бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ДехIибайчи хIядурдеш

ДехIибайчи хIядурдеш

ДехIибайчи хIядурдеш

Нясдешуни

Нясдешуни кIел журала дирар. Цаибил – сунела лишанти белгидарес хIейруси ва илди шинниличил дирцили ахIенси агардарес хIейруси нясдеш (мисаллис, берубси жихI).

КIиибил – нясдеш сунела хьулчилизиб. Илгъуна нясдеш цахIнабли умубиайчи бирцес хIяжатси саби, цараван буралли, ранглизибад, тIемлизибад умубарес. Мисал, чуйнакIал бирцилихьалли (3-4на) ранг умухIедирули диалли (виштIасила декла ранг), тIем-гягIлизибад умубиубхIели умусилизи халбируси саби. Амма нясдешунази кадурхути хIяблизирад кIел калалли, секIал умусилизи халхIебиру. ВегIла кьаркьайчирти камти хIи ва чузивад верцес хIейрути камти шаха ахIенси, чехIедиути нажаслизибад (нясдешуназибад) царх1ил селра асубируси ахIен. Илкьяйда тIентIла, жибинна ва цархIилти жибжнала хIи асудирар, дахъал хIедиалли.

Шиннизи сегъуна-биалра жибжи кабикалли, сунелара биркIантазирад хIи хIедашуси, ва илаб гIяндбикалли, илди шин нястази дуйгIути ахIен. Шин нясдиэс дирар дахъал жибжни кадикалли, шинна тIем, гягI, ранг дарсдиалли.

Идбагла ﷺ хIядислизиб бурули саби: «Нушаб ЧевяхIси Аллагьли ﷻ кIел бебкIа ва кIидехI хIялалдариб. Илди бялихъ ва омар (халаси рак), дулекI ва кIацI сари». ГIурра хIядис леб, сунезибра буруси: «Урхьула шин умути сари, ва илизир лерти лерил мицIирли ахIенти секIал хIялалти сари». Илбагьандан шин агарли хIербиэс хIебируси, ва цархIил мерла аркухIели бубкIуси мицIираг беркес асубирар. БирцибхIели адамла жаназара умуси саби.

ХIяжатханала укьни

ХIяжатханализи ухIнаухъайчи, иш дугIя бучIуси саби: «Бисмиллагьи. Аллагьумма инни агIузу бика минал хубси валь хабаиси». Алгъай кьяшличил абицIур.

Умувиэс багьандан вегIличил дарх касес гIягIнили сари шин яра цархIилти секIал (къаркъа ва ц.).

ХIяжатханалаб бируси умудешлис гIяраб мезли истинжаъ бикIар. Хъа дурав виаллира умудеш барес чебиркур, гьала-гьала къаркъубачил (хIябал) яра цархIил чIумати секIайчил удибад бушкили, гIур бирцалли гIяхIли бирар.

АсухIедирути баркьудлуми

ГIянжиличил истинжаъ бирес гIяйибла саби, цархIил бареси кахIелалли ахIенси. Кьиблала шайчи дяхI яра къакъ барили кайэс асухIебирар. ТIашдизурти шиннизи, цIедешла галгалиу, яра адамти бамсри ахъес кабируси галгалиу, гьунчи жихI кабатес, хIяжат ахъес асухIебирар.

ХIяжатханаларти хIяжатуни ихъухIели гъайикIес хайрихIебирар. Ил замана гIемчбушалли, уркIилизиб «АлхIямдулиллагь» или иру. Илав (хIяжатханалав) левцадхIи я салам лугес, я саламлис жаваб чарбалтес асухIебирар. БерхIиличи, базличи дяхI яра къакъ дарили кайэс гIяйибла саби. ДягIлис къаршили, хIябрачиб, чIумаси мерла жихI кабалтни гIяйибла саби, чярхIдикIлуми чярхIхIедухъахъес багьандан. ХIяжат ахъили таманбиъни багьес ва истинжаъ барес гIягIниси саби. Шинцун диалли пайдаладирути бегI гьалав гьалавад, гIур гIелавад умувиэс гIягIниси саби.

Къаркъа пайдаладирули биалли, ургIебли барес, хIяжатханалавад балуй кьяшличил дуракайцIу, гIур дугIя бучIа: «АлхIямдулиллагьи ллязи азгьаба аннил аза ва гIафани».

Сивак

Сивак – ил цулби чIумаси секIайчил умударни саби. БегIла дурхъаси саби цулби сивак бикIуси галгала кьялиличил умудирес. Сегъуна-дигара гIибадатлис гьала сивак бирес гIяхIси саби. ИлхIели иш дугIя бучIуси саби: «Аллагьумма байиз бигьи аснани, ва шаддидбигьи лисати, ва саббит бигьи лигьати ва барикли фигьи я архIама ррахIимин».

