Жилиринна хпирин аьлакьйирин мюгькамваликан
Аллагьу Тааьлайи Чан лукIариз хизан ккебгъувал, веледар арайиз хувал ва ужудар аьлакьйир ади яшамиш хьувал улупна. Гьаци вуйиган, хизан ккебгъбахъди инсандин уьмриъ шадвалра артухъ шулу. Му ляхин арайиз гъюб себеб вуди, ихь уьмриъ ужувлан ляхнар артухъ хьуз хъюгъру.
Хизан Аллагьу Тааьлайихьан вуйи аманат ву ва думу ухьу вари чIурубдихьан, зарар туврубдихьан дюбхну ккунду. Гьяйифки, гьарган ужудар аьлакьйириъ гъузуз шуладар, саспи дюшюшариъ хизан ккебгъну сацIиб вахт гъябгъяйизра, читинвалар арайиз гъюру, гъярхьивалар шулу. Ва думу ляхин жигьилар чиб-чпихьан жара хьпиинди ккудубкIуру.
Хизан ккадабхъувалин, ясана чиб-чпин гъаври адрувалин асас себеб жилиринна хпирин, ясана дурарикан санурин зяиф иман айивал, Пайгъамбарин ﷺ рякъхьан ярхла хьувал ву. Пайгъамбари ﷺ ухьуз фицир швушв ктагъну ккундуш, дишагьли фицир духьну ккундуш, улупна.
Абу Гьурайрайихьан вуйи Пайгъамбарин ﷺ гьядисдиъ дупна:
تُنْكَحُ الْمَرْأَةُ لِأَرْبَعٍ: لِمَالِهَا، وَلِحَسَبِهَا، وَلِجَمَالِهَا، وَلِدِينِهَا، فَاظْفَرْ بِذَاتِ الدِّينِ
«Дишагьли швуваз гъадагъуру, дугъан 4 лишназ лигну: дугъан девлет, тухум, утканвал ва дугъан диндин тереф. Учву швушв дугъан диндин терефназ лигну кадагъай». (Муслим)
Му гьядисдиъ Пайгъамбари ﷺ шуран девлетназ лигувал сунна ву дупнадар, гьядисдин мяна жараб ву. Имам Нававийи му гьядисдиз мяна туври, чан «Шаргь Аль- Муслим» китабдиъ гьамци дупна:
«Му гьядисдиъ айи дугъри мяна гьамциб ву: инсанари швушв ктагъруган, 4 лишниз фикир тувру, ва диндин тереф дурарин аьхиримжи йишв`ин шула, гьаци вуйиган, уву шуран диндин терефназ лиг. Му гьядиснаъ диндин тереф ужу вуйи дишагьли агувалихъна теклиф апIура…»
Жилириз гъягъруганра, жилир фицир духьну ккундуш, гьамцдар теклифар а. Абу Гьурайрайихьан вуйи Пайгъамбарин ﷺ гьядисдиъ дупна:
إِذَا أَتَاكُمْ مَنْ تَرْضَوْنَ خُلُقَهُ وَدِينَهُ فَزَوِّجُوهُ إِلَّا تَفْعَلُوا تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَفَسَادٌ عَرِيضٌ
«Учвухьна риш ча кIури гъафиган, думу касдин диндин тереф ва хасият учвуз кьабул шулуш, дицириз риш швуваз тувай. Эгер учву дици дарапIиш, жилиин аьхю фасадвал шул». (Ибн Мажа», 1957)
Гьаму гьядисдиъ диндихъ хъайи ужудар жигьилариз швушвди тувбан гьякьнаан кIура. Мидин мяна гьадму вуки, эгер диндин тереф ужуб вушра дицир касдиз риш швушвди тутрувиш, жигьил баяр, швушв дидрихъди, гунагьнахъна гъюз мумкин ву ва халкьдин арайиъра зурба футна шулу.
Гьаци вушра, гьяйифки, Пайгъамбарин ﷺ гьаму табшуругъариз аьхю пай инсанари фикир туврадар, гьадму себеб вуди жигьиларин арайиъ аьлакьйир чIюргъювалар гизаф шулу. Аьлакьйир ужуйи хьпан бадали Аллагьу Тааьлайикан ккун апIури, дюаь апIури, чиб-чпикан ктучIву гафар-ляхнарилан хил алдабгъури духьну ккунду.
Гьаци хьпан бадали, жилирна хпир чпин сабпи йигъланмина хизандиъ ужудар аьлакьйир хьуз улупнайи дюъйир урхури ккунду.
Имам Бухарийин гьядисарин китабдиъ гьамци дупна:
«Учвкан фужкIа эвлемиш гъахьиган, гъит гьамци йипри:
اللهم إنى أسألك خيرها وخير ما جبلتها عليه وأعوذ بك من شرها ومن شر ما جبلتها عليه
«Аллагьумма инни асъалюка хайрагьа ва хайра ма жабальтагьа аьляйгьи, ва ауьзу бика мин шарригьа ва шарри ма жабальтаха аьляйгьи».
«Я Аллагь, му касдихьан вуйи ва мугълантина вуйи насларихьан вари ужувлар Увкан ккун апIураза. Гьацира дугъхьан ва дугъланмина вуйи насларихьан вуйи чIуруваларихьан уьрхюб Увкан ккун апIураза!» (Бухари, Абу Дауд).
