Иътикаф фу ву?
Иътикаф мистаъ гизаф вахтназ, ясана саб бицIи вахтназ вушра, Аллагь * бадали гъузуб ву. Мистаъ иътикаф апIуб сунна ву. Дидиз улупнайи саб вахт адар. Хъа иътикаф апIуз варитIан ужуб вахт Рамазандин вазлин аьхиримжи 10 йигъ ву.
Рамазандин вазлин аьхиримжи 10 йигъ мистаъ иътикаф апIури адапIувал лапра ужудар ляхнарикан вуди гьисаб дапIна. Думу йигъари, артухъдиси йишвандин вахтна Пайгъамбариина ﷺ салаватар урхури, зикир апIури, Кьур’ан урхури, дюаь апIури, Лайлат ул-Кьадр йишв алабхъур кIуру ният ади гъахьиш, Аллагьу Тааьлайи дицир касдиз аьхю саваб тувур.
Аль-Бухарийихьан ва Муслимдихьан вуйи гьядисдиъ дупна:
مَنْ قَامَ لَيْلَةَ القَدْرِ إيماناً واحْتِسَاباً غُفِرَ لَهُ ما تَقَدَّمَ منْ ذَنْبِهِ
Мяна: «Лайлат уль-Кьадр йишван савабназ ккилигури гъудужву касдиз улихьна чакан ктучIву гунгьарин аьфв апIиди».
Гьаму фулану йигъ-йишв Лайлатуль Кьадрин йишв ву кIури, якьинди улупну адар. Хъа саспи аьлимари думу йишв дигиш шлуб ву ва йисандин арайиъ фуну йишв вушра Лайлат уль-Кьадрин йишв хьуз мумкин ву, дупна. Амма аьхю пай аьлимари думу йишв Рамазандин вазлин аьхиримжи 10 йигъандин арайиъ алабхъура дупна. Думу йишв жиниди гъибтувалин мянара, инсанар дидиз ккилигури, гизаф вахтна ибадатнаъ хьуз чалишмиш хьувал ву.
Ухьу гъапиганси, аьхю пай аьлимари думу йишв Рамазандин вазлин аьхиримжи 10 йигъан-йишван алабхъура дупна. Ва думу 10 йишвандиканра витр йишвари алабхъуру дупна, яни текди вуйи 21, 23, 25, 27, 29 йишварикан сабдиъ. Имам Шафиийи думу йишв 21-пи, ясана 23-пи йишван алабхъуру кIуру гафарихъди гъягъюри гъахьну. Ибну Аьббасди ва жара аьлимари, думу 27-пи йишв ву, кIури гъахьну.
Иътикаф анжагъ мистаъ апIруб ву. Мистаъ дарди, иътикаф шулдар. Мист вуйкIан-дайкIан кIури, шак’вал айи йишвариъ, гьеле думу гъудган ва жара ибадат апIру йишв вушра, иътикаф шулдар.
МистаътIан гъайри, жара йишвахь кьабул дарапIру шубуб ибадат а: 1) мист гирами апIбан гъудган (тагьиййят-гъудган); 2) иътикаф ва 3) тIаваф. Имбу ибадатариз дурар мистаъ апIувал чарасуз вуйи шартI дар.
Мист аьхюб вушра, бицIиб вушра, душваъ иътикаф апIуз шулу, хъа вари уч шлу, жвумийин гъудган апIру мистаъ иътикаф апIуб хъанара заанди ву. Саб фулану вахтна иътикаф апIуб жвуваз назру вуди гъибису касдиз (аьгьт гъапIуриз), думу тамам апIуб фарз шула.