Сивак чедибуркIнила низам: чедибси хъяйхъяйла балуй шалила дурабад, гIур илкьяйда удибси хъяйхъяйлабад байла бетаайчи. Тяп илкьяйда алгъай шайчибадра тикрарбирули саби. КIинайс пайдалабарес гьалаб сивак бирцалли гIяхIси саби. Сивакла мерлаб тIул чедибуркIни баибси ахIен.

Сивак чедибуркIни хIябал анцIбукьлициб гIяхIси саби:

1.Кьаклабадси гягI (дуббуцари, вахъхIи гъайхIейкIни, дебали тIемдикIути берклуми пайдаладирни).

2. ГьанкIлизивад чеваргъибхIели.

3. ДехIибайс гьалаб.

Идбагла ﷺ хIядислизиб бурули саби: «Сивак чедиберкIили дарибти кIел ракагIятла дехIибала, ил агарли дарибти верхцIали ракагIятличир дурхъати сари».

Сивак пайдалабарнила гIяхIдеш

Сиваклизирад кайсути 29 пайда лер: мухIли умубирар, Аллагь ﷻ разиирар, цулби цIубдирар, рухI айсухIели шагьадат уркIила лябкьян, ризкьи гьарзадирар, бекI хIейзур, цулби хIейзур, гIякьлу имцIабирар, уркIи умубирар, кьуват имцIабирар, хIулбала шала имцIабирар, къакъ бархьбирар, кIинчIуби чIумадирар, ухънадеш жагадирар, дяхIла ранг гIяхIдулхъан, гIибадатлис шабагъат имцIабирар. Сивакла илди ахIентира дахъал пайдаби лерти сари. Сиваклис гьалар шутри кьяраъни суннат саби, сивак супIхIебарнира ва балуй лихIила гIела кабихьнира суннат саби, яра ванзаличи кабирхьу, хъар ахъбарили тIашхIебалта, кIелра дуб кьисхIедиру. Пурбан агарли царалла касни хIярам саби. Цулби агарсилисра суннат саби сивак. Уки гIергъи, сивак чедирберкIес гьала, урца цулби умудиранничил цулби умударалли гIяхIли бирар. Мегьла секIал пайдаладирни гIяйибласи саби.

Сивак барнила тяхIярра цулбала балуй шайчибад бехIбихьили гьала шайчи тIашиу, кIинайс алгъай шайчибад гьала лебку гьаларти цулбала дайхъайчи бикайчи. Идбагли ﷺ иб ГIялизи: «ГIяли, хIуни тIашли сивак мабирид, кьукьубала изала бирарну» или.

ДехIибайс гьалаб чедиб гьанбушибсигъуна умудеш биреная.

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Балга-дугIя

Хала нешла балга Я Кьудратла ВегI Аллагь ﷻ! ХIела уркIецIилизирад МухIяммад Идбагла ﷺ шафагIятлизирад, Кьуръа баракатлизирад декIармадираба. Гьанагар изайзирад, дяхIагар балагьлизирад дерцахъаба, Аллагь ﷻ! Нушачибад хIярамси гьарахъбарили, хIялалси гьарзабара, зягIипти изайзибад мурахасбатурли,...


Бархьдеш

ГIярабиялизиб кIел гечликьяна сафарличи дурабухъири. Илди башули бамсурхIели, тIашбизурли бамсриахъес кьасбариб. Илдазивад цала шел бехIцIари лерри, кIиибилла биалли хIябал. Илди букес или кабиибхIели, ца шалгIевулхъуси гьункья къаршиикиб. Илдани илра живариб чучил варх кьацIли укахъес. Илдани...


ХУРЕГ БАЛКЬАРАХЪНИ

Долма (8 порция) ГIягIнидиркур: ТIутIила кIапIри – 300 гр; белкьунси диъ – 1 кг; биринж – 1 стакан; цIуба жерши – 1; итан жерши – 4 цула; бурт – 400 гр; кьар, зе, исиут, дерубти специяби – бизидеш хIясибли. Балкьарахъни: тIутIила кIапIри зукьиси...


Суалти-жавабти

- Хала БархIилара Кьурбан-Байрамлара ургабси манзиллизиб бусурман адамтас мукъри дирес асубирусив? Ил заманализиб барибси мекъ талихIагарсилизи халбирули саби. - Гьайгьайрагу, асубируси саби. Ил заманализиб барибси мекъ талихIагарси ибси дугIла пикри саби. ШаригIятли илдигъунти секIайчи...


ХIяжла дурхъадеш

Динна 5 рукнулизибад хIяж дурхъабарибси саби. Мисаллис, шагьадат, дехIибала, дуббацари - кьаркьа бируси рукну саби, закат - мас-хазнали бируси рукну саби. ХIяжлизиб биалли, Аллагьли ﷻ кIел журала гIибадат цаладяхъили сай, кьаркьа биркIантани ва масличил, ил багьанданра дурхъасилизи бейгIунси саби....