бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалти-жавабти

Суалти-жавабти

- Бусурмантани дирути шудехI дехIибайзирти ракагIятунала лугIурбала хIикмат селизиб саби?

- Гьарли-марли, ЧевяхIси Аллагьли ﷻ Адам Идбаг акIахъубси сай кIел секIайзивад: чархлизивад ва рухIлизивад. Иличибли Кьудратла ВегIли хъарбариб савлила дехIибайчир кIел ракагIят дарахъес: цаибил – чарх багьандан баркалла балахъули, кIиибил – рухI багьандан.

Аллагьли ﷻ Адам Идбагла кьаркьала гIянжилизибад, шиннизибад, цIализибад ва дягIлизибадра акIахъубси саби.

Ил багьандан Илини хъарбарибси кьяйдали илди лигIматунас баркалла балахъули, хIерила, хIери гIергъила ва дугила дехIибайчир авал ракагIят детурхахъес чебиркур.

Илкьяйдали, ЧевяхIсини Адамла кьаркьайзир хIябал дебали кьиматла секIалра дариб: дагьри, уркIи ва бирхауди – ва хъарбариб бархIехъла дехIибайчир хIябал ракагIят дирахъес илдас шукру-баркаллаличил.

(«Фатава аль-Хартикуни», МухIаммад ибну ГIахIмад аль-Бадави)

- Асубирусив цулбачи диршути винирти (керамикала яра цархIил журала) кадалтес ва цулби цIубдирес?

- ШафигIитунала мазгьабла гIялимтала далилти хIясибли, винирти жагадешлис диршес асубируси саби чIянкIли шери рякьунси хьунул адамлисцун, илхIелира мура ихтияр сасили. Амма илди медицинала шайзирад чараагарти диалли, хIяжатсилис кадатес асубируси саби.

Баянбарни: Цулбала тухтурличи дугьаилзухIели, хъумартес асухIебирар лерилра медициналичил дархдасунти баркьудлуми хIябэсил адам мякьлавли дурадуркIути диъни, ургIебси жинсла тухтурличил цунхIевхъес багьандан, сабира исламлизиб къадагъабарибси.

(«Аль-Мингьаж шархI СахIихIу Муслим», «Аль-Мугьиммат шархI ар-Равда», «ТухIфат аль-МухIтаж»).

- Асубирусив донорли виубли хIи дедлугес?

- Бусурман адамла гIямру дерцахъес багьандан хIи дедлугес лебталалра чеблализи (фарз аль-кифая) халбируси саби, сенахIенну хIи – адамла гIямрулис чараагарти секIал сари. ЦархIилван илди дарес ва акIахъес вируси ахIен – цайли цаси илди дедес вируси чIянкIли цархIил адамцун сай.

ХIи дедлугес асубируси саби ва хIи дедибсилис шабагъат лебси саби. Багьес чебиркур илди дицес къадагъабарибси саби, сенахIенну илди нажасализи халдирути сари.

Амма илди дедили, гIягIниси мерлар пайдаладарахъес, хIи хIяжатсилис кертIахъес асубируси саби, хIятта хIи дедлуганнис (донорлис) илдас хIекьван багьа беблугули биаллира.

Бурес гIягIнибиркур хIи дедес асубируси саби цархIилти динанала вакилтасра, илдала динничи хIерхIеили.

(«Нигьаят аль-МатIлаб», «Аль-МажмугI шархI аль-Мугьаззаб», «ХIашия аль-Бужайрами»).

- Асубирусив гьачам тIалакь бурибси муруйчи хьунуйс лехIхIяхъес, ва илхIели илини хьунуйс жавабкардеш дихутив?

- Хьунул адам, сунесра гьачам яра кIина тIалакь бурибси, муруйчи лехIяхъес чебси саби гIиддала манзил арбукьяйчи. Муруйчиб чебси саби ил яшавличил ва палтар-кьяшличил гIерруцес.

Хьунул муруйчи лехIхIейхъалли (мура ихтияр агарли хъулирад дурарухъалли), илизиб ихтияр лебси саби арцличил ва яшавличил хьунул гIерхIеруцес.

