Пайгъамбарин ﷺ хизан ккебгъбакан
Ихь ккуни Мугьяммад Пайгъамбарин ﷺ уьмур вари терефарихъан уткануб ва текрар апIуз даршлубсиб ву. Дугъан уьмрин гьарсаб герен, чан бицIи вахтнахъан хъюгъну аьхиримжи нефеснахънакьан, вари вахтарин исанариз нумуналу чешнеди бисузкьан багьаллу ву.
Мугьяммад ﷺ бабкан гъахьибси, дугъан тафавутлувал рябкъюз хъюгънийи. Дугъак улихьна вуйи инсанаризсаризра тувну адру хасиятнан гъиллигъар кайи. Мугьяммад Пайгъамбар ﷺ Гъиямат йигъазкьан ухьу чан тяриф апIру инсан вуди гъузди. Хъа ухьхьан, халис муъминарихьан, кьюбиб дюнйириъра къутармиш хьувал Первердигарин Пайгъамбардикан ﷺ асиллу вуйидарихьан дугъан лайикь вуйиси тяриф апIузси, лайикь вуйиси думу ккун апIузра шулдар.
Хъа ихь гъалатI дюз апIбан бадали, ухьу гьарган ихь Пайгъамбарин ﷺ рякъюъди гъягъюри ва дугъан уьмрикан аьгъювалар гъадагъури ккунду. Гьаддиз варидариз рягьят хьубан бадали, дугъан шафааьтдик умуд кади, Мугьяммад Пайгъамбар ﷺ гьюрматлу Хадижат бинт Хувайлиддихъди фици эвлемиш гъахьнуш, ктибтуз ккундухьуз.
Читин вахтна гьякьлу инсан
Ихь Пайгъамбарин ﷺ жигьил вахтнаъ Аьравияйиъ гьякьвал адарди, чиб-чпиин хъугъвал алдру, инсандин саб жюрейин ихтиярар дюрюрхру инсафсузвалин йисар вуди гъахьну. Гьамциб гъагъи аьгьвалатнаъ Мугьяммад ибн Аьбдуллагь ибн АьбдулмутIалиб жара инсанарихьан чаз артухъдиси айи гьякьлувалиинди ва ужувлиинди тафавутлу шуйи. Дугъахъди таниш вуйи вари инсанариз гьаддикан аьгъяйи, гьаддиз дугъ’ин хъугъвал алийи, гьюрмат апIуйи ва думу ккундийи. Дугъаз кми-кмиди «Амин» - хъугъвал алир - кIури шуйи. Мугьяммад ибн Аьбдуллагьдин заан эдеблуваликан ва лайикьлуваликан деебхьну адру кас Меккайиъ адайи. Думу «Гьяшимия» кIуру гьюрматлу тухумдин вакил вуйивалира дугъан адлувал за апIуйи.
Гьадму вахтна Меккайиъ намуслу ва варидарин терефнаан гьюрмат айи ачIни хпир Хадижат бинт Хувайлидра яшамиш шулайи. Дугъан зигьимлуваликан, утканваликан ва девлетнаканра аьхю ад айи.
Хадижат адлу тухумдин вакил вуйи, дугъахъди эвленмиш хьуз ккуни лайикьлу ксарин кьадарра цIиб дайи. Дугъаз Аьравияйин полуостровдин вари базарариъ алвер гъахру аьхю караванар айи.
Каравандин аьхюр
Саб ражари дугъаз Дамаскдиз гъябгъюрайи каравндихъди гьауз ихтибар али инсан лазим гъахьнийи. Му Меккайин гизаф агьалйирин арайиъ гаш’вал ади аьжуз вахт вуйи. Гьюрматлу Мугьяммад ﷺ уьрхюрайи Абу ТIалибдин аьхю хизандизра читинди алабхъуйи, гьадмуган дугъан къанна хьуд йис вуйи. Абу ТIалибди девлетлу ачIни хпириз чан мутмуйихъди гьауз хъугъвал али инсан лазим вуйиваликан Мугьяммаддиз ﷺ ктибтнийи. Учв гьякьлу ва намуслу кас вуйиваликан хабар айи Мугьяммадди чаз кюмек гъапIиш, Хадижат рази шлуваликан гъапнийи. Дугъан теклиф Мугьяммадди ﷺ кьабул гъапIнийи. Абу ТIалиб чан худлин кюмек теклиф апIуз гьялак гъахьнийи. Мугьяммаддин ﷺ ужудар гъиллигъарикан деебхьнайи дишагьлийи думу ляхниз гъадагъуз йикьрар апIуру. Хъа сифте дугъахъди сюгьбат гъабхбанди гъахьну. Мюгьтал хьуз ляхинра адайи, ужуб тербия хъайи, гьюрмат кайи Мугьяммад ﷺ Хадижатдиз кьабул гъахьнийи. Гьаддиз цIиб вахтналан, ужуб палатра алабхьну, ужубсиб девера тувну, жигьил каравандихъди Дамаскдиз рякъюъ учIвнийи. Дугъахъди Хадижатдин гъараваш Майсарара гьаънийи.
