикIла секIалцун ахIенну, ишхIелла манзилла рухIлашалси давлалира бетарули саби. Илала дурабад,гьалар черделкIунти белкIаназибад Сулайбан ГIяширлаевли чеббелкIунси Кьуръан урхIмешуахIенси тяхIярли чеббелкIниличил декIарбулхъули саби. ХIянчила авторли буриливан, илгъуна тяхIярли чеббелкIунси Кьуръан гьанналис гьалаб чинабалра биубси ахIен, ил цаибси саби. Селизиба илала урхIмешуахIендеш, декIардеш? Художникли каллиграфиялизир имцIали дузахъути чумал хатI цаладяхъили (насх, куфи, сульс…), сагаси тяхIярла каллиграфияла белкIла жура акIахъубли сай, сунезира Дагъиста някьишлизир пайдаладирути, дагъистанлантала миллатлашалти къиликъуни кадурхуси. Сунес гьалаб чилилра пайдалахIебарибси тяхIяр саби художникли пайдалабарибси, суненира миллатла художестволашалти хасдешуначи хъарихъути, илхIелира гIярабла каллиграфияла хатIла низам-кьяйдаличивад дурахIевхъи, каллиграфияла сагати хатI акIахъубси. Чус Аллагьли ﷻ пагьму бедибти илдигъунти адамтас нуша халаси хIурматличил, икрамличил гьунидиэс хIяжатли саби.
Балбуц ибхьули, республикала муфтийли Россиялизиб ва лебил дунъялизиб даршудеш калахъес балга бариб. Илис гIергъи гъайухъунси Къарабудагъкентла районна бекI М.АмиргIялиевли художник-каллиграф С.ГIяширлаевлизи районна халкьла шайзибад гьамадли ахIенси хIянчи барнилис баркалла багьахъур.
ДР-ла миллатлашалси политикала ва динанала бархбасунала шайчивси министр Э.Муслимовлира Кьуръан чеббел-кIунси С.ГIяширлаевлис баркалла багьахъур. «ИшбархIи нуша халаси заллизир цаладикилра, хасси тяхIярличил каллиграфияла хатIличил Кьуръан чеббелкIунси адамла хIурматбарес багьандан. Ил анцIбукьли дагъистанлантачи пахрули вирцIахъулри, сенахIенну гIергъити вецIани дусмазиб илкьяйдали чеббелкIунси белкI биубси ахIен. Адамли сунезир дахъал цIакьанира, заманара, сабурра даргили сай, илгъуна халаси хIянчи барес ва лебил халкьлис сунени чеббелкIунси дурхъаси жуз гьалабихьес багьандан. Баркалла биаб сунес, ва гIуррара ЧевяхIсини сунес ахърира, цIакьра дедаб нуша чебяхIси даражала искусствола илдигъунти хIянчурбачил разидирахъес», – викIи Энрик Муслимов.
С.ГIяширлаевли Параулла школа таманаибхIели, ДГПУ-ла художественно-графический факультетлизи керхурсири ва 1985 ибил дуслизиб ил сархибдешуначил таманаибсири. Ил школализив рисованиела, черчениела, трудла дурсри кадирхьули калун. Кьуръан чеблукIухIели, илис дебали кумекбариб сунела хьунуй. Сай узути 32 дусла духIнар илини даршличирра имцIали художестволати хIянчурби, белшани дариб. Сулайбан-хIяжи жамигIятла хIяракатчира сай, илини Кьуръан, халкьла медицина, гIяраб мез гIяхIил далуси сай. Ил декIар-декIарти улкнази вякьунси сай ва иларра сунела санигIятлашалти устадеш чедаахъиб. Средняя Азиялизи зияратуначи вякьунхIели, ва иларти жагати мер-муса, ГIусман-асхIябла манзилла, МяхIяммад Идбагла ﷺ сай вегIси кагъурта лукIанни (писарь) жагати хатIличил чеббелкIунси Кьуръан чебаибхIели, сунесра илгъуна хIянчи барес дигиаурсири. Сулайбан-хIяжи валути лебтанилра илала чекайзурли вахъхIи (сягIятунадли) узничила, дин-тягIятличи чекайзурдешличила, рухIлашалси ва патриотизмала бяркъличила бурулри. Художникли Кьуръан 4 базла ва 19 бархIила бухIнаб чеббелкIунси саби. Илис багьанданра каллиграфлис сунени бируси хIянчиличи дебали чекалзес чевкъулри, чIянкIли дехIибала дарес ва чяйла стакан бержесцун хIянчи бархьбалтули. Марлирагу, илгъуна даражала хIянчи баресра халаси яхIличил, алавчарти пикри-хIер дитIикIути анцIбукьуни датурли, чекайзурли узес гIягIнибиркур. Лерилра илди лерри С.ГIяширлаевлизирра. Илала гъай хIясибли, Кьуръан чеблукIнила хIянчи, сунени валуси адамли чебаибси муэрлизив вакIибси МяхIяммад Идбаглира ﷺ гIеббуцибсири ва илини бируси хIянчира (Кьуръан чеблукIни) бархьли биънила хIекьлизир ташмишъала хIедиахъес маслигIятбарилри. Кьуръан чеблукIуси заманара Сулайбан-хIяжис сунела гIямрулизиб бегIлара талихIчебсигъуна ва черикIласи манзил сабри, сенахIенну ил заманала ухIнав ил чеббердни агарли, хIули липIла манзиллисалра декIархIейкили, Аллагьличил ﷻ варх сайри. Сунечи Кьуръай бируси асарли илала хIулбазирад нургъби чяхIдикIутири, ва илди хIяланала цIакьдешли уркIи бисулри… С.ГIяширлаевли сунени уркIилизир дихIути, дигIянати, дурхъати гьанбикуни, пикруми заллизи учибикибтачил дуртIулри. ЦархIилван биэсра хIебиригу, уркIи-гьаргси, умуси адамлицун ахIи, ЧевяхIсила дугьби ахъси даражала искусстволичил делкIес хIейрар кьалли. Илгъуна сайри Кьуръан чеббелкIунси адам, художник-каллиграф, сайра чебяхIси даражала искусство халкьлис гьалабихьахъес ЧевяхIсини чев-викIибси…
Ил бархIи дураберкIибси Кьуръа жузла презентация дагъистанлантала культуралашалти гIямрулизиб мекелли кьадричебси анцIбукьли бетаур ва гьайгьайрагу, диннашалти белкIани някъличил черлукIнила гIядатуни гьаладяхI дикнилизи ва илди мяхIкамдирнилизи мягIначебси пай кабирхьули саби.
Балбуцла ахирличиб Дагъиста муфтий, шайх ГIяхIмад-хIяжини зулмулизибти Палестинала халкьлис, илар къалаб-къалабали даршудеш кадизахъес балга бариб ва илкьяйдали ахIерси Дагъистайсра.