Иътикаф Меккайин «Гьярам» мистаъ, ясана Мединайиъ Пайгъамбарин ﷺ мистаъ, ясана Аль-Акьса мистаъ апIузра кIури назру (аьгьт) гъибису касдиз, гьаму мистарикан чан ниятнаъ фунуб улупнуш, ари гьадму мистаъ иътикаф апIуб фарз ву. Меккайиъ айи «Гьярам» мистаъ иътикаф гъапIиш, гьаддиинди Пайгъамбарин ﷺ мистаъ ва Аль-Акьса мистаъ гъапIубси гьисаб шулу. Хъа Пайгъамбарин ﷺ мистаъ ва Аль-Акьса мистаъ иътикаф гъапIну кIури, «Гьярам» мистаъ гъапIубси гьисаб шулдар. Пайгъамбарин ﷺ мистаъ гъапIиш, Аль-Акьса мистаъ гъапIубсира гьисаб шулу, амма Аль-Акьсайиъ иътикаф гъапIну кIури, Пайгъамбарин ﷺ мистаъ гъапIубси гьисаб шулдар.
Имам Аль-Байгьакьийихьан вуйи ихь Пайгъамбарин гьядисдиъ дупна:
صَلاَةٌ فِي مَسْجِدِي هَذَا أفْضَلُ مِنْ ألْفِ صَلاةٍ فِيما سِواهُ إلاَّ الْمَسْجِدَ الْحِرَامَ, وَصَلاةٌ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَمِ أفْضَلُ مِنْ مِائة صَلاةٍ فِي مَسْجِدِي هَذَا
«Йиз мистаъ гъапIу гъудгнар имбу мистариъ гъапIу гъудгнартIан агъзур ражари заанди шулу, анжагъ Меккайиъ айи «Аль-Гьярам» мистаъ вуйидар ктарди. Хъа «Аль-Гьярам» мистаъ гъапIу гъудган, гьаму йиз мистаъ гъапIубтIан, варж ражари заанди ву» (Ибну Мажагь, Аьгьмад, Аль-Байгьакьи).
Аль-Баззарихьан вуйи гьядисра а:
صَلاَةٌ فِي الْمَسْجِدِ اْلأقْصَى أفْضَلُ مِنْ جَمْسِمِائَةِ صَلَاةٍ فِيمَا سِوَاه
«Аль-Акьса мистаъ гъапIу гъудгнар, имбу мистариъ гъапIдартIан, хьудварж ражари заанди ву», анжагъ Меккайиъ ва Мединайиъ айи кьюбиб мистариъ гъапIу гъудгнар ктарди (Аль-Баззар).
Иътикаф хьпан бадали айи шартIар
Иътикаф хьпан бадали, гизаф вахтна мистаъ гъузуб чарасуз вуйи шартI шуладар, рукуъдиъ гъузрусиб вахтна мистаъ гъахьишра, иътикаф шулу.
Саб улупнайи вахтнатIан иътикаф апIуз хай шулдар кIурубра адар. Гьаци вуйиган, гъудган апIуз, ясана жара метлеб ади мистаъ учIвган, иътикаф апIуз кIури ният апIуб сунна ву. КIваъ гьамциб ният ади гъабхьиш, чIяаьн шула: «Узу ният гъапIза суннат иътикафдиъ ади хьуз». КIваъ гъапIу ният мелзнахъди тасдикь апIури, гьамци пуб ужи ву: «Узу ният гъапIза гьаму мистаъ имидикьан гагьди суннат иътикафдиъ ади хьуз». Гьамци гъапиш тамам ният шулу.
ШликIа иътикаф апIуз назру (аьгьт) гъапIнуш, думуган гьамциб ният апIуру: «Узу ният гъапIза жвуву назру гъапIу фарз иътикафдиъ ади хьуз».
Саб мюгьтаж’вал дубхьну, ясана жара себеб ади жвувазра аьгъяди кьяляхъ гъюз ният адарди, саб бицIи вахтназкьан мист’ан удучIвиш, иътикаф кьатI шулу, ва мистазди учIвган, ният таза алапIну ккунду.
Эгер иътикафдиъ ади хьуб саб вахтнахъди аьлакьалу апIуруш, гьамци ният апIуру: «Узу ният гъапIза сад йишвандин арайиъ, ясана гьяфтайин, ясана вазлин арайиъ иътикафдиъ ади хьуз». Гьамциб ният дапIнайир жвуван гьяжатдиз кIури мист’ан удучIвну, хъанара кьяляхъ гъафиган, ният тазатIан апIурдар.
