Дугъри хпир кьисмат хьуз урхру дюаь
Ужур хпир кьисмат хьувал аьхю уж’вал ву. Эгер Аллагьу Тааьлайи сар касдиз ужур, дугъри хпир кьисмат гъапIнуш, дицир касди му дюн’яйикан вуйи чан пай гъибисуб гьисаб ву.
Аллагьу Тааьлайи, хизан ккебгъай, кIура. Хизан ккебгъуб, веледар арайиз хуб, дурариз тербия туври чиб-чпихъди ужудар аьлакьйириъ яшамиш хьуб заан ляхнарикан ву. Хъа думутIан заан шадвал инсандиз женнетдин багъариъ хьибди.
Саъд ибн Абу Вакьасди Пайгъамбарин ﷺ гафар хура:
«Шадвал юкьуб ляхниъ а: гьякьлу хпир хьуб, деуз ужуб хал, гьякьлу гъунши ва мина-тина гъахру мутму (гьяйван, машин, ясана жараб). Бахтсузвалра юкьуб ляхниъ а: чIуру хпир, чIуру гъунши, деуз хал адрувал ва мина-тина гъягъюз ужуб адрувал». (Имам Аьгьмад, 1445; Ибн Гьиббан, 4032)
Учвуз рябкъюрайиганси, Пайгъамбари ﷺ кIураки, шадвалин варитIан заан ляхнарикан саб дугъри хпир ади хьувал ву, хъа бахт дарувалин варитIан заан вуйидарикан - чIуру хпир ади хьувал. ДумутIанна гъайри, му гьядисдиъ сабпиб вуди дугъри хпир кIваин дапIна.
Фуну вушра жилир, думу фукьан кIубан вушра, хъуркьувалар айир вушра, эгер багахь дугъри хпир хьтарш, думу дугъриданна шадвалиъ даршул. Дупнадаринхъа: «Гьарсар кIубан жилирин кьяляхъ кIубан дишагьли хъа».
Хизан саб шадвалиинди ккудубкIурадар, думу Аллагьу Тааьлайихьан вуйи аманат ву, ва думу аманат чIур апIру вари ляхнарихьан ярхла духьну ккунду. Аманат дугъри хпирихъди уьбхюз гизаф рягьятди ву. Му гафарикан фикир дапIну ккун.
Аьбдуллагь бин ‘Амр бин аль-Аьсди Пайгъамбарин ﷺ гафар хура:
الدُّنْيَا مَتَاعٌ، وَخَيْرُ مَتَاعِ الدُّنْيَا الْمَرْأَةُ الصَّالِحَةُ
«Му дюн’я ухьуз саб кьадар вахтназ ишлетмиш апIуз тувнайиб ву, хъа му дюн’яйиъ ишлетмиш апIуз варитIан ужударикан гьякьлу хпир ади хьуб ву». (Муслим, 1467)
Ужур, гьякьлу хпир кьисмат хьпан бадали, зегьмет дизигну ккунду ва, сабпи нубатнаан, жвув гьацир ужур духьну ккун, яни гьярамвалихъ уьмур адапIури ваъ. ДумутIанна гъайри, Аллагьу Тааьлайи ужур хпир узуз кьисмат апIри кIури, дюаьра апIури духьну ккунду.
Жвуваз аьгъю гафариинди Аллагьу Тааьлайихьна илтIикIуру, хъа Пайгъамбарихьан ﷺ гъафи дюъйир урхури гъахьиш, дуаь кьабул вуйиб хьуз хъанара аьхю мумкинвал а.
Дицдар дюшюшариз варитIан ужуб Пайгъамбариурхури гъахьи дюаь ву:
«Раббана, атина фи-ддун’я гьясанатан, ва филь-ахирати гьясанатан ва кьина аьзаба-ннар».
«Я Аллагь, учуз гьаму дюн’яйиъра, ахиратдиъра ужувлар тув, ва, гьацира учу жегьеннемдин цIихьан уьрх».