Хъа Абу Давуддихьан вуйи му гьядисдиъ гьамци аьлава дапIна:
«Хъасин гъит хпирин унтI’ин хил иливну, Аллагьу Тааьлайикан берекет ккун апIри» (Абу Давуд», 2162).
ХатIиб Аш-Ширбинийи чан «Мугъни аль-Мугьтаж» китабдиъ, гьаму дюаьйиз мяна туври, дибикIна: «Сабпи йишван жилири чан хпирин унтI’ин хил иливну, гьамци пуб сунна ву:
بارك الله لكل منا في صاحبه
«Барака Ллагьу ли-куллин минна фи сагьибигьи».
«Гъит Аллагьу Тааьлайи ухьу чиб-чпиз берекетнандар апIри».
Жилирна хпир сатIи шлу вахтна жилириз гьаму дюаь урхуб ужу ву:
بِسْمِ اللهِ، اَللّهُمَّ جَنِّبْنا الشَّيْطانَ وَجَنِّبِ الشَّيْطانَ ما رَزَقْتَنا
«БисмиЛлягь, Аллагьумма жаннибна шайтIана ва жанниби шайтIана ма разакьтана».
«Аллагьдин ччвурнахъан! Я Аллагь, учхьан шейтIан ярхла апIина ва учланмина шлурихьанра шейтIан ярхла апIина».
Ибн Аьббасди Пайгъамбарин ﷺ гьаму гафар хура:
لوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَأْتِيَ أَهْلَهُ قَالَ بِاسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ جَنِّبْنَا الشَّيْطَانَ وَجَنِّبْ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا ، فَإِنَّهُ إِنْ يُقَدَّرْ بَيْنَهُمَا وَلَدٌ فِي ذَلِكَ لَمْ يَضُرَّهُ شَيْطَانٌ أَبَدًا
«Эгер учвкан сари хпирихъди сатIи хьуз ккайи вахтна гьамци гъапиш: «Аллагьдин ччвурнахъан! Я Аллагь, учхьан шейтIан ярхла апIина ва учлантина шлурихьанра шейтIан ярхла апIина» ва гьаддин кьяляхъ бицIир арайиз гъафиш, дугъриданна, шейтIнихьан думу бицIириз зарар тувуз гьичра даршул». (Бухари, 6388; Муслим,1434)
Ихь улихь гъахьи гьякьлу аьлимарихьан дуфнаки, эгер гьаму гафар пуз кIваълан гъушиш, арайиз гъафи бицIириз шейтIнихьан зарар хьуз мумкин ву. Гьаци вуйиган, му гафар аьгъяди ккунду ва дурар шлубкьан кми-кмиди урхурира гъахьиш ужу ву.
Хизандиъ аьлакьйир ужудар хьпан бадали, гьацира Пайгъамбари ﷺ ибн Масъуддиз улупу гьаму дюаьра урхури гъахьиш аьхю кюмек а:
اللهم ألف بين قلوبنا ، وأصلح ذات بيننا ، واهدنا سبل السلام ونجنا من الظلمات إلى النور ، وجنبنا الفواحش ما ظهر منها وما بطن ، وبارك لنا في أسماعنا وأبصارنا وقلوبنا وأزواجنا وذرياتنا وتب علينا إنك أنت التواب الرحيم ، واجعلنا شاكرين لنعمتك ، مثنين بها وقابليها وأتمها علينا
«Аллагьумма аллиф байна кьулюбина, ва аслигь зата байнина, ва гьдина субула с-салями, ва нажжина мина з-зулумати иля н-нур, ва жжаннибна ль-фавагьиша ма захара мингьа вама батIана, ва барик ляна фи асма’ина ва абсарина ва кьулюбина ва азважина ва зурриятина. Ва туб аьлайна, иннака Анта Т-таввабу Р-рагьим. Ва жаьльна шакирина ли-ниъматика, муснина би-гьа ва кьабилигьа ва атиммагьа аьлайна».
«Я Аллагь, ич юкIвар сатIи апIина ва ич аьлакьйир уткан апIина. Учу ислягь рякъюъди гьаъ ва мучIу рякъхьан гьадагъну, акувалихьна багахь апIин. Жиниди ва ачухъди вуйи ужудар дару ляхнарихьан ярхла апIин. Ужувлар тув ич ебхьувализ ва рябкъювализ, ич юкIвариз, ич хпариз, наслариз ва ич туба кьабул апIин. Дугъриданна, Уву туба кьабул апIрур, Рягьимлур вува. Уву туву ниъматариз гьямд апIрударикан апIин, дурар кьабул апIрударикан апIин ва учуз дурар тухъди тув». (Абу Дауд 969, аль-Гьяким 1/397, ТIабарани)
Эгер шлизкIа, дугъриданна, чпин хизандиъ ужудар аьлакьйир духьну ккундуш, дугъу гьаму дюаьйиинди Аллагьу Тааьлайикан ккун апIури хьиди. Аллагьу Тааьлайиз Чакан дюаь апIрудар ккунидар ву.
Гъит гьарсаб хизандиъ шадвал, мюгьюббатвал, ужудар аьлакьйир ишри, гьарсаб хизандиъ сагъу веледар ишри, гьарсаб хизан ижмиди Пайгъамбарин ﷺ рякъюъди гъягърударикан ишри.
