Дар бораи хулқи нек (некухулқӣ)
Хулқи нек беҳтарин хислати инсон аст. Ҳамин хислат аст, ки қадри воқеии одамиро нишон медиҳад.
Худои таоло ба Паёмбари Худ ﷺ хислатҳои махсус дода буд, аммо аз ҳама бештар хулқи ӯро ситоиш кардааст. Дар Қуръон мефармояд:
«Ба дурустӣ, ту ба хулқи бузург оростаӣ» (сураи «Қалам», ояти 4).
Хулқи бузург чӣ маъно дорад?
Уламо (донишмандони дин) инро чунин шарҳ додаанд:
- Паёмбар ﷺ бо касе ҷанҷол намекард ва касе ҳам бо ӯ ҷанҷол намекард. Сабаб ин буд, ки ӯ Худоро хеле хуб мешинохт.
- Агар ту Худоро донистӣ, пас озори мардум ба ту таъсир намекунад. Ту дигар аз ҳарфи бади онҳо ранҷида намешавӣ.
- Ҳеҷ махлуқе наметавонад бузургии хулқи Паёмбар ﷺ ва ҳақиқатан фаҳмад. Вай он қадар озор ва ранҷи мардумро таҳаммул мекард, ки дигар одамон тоқат намеоварданд.
- Чун Паёмбар ﷺ ба ахлоқи Худованд ороста буд, пас бояд аз дурӯғу озори мардум андӯҳгин нашавад. Сабрро Худо медиҳад, на худи ту.
Худо дар Қуръон мефармояд:
«Сабр кун, ки сабри ту фақат ба ёрии Худост» (сураи «Наҳл», ояти 127).
Ҳеҷ кас ба андозаи Худо сабур нест.
Чаро хулқи Паёмбар «бузург» номида шудааст?
Зеро дар хулқи Паёмбар ﷺ ҳамаи хислатҳои нек ҷамъ омада буданд. Ин хислатҳо барояш табиӣ шуда буданд, на сохтагӣ. Аз ин рӯ, Худо гуфтааст:
«Бигӯ: «Ман барои ин аз шумо музд намехоҳам ва ман аз сохтакорон нестам»» (сураи «Сод», ояти 86).
Яъне, хулқи ман сохтагӣ нест. Сохтакор дер давом карда наметавонад — пас аз муддате ба табиати аслии худ бармегардад.
Хулқи инсон вобаста ба ҳамнишинонаш иваз мешавад
Агар ту бо одамони нек ҳамнишин бошӣ, хулқат нек мешавад. Агар бо бадон ҳамнишин бошӣ, хулқат бад мешавад.
Паёмбар ﷺ фармудааст:
«Инсон ба дини дӯсти худ аст. Пас ҳар яки шумо бингарад, ки бо кӣ дӯстӣ мекунад».
Ва низ фармудааст:
«Бо аҳли ҳавою нафс ва бидъаткорон ҳамнишин машавед, зеро онҳо ба бемории ҷараб монандан — сироят мекунанд».
Дар хулқи Паёмбар ﷺ хислатҳои ҳамаи паёмбарон ҷамъ омадаанд
Худо хулқи Паёмбари Худ ﷺ – ро алоҳида ситоиш кардааст. Зеро дар он хулқи нек ҷамъ аст:
- шукри Нӯҳ,
- дӯстии Иброҳим,
- ихлоси Мӯсо,
- ростгӯии Исмоил,
- сабри Яъқуб ва Айюб,
- тавбаи Довуд,
- хоксории Сулаймон ва Исо.
Худо дар Қуръон мефармояд:
«Аз роҳнамоии онҳо пайравӣ кун» (сураи «Анъом», ояти 90).
Яъне, Паёмбар ﷺ дар хулқи нек аз онҳо пайравӣ кард ва ҳамаи хислатҳои беҳтарини онҳо дар ӯ ҷамъ омад. Чунин мартабае ба ҳеҷ паёмбари дигар дода нашуд.
Яке аз орифон (донишмандони собиқ) гуфтааст:
«Ҳар паёмбаре дар миёни мардум як фазилат дорад,
Ҳамаи он фазилатҳо дар Муҳаммад ﷺ ҷамъ омадааст».
Оиша чӣ гуфтааст?
Аз зани Паёмбар, Оиша, пурсиданд: «Хулқи Паёмбар ﷺ чӣ гуна буд?» Гуфт:
«Хулқи ӯ Қуръон буд».
Яъне, Паёмбар ﷺ ба ҳамаи ахлоқи неке, ки Қуръон мефармояд, ороста буд ва аз ҳамаи бадиҳое, ки Қуръон манъ кардааст, пок буд.
Дар ривояти дигар Оиша ба як мард гуфт: «Оё ту Қуръон намехонӣ?» Баъд оятҳои сураи «Мӯъминун» – ро хонд, ки дар он хислатҳои мӯъминони растагор омадааст:
- Дар намозашон хуши бикоранд.
- Аз суханони беҳуда рӯй гардонанд.
- Закот (садақаи воҷиб) бидиҳанд.
- Аъзои шармии худро аз ғайри ҳамсарашон нигоҳ доранд.
- Амонат ва аҳду паймони худро риоя кунанд.
- Бар намозҳояшон муҳофизат кунанд.
Оиша гуфт: «Ин аст хулқи Паёмбар ﷺ».
Дар ин оятҳо ҳамаи асосҳои хулқи нек ҷамъ аст:
- имон — асоси хулқи қалб,
- намоз — асоси хулқи бадан,
- закот — асоси хулқи мол,
- иффат (покдоманонӣ) — дар муносибат бо номаҳрамон,
- риояи амонат ва ваъда,
- нигаҳдории намоз.
Сухане аз Ҷунайди Бағдодӣ
Орифи маъруф Ҷунайди Бағдодӣ гуфтааст: «Паёмбар ﷺ соҳиби хулқи бузург буд, зеро ҳар ду ҷаҳонро (дунёву охиратро) ба умматаш бахшид ва барои худ чизе нахост».
Ҳусайни Нурӣ гуфтааст: «Чӣ гуна хулқаш бузург набошад, ки Худо сирри (ботини) ӯро бо анвори ахлоқи Худ зиннат бахшидааст».
Хулоса
Беҳтарин хулқи инсон дар муносибат бо Худо — супурдан (таслим) ва розӣ будан (ризо) аст.
Беҳтарин хулқи инсон дар муносибат бо мардум — бахшиш (афв) ва саховатмандӣ (сахиву бузургдилӣ) аст.
Муҳим он аст, ки ҳам имон ва ҳам хулқи нек якҷоя бошад. Зеро шояд касе имон дошта бошад, вале хулқи нек надошта бошад. Ва шояд касе хулқи нек дошта бошад, вале имон надошта бошад. Аз ин рӯ, дар ҳадис омадааст: ба ҳамроҳи тавҳид, яъне бо имон ва хулқи нек якҷоя.
