Суал-жаваб

Суал-жаваб

Гьюл’инди рякъюъ учIву касдин сефер наънан ккебгъру?

Эгер шагьур гьюлихъ хъучIубкьнаш ва гими гьюлин гъирагъдихънакьан гъюруш, думуган гими гъирагъдихьан гьудубчIвуз хъюгъюбси сефер ккебгъру.

Эгер гьюлин гъирагъдихъ шид цIиб вуди вая жара себеб ади гимихьан гъирагъдихьна гъюз шулдарш ва дидихьна люткейиъди душну ккундуш, думуган сефер ккебгъра лютка гьюлин гъирагъдихьан гьудубчIвуз хъюгъюбси.

Эгер порт, ясана гими шагьрихьан ярхлади вуш ва душвахьна жилилан душну ккундуш, думуган сефериъ учIвувал жвув яшамиш шулайи саргьятарилан улдучIвган шулу.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж», Гьяшия аш-Ширвани)

Инсан нивкIуъ айи вахтна ушвниан удубзру шурш, ясана жара жидкость нежес ву кIуру гафар гьякьлудар вуйин?

Эгер инсандиз шурш анжагъ ушвниан вуйиб якьинди аьгъяш, думу марцциб ву. Гьацира шурш марцциб шулу, эгер думу наънан удубчIвнуш шак`вал аш: ушвниан, дарш фун’ан, амма му дюшюшди гьадму шурш кубкIу йишв жибкIуб ужу ву.

Эгер инсандиз шурш якьинди фун’ан удубчIвуб вуш аьгъяш (думу аьгъю шулу ранг ва ниъ дигиш хьувалиинди), думуган шурш нежес гьисаб шула.

Амма, эгер инсандин кми-кмиди гьарган гьаци шулаш, думу ляхин дугъаз аьфв апIура, гьеле думу фун’ан удубчIвурашра, гьаз гъапиш думу дебккуз лап читинди ву.

Мушваъ дупну ккундуки, гьациб читинвал айи ксариз аьфв апIуру, амма имбудариз думу нежес шула. Гьамдиан аьгъю шулуки, эгер сар касдин гьациб дюшюш гъабхьиш, думу шурш кубкIу йишв марцц дапIну ккунду («Асна аль-МатIалиб», «Нигьая аль-Мугьтаж», Гьяшия аш-Шабрамаллиси, «Тугьфат аль-Мугьтаж», Гьяшия аш-Ширвани).

Дишагьлийир гъидиржру кафан жиларинтIан уччвуб дубхьну ккунду, кIуру гафар гьякьлудар вуйин?

Дишагьлийирин кафан жиларинтIан уччвуб дубхьну ккунду кIуруб айиб дар. Жилариз вушра, дишагьлийириз вушра, думу лизи рангнан ва чан уьмриъ алабхьуз шлубсиб дубхьну ккунду.

Пайгъамбарин ﷺ гьядисдиъ дупна: «Учвкан шликIа ичв гъардаш кафнигъян гъидиржруган, гъит думу кафан ужуб вуди ибшри» (ат-Тирмизи). Му гьядисдиъ «ужуб» кIуру гаф «марцциб, лап багьади даруб» мянайиъди дупна.

Али ибн Абу ТIалибди Пайгъамбарин ﷺ гафар хура: «Кафан гъадабгъруган, гизаф харжар мапIанай, гьаз гъапиш думу (гъакIир) багарихьди дидихъ мягьрум шулу» (Абу Давуд).

(«Тугьфат аль-Ахфази», шаргь Джами ат-Тирмизи)

Рякъюъ айириз швнуд йигъан гъудгнар жикъи апIуз ва саб тмунубдихъ хъибтIну апIуз ихтияр а, эгер ляхин ккудубкIубси кьяляхъ гъюз ният аш?

Эгер рякъюъ айирин, жара йишваз душну ляхнар ккудукIубси кьяляхъ гъюз ният аш ва думу ляхнарра 4 йигътIан цIиб вахтнан арайиъ ккудукIур кIури фикир вуш, дугъаз гъудгнар жикъи ва сатIи апIуз ихтияр а. ДумутIанна гъайри, чалан асиллу дарди думу ляхнар, закур ккудукIур, закур ккудукIур кIури 4 йигътIан артухъ шули гъабхьиш, думуганра дугъаз 18 йигъазкьан гъудгнар жикъи ва сатIи апIуз ихтияр а.

Амма, эгер сабпи йигъари дугъаз му ляхин 4 ва думутIан артухъ йигъариз давам шлуб аьгъю гъабхьнуш (душваз гъафи ва гъягъру йигъар ктарди), дугъан сефер дишлади ккудубкIуру ва дугъу гъудгнар гьарсаб чан вахтна ва тамамди дапIну ккунду. («Тугьфат аль-Мугьтаж».

Багхьантина майит гъабхруган гъудужвуб герек вуйин?

Багхьантина мусурман касдин майит гъабхруган, гьадгъахьна гьюрмат улупури гъудужвуб ужу ву, гьеле майит йисар тамам дархьуринуб вушра. («Нигьаят аль-Мухтаж».

- Кьур’ан урхуб зиина вуйин, дарш урхурайирихъ хъпехъуб?

Эгер гъалатIар ктарди, лазим вуйи къайдайиинди Кьур`ан урхуз аьгъяш, чав дидин мянайин гъаври шулдаршра, дицир касдиз, тмунури урхурайибдихъ хъпехъубтIан, жвуву Кьур’ан урхуб зиина ву.

Кьур’андихъ хъпехъуб ужу ву, эгер урхруган гъалатIар шулаш, эгер хъпехъури дидин дюзи мяна тамамди гъадабгъуз шулаш, эгер аятарикан фикир апIури мяна ктабгъураш ва урхругантIан хъпехъруган гъавриъ ахъри, жвуваз мянфяаьт артухъ шулаш. Имбу дюшюшариъ жвуву урхуб заанди ву. («Аль-Мингьаж», шаргь «Сагьигьу Муслим», «Далиль аль-Фалигьин»).