Инсанарихьна малаикар гъюру 7 йишв

Малаикар Аллагьу Тааьлайин махлукьатар ву ва Чав гъапиб, аьксивал адарди, тамам апIрударра ву. Дурар я фукIа ипIрудар, убхърудар дар, я нивкIуз гъягърудар дар, ясана никягь апIрудар дар. Дурар нурнакан халкь дапIна, дурарихьан жюрбежюр уткан суратариъ учIвуз шулу.

Думу махлукьатар гьарган Аллагьу Тааьлайиз ибадат апIбаъ шулу. Аллагьу Тааьлайин вари табшуругъар заан дережайиинди тамам апIрудар ву. Вари завар-жилар малаикарихъди арцIна ва дурарин кьадар анжагъ АллагьдизтIан ﷻ аьгъдар. Аллагьу Тааьлайи малаикариз гизаф мумкинвалар тувна. Малаикарихъди Аллагьу Тааьлайин рягьимлувал гъюру ва ужувлан ляхнар апIру йишварихь малаикарра шулу. Хъа малаикар инсанарихьна гъюру вахтнакан-йишвкан магьа ктибтурача.

1. Мугьяммад пайгъамбарин накьвдихъ.

Гьядисдиъ дупна: «Жилиина 70 агъзур малаик ис духьну Пайгъамбарин ﷺ накьвдилан илдицуру, сад йигъанкьан илдидицди гъуздар. Дурари Пайгъамбариина ﷺ салаватар хуру лавландин вахтназкьан, хъа завариз за шулу, хъасин жара гьацдар малаикар ис шулу ва гьадрариси салаватар хуру …» (ад-Дарими).

2. Гирами Кьур’ан урхру йишв.

Гирами Калам урхру йишвахь Аллагьу Тааьлайин мукьадар уткан махлукьатар хьтарди гьичра даршул. Пайгъамбари ﷺ гъапну: «…Инсанар гирами Калам урхуз, аьгъю апIуз уч гъахьиган, дурарин кIваъ сикинвал шул ва Аллагьу Тааьлайин рягьимлувалра шул. Дурарилан малаикар илтIикIур…» (имам Муслим, Абу Давуд, Тирмизи, ибн Мажагь). Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Шли йигъандин фунуб вушра вахтна гирами Кьур’ан урхувал ккудубкIнуш, малаикари лавландизкьан дугъхъан ккун апIиди, хъа шли йишвандин вахтна ккудубкIнуш, дугъхъан гвачIиндизкьан ккун апIиди» (Абу Дауд, ат-Тирмизи, Ибн Мажагь).

3. Дадайин гъянаъ айи веледдиъ рюгь ибтру вахтна.

Малаикди дадайин гъянаъ айи эмбриондиъ уф ибтру ва гьаддихъанмина уьмур ккебгъру. Абу Аьбдуррагьман Аьбдуллагь ибн Мас‛удди Пайгъамбарин ﷺ гафар хура: «Дугъриданна, учвкан гьарсар халкь апIувал дадайин гъянаъ ккебгъру: сабпи 40 йигъан литIанси, хъасин гьацибсан вахтна дибиснайи ифиси, хъасин гьацибсан вахтна бедендин тики жюрейиинди. Хъасин малаик дуфну дугъаъ рюгь ибтру. Ва гьаддихъди сабси думу касдиз 4 кьадар дикIуз амур апIуру: дугъан ризкь, уьмрин вахт, ляхнар ва аьхир (му дюн’яйилан иман ади гъягъюруш, даршсана имансузди)…» (аль-Бухари и Муслим).

4. Аллагь ﷻ кIваин апIру йишв.

Аллагьу Тааьла зикир апIувал Аллагьдихьна ﷻ багахь апIру вари ляхнарин кIулиъ айиб ву. Гьядисдиъ дупна: «Чан Аллагь ﷻ кIваин апIру касна дарапIрур чIивирна кечмиш гъахьидарик мисал ву» (имам аль-Бухари). Зикир апIру йишв малаикарихъди абцIру. Пайгъамбарин ﷺ гьядисди дупна: «Дугъриданна Аллагьу Тааьлайин рякъюъ зикир апIру йишвар агру малаикар а. Дурариз зикир апIру инсанар гъяркъган, чиб-чпиз дих дапIну кIуру: “Гьялак йихьай, учву абгурайиб гьамушваъ а!” Ва дурар, сабпи заваризкьан, зикир апIурайидарилан илдицну шулу» (имам аль-Бухари)

5. Гъудгнар апIру йишвар.

Гъудган Ислам диндин мурхьул ву. Гъудгниъ гизаф ужувлар ва багьаллувалар а. Гьаддиз малаикар гъудгнар апIру йишвариз гъягъюру, гьаци кIура гизаф гьядисариъ. Дурарикан сабунубдиъ дупнаки, гъудган апIбан кьяляхъ дуснайи йишвахь хьимиди, Аллагь ﷻ кIваин апIру ксарихъан малаикари гунгьарин аьфв апIуб ккун апIуру. (имам Муслим).

6. Аллагьу Тааьлайикан ккун апIури, дюаь апIру йишвар.

Аллагьу Тааьлайи гирами Каламдиъ дупна: «Учву Узкан ккун апIинай, Узу ичв дюъйириз жаваб тувдиза» (сура «Гъафир», аят 60). «Дюаь мусурман касдин яракь, диндин мурхьларикан саб ва заваржиларин акв ву», – дупна гьядисдиъ («Жамиуль-агьядис» № 12408). Мусурман касди шлихъанкIа дюаь апIруган, думу дюаь апIбаъ малаикарра иштирак шулу. Гьядисдиъ дупна, гьар ражари мусурман касди чан диндин гъардшарихъан дюаь апIруган, дугъан кIулиъ, Аллагьу Тааьлайин табшуругъ хьади, малаик шулу: «Я Аллагь, му касдин дюаь кьабул апIин ва дугъу чан гъардшиз ккун апIурайиб чазра рубкь» (имам Аьгьмад).

7. Аьзарлуйихьна гъушган.

Аьзарлуйихьна гъягъюб лапра ужудар ва савабнан ляхнарикан шула, гьаддиз малаикарра душваъ иштирак шулу. Абу Давудди ва альГьякимди Аьли бин Аби ТIалибдин гафариланмина Пайгъамбарин ﷺ гьядис хура: «Эгер фужкIа йишвандин вахтна аьзарлуйихьна гъушнуш, дугъахъди 70 агъзур малаикра гъягъюру ва тап гвачIниндизкьан дугъан гунгьарин аьфв апIуб ккун апIуру. Гьацира гвачIнинган аьзарлуйихьна гъушу касдихъдира 70 агъзур малаик гъягъюру ва тап лавландизкьан дугъан гунгьарин аьфв апIуб ккун апIуру».

ИЛЬНУР ВАЛИЕВ