Дӯстии дунё
Бидон, ки дӯстии дунё дар ҳамаи шариатҳо накуҳиш шуда, он сари ҳар хатое ва сабаби ҳар фитнаест. Аз ин рӯ, банда бояд дар дунё зуҳд ихтиёр намояд ва аз дили худ дӯстии ҷоҳро берун кунад, чунки дӯстии шӯҳратпарастӣ бар соҳибаш аз дӯстии мол зиёнбортар аст.
Ин ду ба дӯстии дунё далолат мекунанд ва дунё душмани инсон аст. Дар баёни бӯи бади дунё ҳамин нуқта кофист, ки чун Худованд ﷻ Одам ва Ҳавворо, ба замин фуруд оварду онҳо бӯи дунёро дарёфта, аз бӯи биҳишт бенасиб монданд, аз бӯи бади дунё чиҳил рӯз беҳӯш шуданд. Ривоят кардаанд, ки Худои таоло вақте дунёро офарид, ба вай гуфт: «Эй дунё, ҳар кӣ Маро хидмат кард, ту ҳам ӯро хидмат бикун ва ҳар кӣ туро хидмат кард, ту низ ӯро дар хидмати худ қарор бидеҳ!» Вақте неъматҳои дунё мегӯянд, молу таом ва калому хобро дар назар доранд. Пас, эй мурид, огоҳ бош, ки қалби ту ба чизе аз лаззатҳои фонӣ машғул нашавад, зеро онҳо чун мӯйи дар қалб рӯянда бошанд. Ва агар як тори мӯй дар қалб бирӯяд, соҳиби он дарҳол бимирад. Барои ҳамин ҳам Худои таоло рӯи пӯсти инсонро барои мӯй гардонидааст, на зери онро. Ҳикмати ба биҳишт бемӯй ва бериш, сурма ба чашмон кашида ва якдил дохил шудани муъминон аз ҳамин дониста мешавад. Яъне, агар бар баданашон мӯй бирӯяд, онҳо мемиранд, зеро эшон ҷисман ва рӯҳан ҳамагӣ дилҳоянд ва эшонро бо Парвардгорашон ﷻ ҳиҷобе дар миён набошад. Пас, бидон, ҳар муриде, ки дӯстдори дунё бошад, Худованд ﷻ ҳам ба андозаи зиёд ё кам дунёро дӯст доштани ӯ аз ӯ нохушнуд шавад.
Ба дурустӣ ки ҳар он чӣ туро аз Худо ﷻ машғул бидорад, он дунёст ва ҳар он чӣ туро бар таваҷҷуҳ ба Худо ﷻ мадад кунад, он охират аст. Дар ҳадис аст, ки Паёмбар ﷺ гуфт: «Ба дурустӣ ки Худованд ﷻ наофарид офаридаеро, ки барояш душмандоштатар аз дунё бошад ва аз замоне, ки офаридаш, бар вай назар накард». «Дунё малъун аст, малъун аст ҳар чизе, ки дар он аст, ба ҷуз зикри Худо ﷻ ва ҳар чӣ ба ин оварад».
Ибодати ҳамроҳ бо дӯстии дунё танҳо хаста кардани андомҳост
Имом Абулҳасани Шозилӣ мегуфт: «Бандаро ҳамнишинӣ бо Худо ﷻ дар дунёву охират муяссар нагардад, агар ӯ ба чизе аз кавнайн майл дошта бошад. Худоро ﷻ ҳамнишин нашавад, магар бандаи Худо ﷻ, аммо ғайри ӯ ҳамнишини чизест аз мавҷудот, ки дӯсташ медорад ва аз ин бартар наравад».
Аз шайх Абулҳасан Алӣ ибни Мазин ривоят шуда, ки гуфтааст: «Ҳарчанд шумо мардеро ситоиш кунед ва ҳатто ӯро сиддиқ3 хонед ҳам, назди Худованд ﷻ арзише надорад, чун бо қалбаш ҳамнишини дунёст. Савганд ба Худо ﷻ, ҳалок нашуд касе аз аҳли тариқат, магар аз ҳаловати дороӣ (боигари) дар нафси хеш».
Имом Шозилӣ гуфт: «Ибодати ҳамроҳ бо дунё машғул доштани қалб ва хаста кардани андом аст ва он суратест, берӯҳ. Ҳақиқати зуҳд дар дунё тарки майл ба он аст, на ба даст кашидан аз дунё4, бинобар наҳй накардани соҳиби шариат аз тиҷорат ва аз машғулшавӣ ба касбу кор» .
