Аьхълушнаан таяммум апIбан гьякьнаан

Лап аьхъюшин айиган, ясана сагъ’вал ужийи дарувалианра таяммум апIуз шулу. Аьхъюшин айи ва шид мани апIуз даршлу дюшюшар цIибтIан шулдар, гьаци вуйиган, му вахтна таяммум дапIну, гъапIу гъудгнар кьаза дапIну ккунду.

Уьзриан таяммум апIуб

Аьзарлуйиз ясана жандик саб зиян кайи касдиз хъугъ`вал али мусурман духтри, шид кубкIувалиан жандиз зарар а гъапиш, дицир касдизра гъудгнин жикIбан ва жандак жибкIбан ерина таяммум апIуз ихтияр а.

Эгер жандин саб гьендемдик зиян кади ва думу илибтIнади вуш, жандак жибкIруган ясана гъудгнин жикIруган, сагъу йишвар жикIуру, иццру йишв ктарди, хъасин таяммум апIуру. Гъудгнин жикIуз кIури, таяммум апIруган, штухъди гъудгнин жикIури, зийнихьна дарфикьан гагьди таяммум апIуз хай шулдар. Хъа зиян кайи йишвахьна гъафиган, тамамди таяммум апIуру ва хъасин имбу гьендемар жикIуру. Зиян кайи йишв илибтIнади, ясана гипс алди вуш ва дурар алдагъну жикIбакан зарар аш, думуган ухьу зиихъ гъапиганси, сагъу йишв дижибкIну, хъасин таяммум апIуру. Зиян кайи йишвхьан зиихъна ва исихъна сагъу йишварра илитIрувализ лигну, илибтIнайи гипсдиланра кьяши хил алдатури, масгь дапIну ккунду. Жандак жибкIурайири, жикIайиз улихьна вушра, кьяляхъ вушра, гипсдилан масгью апIуз шулу, хъа гъудгнин жикIурайири гьадму зиян кайи йишвахъна гъафигантIан масгь апIурдар.

Гъудгнин жикIруган, жикIуб фарз вуйи гьендемарик шид кубкIуз хай даршлу зиян кади вуш, эгер думу йишв илибтIнадарш, зийник Шариаьтдиъ аьвф дарапIрубсикьан ифи ктарш, гьамциб гьялнаъ таяммум дапIну гъапIу гъудгнар кьаза апIурдар. Эгер дициб зиян машнак, ясана хиларик кади вуш, таяммум апIруган руг тамамди кубкIраш, му дюшюшдиъра гъудган кьаза апIурдар.

Таяммум апIру йишварик, яна машнак ва хиларик кайи зиян илибтIнади, ясана гипс алди вуш, му дюшюшдиъ ухьу улихь гъапиганси апIуру, ва думу фици илибтIуб вушра лигурдар, яна гъудгнин дижикIнайи вахтна, дарш адру вахтна, хъа сагъи йишвар дижикIну, илибтIнайибдилан масгь дапIну, таяммум дапIну, гъудган апIуру. Гьамци гъапIу вари гъудгнар кьаза дапIну ккунду. Гьамци гъижикIу гъудгнин, яна сагъу йишвар жикIури ва шид кубкIуз даршлу йишвар таяммум апIури гъапIу гъудгнар кьаза апIуру, гьаз гъапиш я таяммум, ясана гъудгнин жикIувал тамамди гъабхьундар.

Эгер гипс ясана илибтIнайиб таяммум дарапIру гьендемариин иливнаш ва гипс иливувалин шартIарра тамам дапIнаш, дици таяммум гъапIу гъудгнар кьаза апIурдар. Дици хьпан бадали кьюб шартI а:

1)     Гипс ясана илибтIру мутму гъудгнин дижикIнайи вахтна иливуб;

2)     Гипс ва илибтIру мутму иливруган, анжагъ лазим вуйи йишвтIан илилибтIуб. Эгер гипс ясана илибтIру мутму иливруган, гьаму кьюби шартIар тамам гъапIундарш, думуган таяммум дапIну гъапIу гъудгнар кьаза дапIну ккунду.

