Васияти Абӯҳанифа ба шогирдаш Юсуф
Васияти Абӯҳанифа ба шогирдаш Юсуф
Юсуф ибни Холиди Самтӣ низ аз шогирдони машҳури Имоми Аъзам аст. Зодгоҳи ӯ шаҳри Басра буд. Барои таҳсили илм назди Имоми Аъзам ба Кӯфа омад. Баъд аз таҳсили илм хост ба шаҳраш Басра бозгардад, Имоми Аъзам фармуд: «Қабл аз бозгашт мехоҳам чанд васиятеро ҳамчун тӯша ба ту арза кунам, зеро дар арсаҳои гуногуни муомила бо мардум, ташхиси дараҷаҳои аҳли илм, таъдиби нафс, идораи раъият, бархӯрд бо авому хавос ва огоҳӣ аз аҳволи мардум ба он эҳтиёҷ хоҳӣ дошт. Ин васиятҳои ман барои илму дониши ту бисёр лозим аст, балки ба монанди олате хоҳад буд, ки онро зинат бахшида, нагузорад дучори нуқсону ишкол гардад.
Бидон, ки ҳар гоҳ бо мардум бадрафторӣ кунӣ, бо ту душман хоҳанд шуд, агарчӣ падару модарат ҳам бошанд, вале ҳар гоҳ бо мардум рафтори хуш дошта бошӣ, агарчи бо ту хешовандӣ ҳам надошта бошанд, барои ту монанди падару модар хоҳанд гардид.
Сипас ба ман гуфт: «Сабр кун, то худамро барои кори ту фориғ намуда, фикрамро ҷамъ кунам ва ба тавфиқи Парвардигор туро чунон васияти фарогире намоям, ки аз таҳи қалбат аз ман сипосгузорӣ кунӣ».
Чун вақте ки бароям таъйин карда буд, фаро расид, фармуд: «Инак вақташ фаро расида, ки аз он чи ба ту ваъда дода будам, парда бардорам». Он гоҳ фармуд: «Пас ҳар гоҳ вориди Басра шавӣ, мардум туро истиқбол хоҳанд гирифт, ба мулоқотат хоҳанд омад ва аз ту пазиройӣ хоҳанд намуд, ту қадри ҳар касеро бишинос, мардуми шариф ва шахсиятмандро азиз бидор, уламоро таъзим кун, эҳтироми бузургсолонро ба ҷо биёр, бо хурдсолон лутфу нармӣ кун, ба мардуми авом наздик машав, бо бадкорон мудоро кун ва бо некон дӯстӣ барқарор намо, ҳокими вақтро кам машумор, ҳеч касро таҳқир макун, дар мурувват кӯтоҳӣ манамо, рози худатро ба касе изҳор макун, то касеро наозмӯдаӣ, ба дӯстияш эътимод макун, бо одами хасису фурӯмоя дӯстӣ манамо, чизе, ки ба зоҳират намезебад, бо он улфат маҷӯй, ҳаргиз бо аҳмақон бетакаллуф машав, аз пазириши даъват ва ҳадя худдорӣ намо, ҳамеша мудоро ва сабру таҳаммул пеша кун, синафарох ва ахлоқи хуш дошта бош, либоси нав бипӯш, маркаби хуб дошта бош, атру хушбӯии зиёд истеъмол кун, як вақтеро барои анҷоми корҳои шахсиат ҷудо кун, ҳамеша аз ахбору аҳволи ходимон ва зердастонат огоҳ ва бохабар шав, дар таъдибу тарбияти онҳо ҷиддӣ бош, дар ин кор аз нармӣ истифода кун, зиёд онҳоро сарзаниш макун, ки беасар хоҳад шуд, бо дасти худ танбеҳашон макун, то ки виқорат пойдор бимонад, бар намозҳоят пойбанд бош, саховат кун ва суфраатро кушода бидор, ки бахил ҳаргиз лоиқи сарварӣ нест, дӯстони мутмаин ва мушовирони доное дошта бош, ки ҳамвора туро аз ҷараёни таҳаввулоти рӯзмарра ва ҳолоти мардум огоҳ созанд, то тавонӣ фасодро ислоҳ кунӣ ва хубиҳоро парвариш деҳ.
