бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Кьурбан-Байрам ГIид аль-АдхIа

Кьурбан-Байрам ГIид аль-АдхIа

ГIид аль-АдхIа—бусурмантала бекIлибиубси ва дурхъаси байрам саби. Ил ЗульХIиджа базла 10-ибил бархIи, ГIярафала бархIилис гIергъиси бархIи бехIбирхьуси саби. ГIид аль-АдхIалис гIергъити хIябал бархIи (11, 12, 13) «ташрикьла» бурхIни сари.Кьурбан лугьнила гIядат нушачи баибси саби Ибрагьим Идбагличибад. Илала гIибрат нушани даимбирулра. Ил ислам тIинтIбирнилизив дебали цIакьсири, сунела халкьлизи бунагьуни хIедирахъес, Аллагьличицун ﷻ бирхахъес, Илис гIибадат бирахъес жиикIусири. Илала иманна цIакьдеш чебаэс багьандан ЧевяхIси Аллагьли ﷻ ил ахтардиварес кьасбариб. Ибрагьимли сунени чесибси бирули, Аллагьлис ﷻ мутIигIли, сунес бегIлара дигуси урши кьурбанварес гIягIнисири. Амма ЧевяхIсини Ибрагьимла Кьурбан кьабулбариб ва урши ИсмягIилла мерла Алжанализибад кигьа бархьиб.

Ил байрам ЗульхIиджа базла 10-ибил бархIи бируси саби, хIяж таманбиубли гIергъи. Илис гIергъити хIябал бархIира байрамла бурхIнази халдирути сари. Кьурбан-Байрам Аллагьлис ﷻ мутIигIдешла, Иличи вирхнила, адамтачи уркIецIи-ряхIмула ва дигила лишанра саби. ЗульхIиджала цаибти 9 бархIи дубдуцни суннат саби, хаслира байрамлис гьалабси ГIярафала бархIи.

ГIид аль-АдхIала бархIилис гьалабси бархIи берхIи гIелабикниличибад бехIбихьили, ГIидла дехIибайчи бикайчи бусурмантани ахъли такбир бучIуси саби. Такбир гьар-чинабалра бучIуси саби: мижитуназиб, хъулразиб, кьакьурбазиб ва майдунтачиб. ГIидла кIелра бархIи (ГIид аль-АдхIа ва ГIид аль-ФитIр) ахъли такбир бучIни ил мер (ши яра шагьар) бусурмантала биънилис бикьридеш дируси лишан саби. Илала дурабад, такбир гьар дехIибала дарибхIелира бучIуси саби, илди такбирличил тамандирули. Илкьяйда такбир бучIуси саби ГIярафала бархIиличибад бехIбихьили, ташрикьла бегIла гIергъиси бархIила берхIи гIелабиркухIели дирути дехIибайчи бикайчи, базла 13 ибил бархIи.

Зуль-ХIиджа базла 9-личибад 10-личи бикайчиси дуги балга-дугIялизиб буркIахъес маслигIятбируси саби. Ил барес имкан агарли биалли, ил дугила хIябъибил бутIалра яра ил заманала камси бутIалра илкьяйда беркIес кьасбарая. Ил баресра къиянбулхъули биалли, савлила ва дугила дехIибала жамигIятличил дарх мижитлизир дарая. Дай дугилис гIергъи таманти дазала дирути сари байрамла хIурматлис, нигет ишкьяйда бируси саби: «Нуни кьасбарилра КьурбанБайрамла хIурматлис таманти суннатла дазала дарес Кьудратла ВегI Аллагь ﷻ багьандан. Аллагьу Акбар».

ДехIибала

Ил бархIи савли-жявли чархла умудеш барили, гIур дехIибала диру. ДехIибайс гIергъи, байрамличи хIядурдеш биру, хIябрачи аркьян, гъамти-тухумти мубаракбиру, Кьурбан белгьи баракатла кьумур алав жибиру, савгъатуни дедлуга. Эгер хIушани ил дуги балгадугIяличил мицIирбарес хIедирули диадалли, савли диубцад жявли адизирая, таманти дазала дарая, гъез далдарая, никуби кьицIдарая, умути палтар чегьая (лерли диалли, сагати чегьалли гIяхIси саби), мискI пайдалабарая, гIур хуреглахIедиубли ГIид аль-Адх1ала дехIибала дарес мижитлизи дукьеная. Илди гIядатлибиубли дирули бирар савлила берхIи гьаббакIили, гъуцла кьадар ахъбиубхIели, (мижитла имамлизибад гьаланачибал ил замана белгибарес дирудая).