Чан зигьим хъайивализ ва дирбаш’вал кайивализ лигну, Мугьяммаддин ﷺ жягьтлуваликкди гъуху алвери Хадижатдиз аьхю гъазанж гъабхну.
Рякъюъди Майсарайиз ва чпихъди рякъюъ айи жара касариз каравандин кIулиъ айи жигьилихъди шулайи аьламатнан ляхнар рякъюри гъахьнийи: саб бицIи диф Мугьяммаддихъди ﷺ гъябгъюйи ва лап мани вахтна дугъан кIул’ина сирин апIуйи ва хъана гьамцдар жара аьламатарра.
Дамаскдиъ гъуху алверин ляхнар лап хайирлудар гъахьнийи: душваз гъабхи мутму ухди масу тувну, гъазанмиш гъапIу пулихъ Меккайиз гъягъбан бадали лазим вуйи вари мутму гъадабгъуз мумкинвал гъабхьнийи. Лап цIиб вахтналан караван кьяляхъ рякъюъ убчIвнийи.
Хадижат чан каравандизси каравандин кIулиъ айиризра ккилигурайи. Дугъу Меккайиз гъябгъру асас рякъ улариккан ккадапIурадайи.
Кьяляхъ гъафи каравандин иштиракчйири алверин ляхнар гизаф хайирлудар ва рякъ ягъурлуб хьуваликан хабар тувну, Хадижат рази ктаънийи. Хъа гъараваш Майсарайи чан жанаби ханумдиз Мугьяммадихъди ﷺ гъахьи аьламатнан дюшюшариканра ктибтнийи.
Гьаму жигьилин хасиятнан аьдати дару гъиллигъариин умудлу гъахьи Хадижатди дугъан хпир хьуз разивал тувру.
Аьламатнан дюшюш
Мугьяммаддихъди ﷺ таниш хьайиз улихьна Хадижатдиз вари дюн’яйиз акв туврайи нурилан хабар алдагъури нивкI гъябкънийи. Дугъу чаз гъябкъю нивкIкан чан багахьлу Варакь бин Навфалюйиз ктибтнийи. Дугъу гьамци гъапнийи: «Рябкъру гьялариан, аьхиримжи пайгъамбар бабкан гъахьну. Думу яв уьмрин юлдаш хьиди. Яв уьмриъ дугъу пайгъамбарвалин ляхин апIиди ва уву дугъахъ сарпирди хъугъдива. Дугъан диндин нурари вари дюн’я аку апIиди. Думу пайгъамбар Курайшитарин тухумдиан, Бану Гьяшимдин насларикан хьиди».
Гьаддиз, му бай Варакьайи чаз туву мялуматнаъ айи пайгъамбар вуйивалин гьякьнаан Хадижатжатдиз гьич саб шакра адайи.
Мугьяммаддин ﷺ хпир хьуз ккуниваликан, Хадижатди чан дуст риш Нафиса бинт Маниейиз ктибтнийи, дугъу кюмек апIуз разивал тувнийи. Думу Мугьяммаддихьна ﷺ душну, му дишагьли чаз хпирди хувалин теклиф дивнийи. Хъа ихь ккуни Пайгъамбар ﷺ лап касибди яшамиш шулайивализ лигну, дугъу швушв хуваликан затра фикир апIури адайи. «Эгер уву гьюрматлу ва намуслу дишагьли увуз хпирди хуз разивал тувиш, узу увуз кюмек апIидиза, Мугьяммад ﷺ» - гъапи Нафисайи. «Фуж ву думу дишагьли?»- гьерху жигьили. «Хадижат бинт Хувайлид» -, гъапи Нафисайи. Мугьяммадди ﷺ му уччвур ва зигьим айи дишагьли чаз хпирди хуз разивал туву.