Таяммум апIбан шартIар

1. Шид адрувал, ясана шид ишлетмиш апIуз даршлувал.
2. Гъудгнин вахт улубкьувал якьинди аьгъяди хьуб. Гъудгнин вахт улубкьайиз гъапIу таяммум гьисаб шулдар. Гьацира гъудгнин вахт улубкьнуш-улубкьундарш кIури шаклувалайиганра гъапIу таяммум кам шулдар.
3. Шид абгувал, ухьу зиихъ гъапиганси. Эгер шид абгувалин ухьу ктуху сабкьан шартI тамам дарапIди гъибтиш, таяммум апIувал гьисабшулдар.
4. Марцци руг ади хьуб. Руг биширугдихъди кибикьнайиб ва жара таяммумдиз ишлетмиш дарапIуб дубхьну ккунду. Хюйихьди, гьякврахьди (известь) таяммум апIуз шулдар.
5. Таяммум апIуз хъюгъяйиз, жандик кайи нежес марцц апIуб.

Таяммумдин фарз ляхнар

Таяммумдиз хьуб фарз ляхин а

1. Таяммум апIру гьендемарихьна хиларихьди руг рубкьуб.
2. Ният. Руг бисуз кIури, хилар дидкан йивруган ва машнак хилар куркIру вахтна, ният апIуру. Таяммум апIруган, ният гьамци апIуру: «Узу ният гъапIза фарз гъудган апIуз мумкинвал тувру таяммум апIуз». «Узу марццишин хьуз таяммум гъапIза», ясана «Фарз таяммум гъапIза» кIури пуб чIяаьн шуладар.
3. Вари маш ва машнак кайи чIарарихьна руг рубкьруганси, масгь апIуб.
4. Кьюбиб хилар, хъуршларра хъади ва душвак кайи чIарарикра тамамди руг кубкIруганси, масгь апIуб.
5. Таяммум апIбан къайда уьбхюб. Яна сабан маш, хъасин хилар…

Таяммум апIбан суннатар

1. Кьибла терефназди илдицуб.
2. Сивак ишлетмиш апIуб.
3. «Бисмиллагьи ррагьмани ррагьим» пуб.
4. Таяммум апIурайи гьендемдихьна сабпи ражари тамамди руг дурубкьну, масгь гъапIнуш, кьюбпи ва шубубпи ражари текрар дарапIуб.
5. Таяммум апIруган, кьюб ражари хилар жиликан йивбиинди хиларикна руг бисуб.
6. Машнан заъхъанмина хъюгъюб.
7. Сабан арччул хил, хъа гагул хил масгь апIуб.
8. Хилар жиликан гъивган, дурар цIиб ктIурччвуб, руг кам хьпан бадали. Хъа масгь апIбан кьяляхъ машарик ва хиларик гъубзу руг гъудган ккудубкIайизкьан гъибтуб ужи ву.
9. Машнан ва хиларин масгь апIруган, шлубкьан зиихъна апIуб. Ухьу, гъудгнин жикIруган фици гъапIиш ужи вуш, улупганси.
10. Гъудгнин жикIруган: ухьу маш жибкIруган, хилар жикIруган ва сивак ишлетмиш апIруган - улупнайи дюъйир урхуб.
11. Хиларин тIубарихъди дурар чиб-чпи жара апIуб.
12. Гьендемарилан масгь апIруган, масгь апIувал ккудубкIайизкьан, хилар алдадагъувал.
13. Руг бисуз кIури, жилилан хилар йивруган, хиларин тIубар жара апIуб.
14. Сабпи ражари жилилан хилар йивруган, тIублан хътапIуб, му сунна шула. Хъа кьюбпи ражари йивруган хътапIуб фарз ву.
15. Таяммум чиб-чпин арайиъ гизаф вахт даршлуганси апIуб. Жилихьди масгь апIруган, штухъди гъудгнин жикIруган, саб гьендемдикан шид ебццрубситIан артухъ вахт арайиан дурубшуб.
16. Таяммум ккудубкIган, гъудгнин жикIувал ккудубкIганси, шагьадат ва дюаь урхуб.

Таяммум батIил апIру ляхнар

1. Гъудгнин жикIувал батIил апIру вари ляхнариан таяммумра батIил шулу.
2. Аьзарлувалиан таяммум апIурайир сагъ хьувал, шид ади хьувал. Шид гъибихъганра, таяммум чIур шулу.
3. Диндиан удучIвувал.

Гьарсаб фарз гъудгниз жаради таямум апIуру. Хъа суннатар сабан гъапIу таяммумдииндира ккуни кьадар апIуз хай шулу.

Руслан Шафиев