Жавабар имам аш-Шафиийин мазгьабдиинди тувна
Жавабар имам аш-Шафиийин мазгьабдиинди тувна
Рамазандин вазли йигъандин вахтна ресторанар, кафе ва жара гьацдар карханйир тIауз ихтияр айин?
Рамазандин вазли ушв бисувал Ислам диндин юкьубпи мурхьул ву. Аллагьу Тааьлайи анжагъ шариаьтдиъ улупнайи гьюрматнан себеб айидаризтIан му вазли ушвар ккадауз ихтияр тувнадар. Хъа му вазли ккадапIу ушв гъюру Рамазандин ваз улубкьайиз кьаза дапIну ккунду. Аллагьу Тааьлайи гирами Каламдиъ дупна (мяна): «Рамазандин ваз – му инсанариз дугъриди идара апIувал улупурайи, , гьякь рякъ тасдикь апIурайи ва (ужубна харжиб) жара апIурайи гирами Калам назил гъабхьи ваз ву. Ва учвкан шлиз му ваз алабхъиш, ушвар дисай. Хъа шилхьан аьзарлувалиан ушвар дисуз шулдаш, дицир касди гъит жара вахтна гьадму кьадар ушвар дисри...» (сура «АльБакьара», 185-пи аят).
Пайгъамбари ﷺ ушв бисувалихьна вижнасузвал улупру ксарин гьякьнаан гьамци дупна: «Фуну касди сагъдира вуди ва саб улупнайи гьюрматнан себебра адарди Рамазандин вазликан саб ушв ккадапIиш, дугъхьан, гьеле вари уьмриъ кьаза апIури гъахьишра, думу ушв ккапIуз даршул» (ат-Тирмизи, Абу Давуд, ан-Насаи).
Пайгъамбарин ﷺ му гафар, саб ушв бисбаканси дарди, ушв дибиснайидарин батIил апIуз себеб хьувализра ву, яни Рамазандин вазли йигъандин вахтна ипIруб улихь дивваликан улхура, мушваъ думу мусурман кас вушра, даршра, фаркьвал адар. Гьаз гъапиш тмуну касди ушв дибрисбаз себеб гъахьи кас гунагьнан иштиракчи шула. Гьярамдихьна хру гьарсаб ляхинра гьярам шула. Абдуль-Гьямид аш-Ширванийи «Тугьфат аль-Мугьтаж» китабдин мяна туври Ибн Гьяжарин гафариина аьлава апIура: «…Мусурман касдиз Рамазандин вазлин йигъандин вахтна шариаьтдиинди йисарикк ккуркьнайи мусурман дару касдизра ипIруб тувуб гьярам ву…».
Натижа:
Зиихъ дупнайибдиан гъаври шулуки, Рамазандин вазлин йигъандин вахтна мусурман касдизра, мусурман даруризра ипIруб тувуз ихтияр адар, эгер ухьу дугъаз ушв дибрисуз тялукь вуйи саб ихтиярра адар кIури фикирапIураш. ш. Хъа эгер себеб аш-адарш шак`вал аш, карагьат ву, та-а-ап думу ляхникан якьинди аьгъю хьайизкьан гагьди. Эгер увуз дугъан ушв дибрисуз себеб айиваликан якьинди аьгъяш, думуган дугъаз ипIруб тувуз ихтияр а, гьеле уву ушв дибиснашра кмиди. («Тугьфат аль-Мугьтаж»)
Чпин кечмиш гъахьирин ккудучIву ушвар дугъхъанди багахьлйириз кьаза апIуз ихтияр айин?
Му суалнан гьякьнаан гьамцдар жюрейин жавабар а:
1) эгер сар шликIа ушв ккадапIуз ихтияр айи себеб ади (уьзриан, ясана жара читинвалиан) Рамазандин вазлин ушвар ккадаънуш ва дурар кьаза апIуз дархьиди кечмиш гъахьнуш, дицдар ушвар кьаза апIурдар, дурарихъан журум (каффарат) тувурдар ва Аллагьу Тааьлайин улихь дугъаз гунагьра адар;
2) эгер сар касди ушвар ккадаънуш (ихтияр ади, ясана адарди), хъа кьаза апIуз мумкинвал адира ади, амма Рамазандин ваз улубкьайиз кечмиш гъахьнуш, думуган багахьлуйиз, ясана дугъу ихтияр туву фунур вушра касдиз дурар кьаза апIуз мумкинвал а;
3) эгер сар касди ушвар ккадаъну, мумкинвалра ади кьаза гъапIундарш ﷺ ва Рамазандин ваз улубкьбан кьяляхъ кечмиш гъахьнуш, гьадмуганра багахьлуйиз дугъан ушвар кьаза вуди дисуз ихтияр а, амма думу ушвар вахтниинди кьаза дарапIувалин журум вуди гьарсаб ушвнахъан гьадму касдин мал-мутмуйикан мудда тувну ккунду (576 грамм дяхнин).
Къайд:
Кечмиш гъахьирин багахьлуйин ихтиярниинди сад йигъан 30 касдихьан гьадму касдихъанди ушвар кьаза апIуз шулу ва, аьлимарин заан гафниинди, вари 30 ушв гьисаб шулу. («Мингьаж ат-ТIалибин, «Аль-Мажму шаргь альМугьаззаб», «Мугъни аль-Мугьтаж»).
Сафариъ айириз гьаркбандин гъудган жвумийин гъудгнихъна хуз ихтияр айин, яни жвумийихъан лисундин гъудган дарапIди?
Сафариъ айириз ихтияр а, гьаркбандин гъудган жвумийин гъудгнихъна дубхну, думу жикъира апIуз, эгер дугъаз гьадму шагьриъ-гъулаъ жвумийин гъудгнин шартIар тамам апIувал якьинди аьгъяш, яни 40 ва думутIан артухъ йисар тамам вуйи , чпин фикрихъ хъайи азад, жилар ади вуш ва мист гьадму гъулан, ясана шагьрин саргьятариъ ади вуш ва гь.ж.
Гьамциб гьюкум ву сафариъ айириз, эгер дугъаз якьинди аьгъдарш, амма гьаци вухьиди кIуру фикир апIураш. Хъа дугъан шак`вал аш, думуган гьаркбандин гъудган жвумийихъинди хуз шулдар. («Тугьфат аль-Мугьтаж» шаргь имам аш-Ширванийин)
