Читинвалар ужувлаз вуйиган…
Аллагьу Тааьлайи гирами Каламдиъ дупна (мяна): «Инсанарин, учу хъугъунча, гъапну кlури, чпи имтигьян дарди гъитур кlури фикир вуйкlан…» (сура «аль-Аьнкабут», аят 2).
Аллагьу Тааьлайи, ухьуз имтигьян хьибди, дупна, ва гьаддиинди гьякьлу инсанар - кучlлар апlрударихьан, хъа сабур апlрудар сабур хътрударихьан тафавутлу шулайиб рябкъюра.
Абу Гьурайрайи Пайгъамбарин ﷺ гафар хура:
«Аллагьдихъ ﷻ хъугърудар имтигьяндикк хьиди, инсан, дугъан веледар ва дугъан мал-мутму чан Агъайихъди гунгьар ктарди гюрюшмиш хьайизкьан» (имам ат-Тирмизи).
Сабур имандин заан дережйирикан саб ву, ва Ислам динди ухьуз гьаддихьна теклиф апlура. Аллагьу Тааьлайи сабур гирами Каламдиъ заанди дебккна, ва сабур гъапlдариз аьхю саваб тувра. Гирами Каламдиъ дупна (мяна):
«…Дугъриданна, сабур гъапlдариз тамамди саваб рубкьиди» (Сура «Аз-Зумар» аят 10).
Читинвалариъ мусурман касди сабур дапlну, Аллагьу Тааьлайин рягьимлувалик умуд кивну ккун, Дугъкан ужуб фикир ади, Дугъан савабназ ккилигури ва гьичра наразивал адарди духьну ккун. Мусурман касдиз аьгъяки: эгер Аллагьу Тааьлайи дугъаз саб читинвал тувнуш - уьзур, багахьлу кас кечмиш хьувал, мал-мутмуйихъ мягьрум хьувал – вари гьаму ляхнариъ Аллагьу Тааьлайин кьувват ва кьудрат а. Читинвалар, бедбахтвалар себеб вуди инсандин гъалатlарин аьфв апlуру, ужувлан ляхнар артухъ шулу ва инсан женнетдиъ ахъуз себеб шулу.
Пайгъамбари ﷺ гъапну:
«Фунуб вушра хажалат, пашманвал, ясана саб фукlа жара чlуруб муъмин касдик кубкlнуш, думу дугъан гунгьарин аьфв апlувал шулу, гьятта саб бицlи заз кубкlишра» (имам аль-Бухари).
Читинвалариъ ахъган сабур дарапlри, Аллагьу Тааьлайин кьадар вуйивал кьабул дарапlри, жара себебар агури гъахьиш, дицир касдиз Аллагьу Тааьлайикан кюмек адар ва дицир касдиин вари ляхнар, Аллагьдин кюмек дарди, дугъ’ин чаин алахьуру. Гьаци гъабхьиш, инсан чан бедендин лукl шул, гьапlруш аьгъдарди шул ва гьаму жилиин илмиди чаз аьзаб гъадабгърур шул, Аьхиратдиъра аьзаб шул. Гьамрар вари сабур дарапlувалиан арайиз гъюрайи ляхнар ву.
Гирами Каламдиъ дупна (мяна): «Фунуб вушра бедбахтвал анжагъ Аллагьу Тааьлайин амриинди шулайиб ву. Аллагьдихъ ﷻ хъугъурин юкlв Дугъу гьякь рякъ’ин муддам апlуру. Аллагьу Тааьла варибдикан аьгъюр ву» (сура Ат-Тагъабун: 11-пи аят).
Адлу аьлим, суфий, шейх ибн Аьтlаиллагь аль-Искандирийи чан «аль-Гьикам» китабдиъ дибикlна, муъмин касдиз чан бедбахтвалар кьилак мисал ву. Ухьуз аьгъяхьузки, ипlрубдин иццивал кьил кабхьбаан арайиз гъюру, думу жарабдихъди дигиш апlуз шулдар. Кьил кабхьбиинди ипlрубдин тlяаьм фици дигиш шулуш, бедбахтвалари инсандизра гьациб тясир тувру.
Ухьу гъапlу гунгьарихъан гьаму жилиин илмиди Аллагьу Тааьлайи, иццрушин туври, аьзаб гъати апlуз мумкин ву. Ясана фукlа жара бедбахтвал гьапlру, гьаз гъапиш бедбахтвалари мусурман касдин гунгьар марцц апlуру. Гьаму жилиин илмиди думу ляхнар гъахьиш, Аллагьу Тааьлайихьна инсан марцциди гъягъиди. Гьаддиз бязидар, аьхир нефес ктабгъруганра кмиди, читинди гъягъюри шулу - гьаддиинди думу касдин гунгьарин аьфв апlбан бадали. Думу Аллагьу Тааьлайин ухьухьна вуйи рягьимлувал ву.
Пайгъамбари ﷺ гъапну:
«Эгер Аллагьу Таьлайи чан лукlраз уж’вал ккун апlураш, дугъан гунгьарихъан гьаму жилиин илмиди жаваб тувуз гъитру, хъа эгер думу лукlраз уж’вал ккун апlурадарш, гунагьнахъан лайикь вуйиб Гъиямат йигъаз гъибтра, ва дугъу душваъ тамамди жаваб тувди» (имам ат-Тирмизи).
Абу Саид Худрийи ктибтура: «Узу Пайгъамбарихьан ﷺ, инсанарикан варитlанна артухъ имтигьяндикк фужар ккахьра, кlури гьерхза. Дугъу жаваб туву: «Пайгъамбрар». Узу гьерхза: «Дурарин кьяляхъ фужар?» Дугъу гъапи: «Аллагьдиз багахь вуйидар. Дурарикан саспидар аьжузвалиан гьадмукьан читинваларикк гъахьнуки, гьятта саб фукlа алабхьуз ужуб ади гъабхьундар. Ва дурарикан саспидар аьжузваликк гьадмукьан разиди шуйики, учву гизаф айивалиин фици разиди вуш, ари гьаци» (имам ат-Тирмизи).
Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Муъмин касдин гьял аьламатнануб ву: дугъахъди аьлакьалу ляхнар вари ужувлаз ву. Ва дициб гьял, муъминаризтlан гъайри, гьич саризра тувнадар: эгер дугъаз шадвал гъабхьиш, дугъу гьямд апlура, ва гьаддиъ дугъаз уж’вал а, хъа эгер дугъаз бедбахтвал гъабхьиш, дугъу сабур апlура, ва гьаддиъра дугъаз уж’вал а» (имам Муслим).