Хъа дициб дарди, жара себеб ади мист’ан удучIвган, гьеле уву фукьан ухди кьяляхъ гъафишра, ният тазатIан дапIну ккунду.
Иътикаф апIбан бадали, йисар тамам гъахьир вуди хьуб шартI дар, ужубна харжиб жара апIуз шлу бицIидарихьанра иътикаф апIуз шулу.
Уткан юрушнан дишагьлийиз мистаъ иътикаф апIуб карагьат ву. Яшлу, ясана уткан юрушнан дару дишагьлийиризра, жилирин ихтияр дарди, иътикаф апIуз хай шулдар. Дишагьлийи суннат иътикаф апIураш, жилири дугъкан мист’ан удучIвуб ва гьаддиинди иътикаф кьатI апIуб тIалаб гъапIиш, хпири чаз жилири гъапиб тамам дапIну ккунду, гьеле думу мистаъ иътикаф апIуз жилирин ихтиярниинди душнашра. Хъа назру вуйи (аьгьт тувнайи) иътикаф вуш, жилириз дугъкан мист’ан удучIвуб тIалаб апIуз шулу, эгер чав хпириз душваз гъягъюз ихтияр тувундарш. Хъа ихтияр тувнуш, хпир мист’ан адауз, яни назру апIурайи иътикаф кьатI апIуз хай шулдар.
Иътикаф батIил апIру ляхнар
Иътикаф апIурайи хпир жилирихъди, ясана жилир хпирихъди сатIи (половой акт) гъахьиш, иътикаф батIил шулу, анжагъ иътикафдиъ айиб кIваълан дубшну, ясана иътикафдин вахтна сатIи хьуз хай даршлуб аьгъдарди вуйи дюшюшариъ ктарди. Иътикафдиъ айири мистаъ, ясана мистаъ дарди вушра, хпир жилирихъди, ясана жилир хпирихъди сатIи гъахьнуш, иътикаф батIил шулу. Хъа мистаъ иътикафдиъ ашра, адаршра, жилирна хпир сатIи хьуб гьярам ву.
Фарз иътикаф апIурайи касдинра сатIи хьувалиан думу батIил шулу. Эгер саб кьадар вахтна иътикаф апIуз назру дапIну, амма иътикафдиъ ади сатIи гъахьнуш, думуган иътикаф тазатIан кьаза апIуру.
Суннат иътикафдиъ айириз, мистаъ дарди, жара халват йишваъ сатIи хьуб гьярам шуладар, амма сатIи гъахьиган, дугъан иътикаф батIил шулу.
Мистаъ иътикафдиъ айиган ипIуз, убхъуз, нивкIуз гъягъюз хай шулу. Иътикафдиъ айири Исламдиан адаъру гафар, ясана ляхин гъапIиш, пиян шлуб гъубхъиш, иътикаф батIил шулу.
Мистаъ иътикафдиъ айи вахтна, инсан амриан гъушиш, ясана фицибкIа уьзри ккагъиш, иццрушнан жвар гъивиш, жинари гъидисиш, дугъан иътикаф батIил шуладар. Эгер думу вахтна жилижвуван тамамди жандак дижибкIну ккуни ляхин гъабхьиш, ясана дишагьли палтарикан гъахьиш, дурар дишлади мист’ан удучIвну ккунду, гьаз гъапиш думу гьялнаъ ади мистаъ гъузуз хай шулдар.
Мистаъ иътикафдиъ айи касди дидихъди сабси зикир урхури, Кьур’ан урхури, Пайгъамбариина ﷺ салаватар урхури, суннат-гъудгнар апIури, диндин китабар урхури ва жараризра диндин илмарин аьгъювалар улупури гъахьиш, дицир касдиз иътикафдин савабнахьна му ляхнарихъанра саваб хьибди.
Аллагьу Тааьлайи ухьуз шлукьан гизаф вахтна мистаъ иътикафдиъ ади хьуз кюмек туври.