ГIидла дехIибала Дуббуцарла бархIилаван (ГIид аль-ФитIр) дирути сари. ГIидла дехIибала дарес хIебалули биалра, гIядатла кIел ракагIятла суннат-дехIибала дарес вирар. ГIидла дехIибала дарес нигет ишкьяйда бируси саби: «Нуни кьасбарилра (дехIибала жамигIятличил дарх дирули виалли «жамигIятличил» яра «имамлис гIергъи кайзурли» ибси дев имцIабируси саби) Кьурбан-Байрамла хIурматлис Аллагь ﷻ багьандан кIел ракагIятла суннатдехIибала дарес». Кьурбан-Байрамла бархIи мицIираг лугьути сари. Кьурба садакьа иличи хIяжатдеш лебтас буртIуси саби, гъамтачи, унрубачи, гьалмагъуначи ва цархIилти динна узбачи илди байрамличил мубаракбарес музаулхъуси сай. Байрамличил бархбасахъи илдази вегIла разидеш балахъуси саби.

Бусурмантани кьурбан лугьни

ГIид аль-АдхIала бархIи яра илис гIергъити ташрикьла хIябалра бархIилизиб Кьурбан лугьни суннатун муаккадатун (нушала Идбагли rсунечи хасси пикри бяхIчииуси суннат) саби. Илди бурхIназиб Кьурбан белгьни дебали кьиматлабируси баркьуди саби. Кьурбан лугьуси саби балугълаваибси бусурман адам багьандан ва лайикьси нигет бируси саби. Кьурбайс лугьуси мицIираглизирад хIи чяхIдухъниличил ил адамличирти бунагьуни урисути сари. Машгьурти гIялимти ва валиби къайгъилизиб бирутири гьар дус Кьурбан лугьес. Ил багьандан нушазивад гьарилли кьасбирес чебиркур Кьурбан белгьес имкан бургес. Имкан лебси бусурман адамли ил хIелугьни бекIлил бархьси ахIен.

Дурхъаси хIядислизиб бурули саби: «Дила умматла бегIлара гIяхIтани Кьурбан лугьа, бегIлара вайтани хIебелгьи балта». Кьурбайс делгьес асубирути мицIираг сари: 1 адамлис кьадин дус диубти - маза, кигьа, кьяца, гIежа. ВерхIел адамлис - 2 дус диубти кьял, унц, гамуш, валри биалли - 5 дус биубси (цархIилти мицIираг кьурбайс лугьути ахIен). Кьурба диъ хIябал бутIаличи буртIу: ца кесек вегIлис балта, кIиэсил – беркеси барили гъамти жибиру, хIябэсил – мискинтас буртIу. Белгьунси мицIирагла гули яра диъ дицес асухIебирар. Кьиямала бархIи Кьурбан гIяхIти баркьудлумала умцантачиб бирар мукекира, гулира, лутIи-кьяшмира (копыта) дарх. Кьуръайзиб бурили саби: «Аллагьличи ﷻ белгьунси масла я хIи, я диъ даайчи, Иличи диур хIушала урехи ва мукIурдеш».

Эгер хъалибарглизиб ца кигьа яра гIежа лугьули биалли, ил барниличил суннат таманбарибсилизи халбируси саби хъалибарглизиб лебти лебилра балугълабаибти адамтас. Кьурбан белгьни багьандан бируси гIяхIдешра лебилра хъалибаргличи чебетиуси саби. Амма гIяхIсилизи халбируси саби хъалибарглизибти верхIел адамлис кьял лугьни. Кьурбайс белгьунси мицIирагла диъ садакьалис зярхIли бедлугни къулайси саби, хъалибарглис баракатлис диъла бутIа батурли. Кьурбайс белгьунси мицIирагла хIябал бутIала ца бутIа садакьалис бутIесра асубирар. Ил шайчиб гьалабирхьуси бегIлара камси тIалаб—закатличи хIяжатси бусурман адамлис зярхIси диъла бутIа бедни саби.

Кьурбан лугьнила шуртIри

1. Кьурбайс лугьуси мицIираг халабаибси биэс чебиркур.

2. Кьурбайс лугьуси мицIираг ара-сагъси биэс гIягIнибиркур, сунезир сегъунтилра чулахъдеш агарси. Белгьес асубируси саби чумал цула агарси яра лихIила хIябал бутIала ца бутIайчиб имцIали ахIенси агарси мицIираг, амма бекIлил цулби агарси яра лихIила хIябал бутIала ца бутIаличиб имцIаси агарси белгьес асубируси ахIен. МицIирагла къуйрукъра, хIулбира, кьаркьа цархIилти биркIантира арасагъти диэс гIягIнити сари. Лугьахъес маслигIятбируси саби цIерхьси мицIираг (дебали чIукьаси лугьес асубируси ахIен). Мас зягIипдеш ва нукьсандеш агарсили биахъес чебиркур.

3. Кьурбан лугьути замунти дузахъес хIяжатси. Кьурбан белгьес асубируси саби ЗульХIиджа базла 10-ибил бархIи берхIи абухъунхIейчибад кIел ракагIятла дехIибала дарес баари замана арбякьунхIейчибад бехIбихьили, 13 ибил бархIила берхIи гIелабикайчи.