Нафиса Хадижайихьна ужуб хабар хьади гьялакди гъафнийи. Хадижайи чан багахьлу Амра бин Асадайиз ва Вараку бин Навфляйиз теклиф дапIну, Мугьяммаддиз ﷺ хпирди гъягъбанди вуйиваликан ктибтнийи. Дурари чпин вакил гьаъну, йикьрар йитIуз Мугьяммаддин ﷺ багахьлуйириз теклиф гъапIнийи. Лап багарихьди Абу ТIалиб чан гъардшарихъди ва худул Мугьяммаддихъди ﷺ лишан кипуз гъафнийи.
Дурар гъяйиз улихьна, хулар утканди кабалгну, Хадижайи гъаравашариз кьиматлу пешкешар тувну, дурар азад гъапIнийи.
Гьюрматлу хялар гъафнийи ва Абу ТIалибди чпи Ибрагьимдин ﷺ баярди халкь апIувализ, адлу Исмяилин ﷺ ва гирами Кяба уьбхюрайидарин насларикан вуйивализ лигну Первердигарин тярифар дапIну, сюгьбат ккебгъу. «Мугьяммад йиз гъардаш Аьбдуллагьдин бай ву. Чан инсанвалин хасиятниинди вари гьюрматлу Кьурайшитар сатIиди гъадагъишра, дурартIан му кас артухъра ву. Думу девлетлу дар, хъа дугъаз айи гьюрмат варитIан аьхю девлетнахьра ттевуз шулдар, фицики девлет саб геренди хил’ан гъябгъру сирниз ухшар ву. Йиз чвуччвун бализ фициб гьюрмат аш ва думу фицир кас вуш, варидариз аьгъя. Дугъу Хадижайикан чаз хпир хьувал ккун апIура. Магьр вуди фукьан ккундуш, йипай. Дугъриданна, йиз худлиз ужур кас кьисмат шула», - дупну ккудубкIну чан сюгьбат Абу ТIалибди.
Варакьа бин Навфалди Абу ТIалибдин гафар тасдикь гъапIнийи. Хъа Хадижайин ими Амр бин Асадди чан разивал тувну, гьамци гъапнийи: «Узу йиз чвуччвун риш Хадижат бинт Хувайлид гьюрматлу Мугьяммад ибн Аьбдуллагьдиз хпирди тувраза, шагьидар йихьай.
Гьамци ихь Аллагьдин ﷻ ккуни Пайгъамбар Мугьяммаддинна гюзел Хадижат бинт Хувайлиддин арайиъ нюкгьин йикьрар гъапIнийи. Бязи улупбариинди магьрдин кьадар 500 дирхам гъизил, хъа жара улупбариинди - 20 деве вуйи.
Абу ТIалибди, ужуб ипIруб гьязур дапIну, Мугьяммаддин ﷺ сумчир гъапIнийи.
Сумчрин кьяляхъ Хадижатди гьюрматлу жилир чан девлетнан эйси гъапIу.
Сумчир апIруган Хадиджайин 40 йис, хъа Мугьяммаддин ﷺ 25 йис вуйи. Дурар Хадижат ахиратдиз гъягъяйизкьан 25 йисан сатIиди яшамиш гъахьнийи. Вари гьаму йисари дугъу чан уьмрин юлдшиз кюмек апIури, рази апIури, гьарсаб ляхниъ дугъаз вафалу кюмекчи вуди гъахьну.
СатIиди 15 йисан яшамиш хьпан кьяляхъ, Мугьяммаддиз ﷺ пайгъамбарвалин амур гъафнийи, Хадижат сарпирди Аллагьдихъ ﷻ ва Дугъан пайгъамбар Мугьяммад ﷺ вуйивалихъ хъугънийи.
Чан уьмур ккудубкIайизкьан Хадижат Мугьяммаддин ﷺ айина адру сар хпир вуди гъахьнийи. Дугъу йирхьур уткан веледар - юкьур риш ва кьюр бай бабкан гъахнийи: ФатIима, Рукьия, Зайнаб, Умулкульсум, Кьасим ва Абдуллагь (Тагьир). Думу веледарикан варитIан ярхи умур хъапIур ФатIима вуйи, думу дюн’яйилан 27 йисан яшнаъди гъушнийи.
Хадижатдин жилир вуйиган, ихь Пайгъамбарди ﷺ алверчивал давам апIури гъахьну. Гъадабгъу гъазанждикан саб пай касибариз, йитимариз, рякъяриъ айидариз кюмек вуди туври гъахьну.
Магьа ихь Пайгъамбар ﷺ Хадижайихъди эвлемиш хьувалин ихтилат гьамциб ву.