Аьбдулаьзиз ибн Сухайбайи кIураки, Анас асгьябди гъапну:
«Артухъси Пайгъамбари ﷺ Аллагьу Тааьлайикан гьаму гафариинди ккун апIури гъахьну: «Аллагьумма, Раббана, атина фи-ддун’я гьясанатан, ва филь-ахирати гьясанатан ва кьина аьзаба-ннар»». (Бухари, 6389; Муслим, 2690)
Имам Муслимди му гьядисдин ктибтурайи риваятдиъ кIураки, гьаму гьядис ктибтурайири (Аьбдулаьазиз ибн Сухайбди) гъапну:
«Анас асгьябдиз Аллагьу Тааьлайихьна илтIикIуз ккун гъабхьиган, гьаму гафарихъди илтIикIури гъахьну; хъа саб фулану ляхниканра ккун апIруган, гьадму гафарихъди гьаму гафарра кIури гъахьну». (Муслим, 2690)
Му гьядисдин жарануб риваятнаъ Ибн Ас-Суннийи Аьбдулаьзиз ибн Сухайбайихьан хурайибдиъ кIураки, Анас асгьябди гъапну:
«Эгер Пайгъамбари ﷺ шлинкIа хил гъибиснуш, думу касдихьан жара шлуган, гьаму гафар кIури гъахьну: «Аллагьумма, атина фи-ддун’я гьясанатан, ва филь-ахирати гьясанатан ва кьина аьзаба-ннар»». (Ибн Ас-Сунни, «‘Амаль аль-явми ва аль-ляйля», 204)
Ибн Гьяжар Аль-Аскьалянийи чан «Фатгь аль-Бари шаргь Сагьигь аль-Бухари» китабдиъ гьаму гьядисдин мяна туври, Пайгъамбарин ﷺ гафарин гьякьнаан жюрбежюр фикрар хури дибикIна:
«Мугьяммад ибн Каъба аль_Куразийихьан дуфнаки, дугъри хпир му дюн’яйин ужувларикан ву. Язид ибн Абу Маликдинра гьамциб фикир вуйи, кIури, дупна».
Хъасин Ибн Гьяжар аль-Аскьаланийи гьамци дибикIна:
«“Аль-Кашшаф” китабдин автори Ас-Сяълабийи Али асгьябдихьан дуфнайи мяна хура: “Му дюн’яйин уж’вал дугъри хпир ву, хъа аьхиратдиъ уж’вал гьюри-перйир ву. Хъа цIин аьзаб кIуру гафнан мяна чIуру хпир ву”.
Аш-Шайх ‘Имадуддин Ибн Касири кIураки, “му дюн’яйин уж’вал” кIуру гафнан мяна вари дюн’яйин иштагьвалар ву: сагъвал, ужувлар, ужуб хал, ужур хпир, ужудар аьгъювалар, ужудар ляхнар, яркьу ризкь ва гьацира жара ужувлан ляхнар. Вари гьамрар «гьаму дюн’яйин ужувлар» кIуру гафназ дахил шула”.
Хъа ахиратдин ужувларикан кIуруш, дидин варитIан заан дережа женнетдиъ учIвувал ва гьаддихъди аьлакьалу вари ляхнар кIули гъахуб ву. Мисалназ, Гъиямат йигъандин читинвалариккан уьрхюб, гьисаб-суал рягьтиб хьуб ва гь.ж.».
Имам Мулла Аьли аль-Кьарийи чан «Миркат аль-Мафатигь шаргь Мишкат аль-Масабигь» китабдиъ му гьядисдиз мяна туври, гьамци дибикIна:
«Аьли бин Абу Талибди сабпи уж’валин мяна (гьаму дюн’яйин уж’вал) гьякьлу хпирихъди тевну, хъа кьюбпи уж’вал (аьхиратдин уж’вал) – гьюри-перйирихъди тевну, хъа цIихъди вуйи аьзаб – чIуру хпирихъди».
Гьаму зиихъ дупнайибдиан аьгъю шулуки, Пайгъамбарин ﷺ багахьлу кас, юкьубпи халиф, дугъан гьякьнаан Пайгъамбари ﷺ гьамци гъапну: «Узу гьикматвалин хал вуза, хъа Аьли дидин раккин ву» (Тирмизи, 3723), ари гьадму касди кIураки, зиихъ улупнайи дюаьйиъ айи «гьаму дюн’яйиъ ужувлар» кIуру гафнаан мяна гьякьлу хпир ади хьуб ву.
Гьаддиз дугъри хпир кьисмат хьуз урхру варитIан ужуб дюаь гьаму ву:
«Раббана, атина фи-ддун’я гьясанатан, ва филь-ахирати гьясанатан ва кьина аьзаба-ннар».
«Я Аллагь, гьаму дюн’яйиъра, ахирартдиъра учуз ужувлар тув ва гьацира учу жегьеннемдин цIихьан уьрх».
