Суал-жаваб

Гьяж дару вахтна уьмрайиз (бицIи гьяждиз) гъушу касдиз уьмра ккудубкIган Меккайиан удучIвруган апIру тIаваф (прощальный) апIуб герек вуйин?

Аьлимарин асас гафниинди гьяждин дару вахтна уьмра апIурайи касди Меккайиан удучIвайиз тIаваф дапIну ккунду. Думу тIаваф, уьмрайиз дарди, Меккайиз гъафи гьарсар каксди дапIну ккуниб ву.

Думу тIавафдин гьякьнаан далил вуди аьлимари Пайгъамбарин ﷺ гьядис хура: «Вари ккудукIбалан кьяляхъ, Кябайилан тIаваф дарапIди, гьич фужкIара дурушри» (Муслим).

Къайд:

Дишагьли палтарикан духьнайи вахтна, ясана велед бабкан духьнайи вахтна, дугъаз тIаваф апIуз хай шулдар, гунагь ву, гьаддиз дицир дишагьлийи тIаваф гъапIундар кIури, дугхаз гунагь адар ва журумра шулдар. Меккайиан удучIвруган дицир дишагьли мистан чIатан терефнаъ дугъужвну, дюаь дапIну алдабгъуру. Эгер Меккайиан удучIвайиз дицир дишагьли марцц гъахьиш, думуган тIаваф апIуз кьяляхъ хъадакну ккунду.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж», «Фатгь аль-Муин»)

Мист гирами апIбан гъудган фила сунна шула ва фила шуладар?

Мистаъ учIву гьарсар касдиз, учв мистаъ дусну гъузрашра гъузрадаршра, мист гирами апIбан кьюб ракаат суннат гъудган апIуру. Му суннат-гъудгниз тахият аль-масджид кIуру. Мистаъ учIвур дусайиз тахият аль масджид гъудган апIуб сунна вуйиб улупури, имам Бухарийи ва Муслимди хурайи гьядис кIваин апIидихьа: «Учвкан фужкIа мистаъ учIвган, кьюб ракаат дарапIди, гъит дудрусди».

Мистаъ учIву касдиз му суннат дарапIди дусуб ужи дар. Думу ляхин тамам шулу, эгер мистаъ учIвган кьюб, ясана думутIан артухъ ракааьтар гъапIган.

Мистазди учIву касдиз суннат гъудган вушра, ясана фарз гъудган вушра апIуз ккундуш, гьаддихъди сабси мист гирми апIбуз кIурира ният апIуз шулу. Гьаци гъапIиш, кьюбеб ниятаринра саваб шул, кIура вари аьлимари.

Саспи аьлимари жара суннат, ясана фарз гъудган апIруган, мист гирами апIбан суннатдиз ният адаршра, дидин саваб шул, дупна.

Мист гирами апIбан суннат гьарсаб ражари мистаъ учIвган апIруб ву, гьеле мист’ан удучIвну саб бицIи вахт арайиан адабхъайиз хъанара кьяляхъ гъафнушра.

Эгер суннат апIбаканра аьгъяди, амма гьаци вушра мистаъ учIвган дишлади дусиш, дугъаз думу суннат апIбан мумкинвал гъубзрадар. Эгер дугъаз мист гирами апIбан суннатдикан кIваълан гьархну дусиш, кIваин гъабхьибси думу суннат апIуру.

Эгер фицибкIа себеб ади мист гирами апIбан суннат апIуз гъабхьундарш, дицир касди юкьуб ражари гьаму тасбигь урхуру: «Субгьяна-Ллагьи ва ль-гьямду ли-Ллагьи ва ля илягьа илля Ллагьу ва Аллагьу Акбар, ва ля гьявля ва ля кьуввата илля би-ллягьи ль-аьлиййи ль-аьзим».

(«Мугъни аль-Мугьтаж»)

Гъудгниъ Аттагьият урхруган, тIуб за дапIну ккундин, дарш ккундарин?

- Аттагьият урхруган, «Илла Ллагь» кIуру йишвахьна гъафиган, тIуб за апIуб ва яв лигувалра гьаддихьинди хьуб сунна ву. Гьаци тIуб за дапIну гъибтру гьятта Аттагьият ва Пайгъамбариина ﷺ салават хуб ккудубкIайизкьан. ТIуб за апIувал сунна вуйивализ лигну, эгер шлизкIа тIуб за апIуз кIваълан гъубшнуш, дугъан гъудган батIил шулдар.

Эгер лавландинна хъитIирхбандин арайиъ кьаза гъудгнар апIруган, аввабин суннатаризра ният ади гъабхьиш, аввабин суннатарин саваб шулин?

Ибн Гьяжарин фикриинди, дици гъапIну кIури, аввабин суннатарин саваб шулдар, хъа жара аьлимари саваб шулу, кIура («аль-Гьязрамия»).

Жилирихьан ич хулаз душну 4 ваз вуйиз. Фукьан вахт ккудубшган никягь чIюбгъюру, эгер жилирна хпир жа-жаради яшамиш шулаш?

Му суалнаъ никягь чIюбгъбаъ вахт асуллагь фикриз гъадабгъурадар. Дурар фукьан вахтна жа-жаради яшамиш шулашра, гьелелиг жилири хпириз тIалакь тутрувкьан гагьди, дурар жилирна хпирди гъузру (Канзу Рагъибин)