Ил сунес хIерриэс хIяжатти секIайчил гIерруцес муруйчиб чебси саби гIиддала манзил таманбиайчи, ил манзил таманбируси саби виштIаси акIубли гIергъи, яра хьунул адам хIяйна хIилариубли гIергъи.

(«Равзат ат-ТIалибин», «ТухIфат аль-МухIтаж» имам аш-Ширванила субкомментарийтачил).

- Асубирусив хьунуйчил магьар кабушес ил хIилариубси манзил?

- Магьар кабуршнила журабазибад къадагъаласилизи халбируси саби хьунул адам хIилариубси манзил (хIяйзлариубхIели) ва виштIаси акIубхIели хIи дашуси (нифас) замана. Ил къячбилкуси саби муруйчил гъамдеш бетаурси хьунуйчи. Къадагъала багьана саби гIиддала манзил бухъянбилтIни (декIарбикили гIергъиси яра мурул вебкIили гIергъиси замана), сенкIун хIяйзла ва нифасла манзил гIиддаличил барх буйгIуси ахIен.

Чедиб гьанбушибси манзил магьар кабушни бунагь саби, амма ил хIекьсилизи халбируси саби. («ТухIфат аль-МухIтаж»).

- Сецад дехIибала черахъес гIягIнити, эгер балугълаваибхIейчирад уркалунти дехIиба лугIи якьинни балули хIейалли?

- Ил тяхIярлизир, гIялимтала цауркIси пикри хIясибли, илди черихъес чебиркур гIягIниси кьадарла черахъниличи васвасъала агарли, тамай бирхауди дакIубиайчи. ВегIлис гьанбиркуси лугIила кьадарлацун черахъили калес асухIебирарну, имцIа-имцIалира черахъни гIяхIси саби. Черихъес дехIибала хIяжатси саби балугълаваибхIейчибад илдицад нуни сеналра урдатес хIейраси ибси пикриличил бирхауди дакIубиайчи.

Тяп илгъуна хIукму саби уркалунти фарзла дуббуцарла шайчибра. Илдира васвасъала кахIелесли черахъес чебиркур.

(«Бугъят аль-Мустаршидин»).

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


Мура гьаларти хьуна чеблуми

Хьунуй мура гьалар халати жавабкардеш дихути сари ва иличир дахъал чеблуми лерти сари:   Хьунул хъали-цIализир муруйс тамай мутIигIли рирес чебиркур. Илис мурул вигахъес чебиркур ва иличил мурталра малхIямли рирес гIягIнибиркур, ил кьабулли калахъес риубси бирес илала чебла саби. Эгер илини...


Чумиздагла пайдаличила

Дурхъаси Кьуръайзиб чумиздагличила чуйнара гьанбушили саби. МухIяммад Идбагли ﷺ бурибсири илдани кьаркьа арадешлис бируси халаси пайдаличила. Сунесра илди дебали дигахъи, хаслира «гIажва» журала. Идбагли ﷺ бурни хIясибли, савли илди 7 чумиздаг деркунсилис я агъули, я сихIрули зарал...


Давла бурчан

Дубурла гьарахъси шилизи башуси дахъал кьячIикIуначилси гьунчиб дугила кьанси замана машина бикуси Мухтар ускаири, ва сунела бархкьябачил бехIемцIлизи викилри. Кункси машиналичибти шел адамлизибадли хIябал алхири, кIел декIли дяхъурбази бикили, аргъала деткахъилри.   ШаладиркухIели вачарличи...


Ванза нушала хъали саби

«Умудеш - Аллагьличи вирхнила байхъала саби», - дурхъаси хIядис Акьути бурхIназир шагьар батурли шилизи рашес дигахъулра, имцIаливан жагати хIебла бурхIназир. Бамсриахъили Уркарахъирад чаррирухIели гьунила дублар мер-мерличир лайкадакIили дицIибти гавлагуни чедиулри. Илди цара кIелра...


Динна гIилмула кьани гьаргбарибси

Дагъистайзибси ислам динна тарих дебали давлачебси саби. Нушала динна гIялимти гьар-чинабалра машгьурти ва хIурматла адамти саби. Илдани сабри халкьлис бегIлара къиняси замана пачалихъли бархьбатурхIелира уркIбази берцудила иман минабируси. Лавашала районна Кьакьамахьила шира ил шайчиб дебали...