4. Кьурбан белгьес гьалаб нигет барес чебиркур. ВегIлис кьадин (мурул адамтани) чули белгьни къулайси саби, лайикьси нигетра барили. Ил барахъес цархIил вакил варесра асубируси саби. Амма илхIелира вегI мякьлав виахъес маслигIятбируси саби. ИлхIели кьурбан сунес лугьусили нигет бируси саби, амма илини нигет барахъес цархIил вакилваресра вирар. Илини саби Кьурбан лугьусира. МицIираг гIяхIил бугабарибси дисли белгьес чебиркур, ил багьандан дис гьаланачи хIядурбируси саби. Лугьуси мицIираглизи дис чебиахъуси ахIен ва цадехI мицIираг цархIилти хIердикIахъулира лугьути ахIен. Гьала-гьала иру: «Бисмиллагьир-ряхIмани-р-ряхIим. Аллагьумма салли гIяла МухIаммадин ва гIяла али МухIаммад».

ГIур хIяйна гIергъиси такбир бучIа: «Аллагьу Акбар. Аллагьу Акбар. Аллагьу акбар. Ла илагьа илла Ллагьу ваЛлагьу акбар. Аллагьу акбар ва лиллагьил хIамд». ХIяйнайс «Ла илагьа илла лагьу ва ллагьу акбар…» эс гьалаб имцIабиру: «Аллагьу акбар кабиран, вал хIамду лиллагьи касиран, ва субхIаналлагьи букратан ва асила». ГIур, мицIираг алгъай шайчи кабихьахъи, Кьиблала (Маккала) шайчивяхI кайзурли, ва лугьуси мицIирагла кьяшми дигьи, иш балга бучIа: «Аллагьумма гьаза минка ва илайка фатакъабал минни» (Ва Аллагь, иш ХIезибад саби ва ХIед саби, кьабулбара набзибад), гIур имцIабиру: «Бисмиллагьи, Аллагьу акбар.

Аллагьумма салли гIяла МухIаммадин ва гIяла али МухIаммадин васаллим» ва цахIнарли сурс-кьакьари ва хIила кIелра тум кьисдиру. Кьурба цаибти хIи кIантIдухъунхIели ил чис лугьули биалра, илала лерил бунагьуни умудиру. Ил бархIи кертIибти хIили биалли, ванзаличи даайчи Аллагьла ﷻ гьалаб чула мер бурцу. Аллагьли ﷻ нушала Кьурбан кьабулбараб, нушала бунагьуни дирцаб, илис азирнали имцIабарили кери баахъаб. Амин!

МУХIЯММАД МЯХIЯММАДОВ

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Ахиратлис дугIя

Кьиямала бархIи хIисаб-суал дирухIели кункдеш акIахъес бучIуси саби, гьар бархIи 25 – йна бучIни гIяхIси саби: «Аллагьумма барик ли филь-мавти ва фи ма багIд-аль-мавти». МягIна: «Я Аллагь ﷻ, ну убкIухIели баракат ва кункдеш га, илкьяйдали вебкIили гIергъира». Кьиямала бархIи лебилар идбагунала...


Бархьдеш

ЦархIил тяхIярли биэсра хIебирар…   Гьалабван нуни Интернетлизиб ца ролик чебаира. Илав профессорли гьалабси парталичи кариибси студенткази «дурарухъен аудиториялизирад ва гьаннала гIергъи хIу чераэс хIейги дила лекциябачир» или дуракаиб. Рурси дебали уркIрухъун, селра эс...


Суалти-жавабти

- Хьунул адамла держли ужуси мурул виалли ва илис ва иличи башути юлдашунас къуллукъбирули риалли илис бунагь биусив? Ил хьунул адамли хIяж баралли хIяж кьабулбирусив? - Муруйс къуллукъбиралли хьунуйс халаси кири биуси саби. ДекIарси анцIбукь саби мурул держли ужули виалли, илхIели сабур барили,...


МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Жувайрият МухIяммад Идбагла ﷺ хьунул Жувайрият Бану Мусталакь кьамла бекI Харисла рурси сарри. Ил бану Мусталакь кьамличилси дергълис гIергъи ясирбуцибти-ургар лерсири. Илис Барра бикIусири. Ил сунела кьамлизивадси узикьар Мусафия бин Сафванна хьунул сарри, сайра ил дергълизив алхунси. Ил...


Рамазан базла дурхъадеш

Нушала дурхъаси МухIяммад Идбагли ﷺ буриб: «Чи разивиаллира Рамазан баз бакIниличи, Аллагьли ﷻ илала кьаркьала цIализибад мяхIкамбиру». ГIуррара, Идбагли ﷺ буриб: «Рамазан базла цаибил дуги ЧевяхIси Аллагьли ﷻ иру: «Чи лева нуша дигахъуси, нушабра дигахъес? Чи лева нуша...