Узу сижариз швуваз гъушнийкIан

Аьламатнан, амма гизафдариз таниш вуйи ляхнарикан

УрчIвуд йис кьяляхъ жилириз гъушунза. Думуган йиз яш 19 йис вуйи. Эгер учву, гьадму вахтна гьаз мукьан ухди жилириз гъягъюрава, кIури гьерхнийиш, йиз жаваб, гьаци ухди душну ккунду, гьациб аьдат ву, кIуйза. Хъасин йиз 30 йис гъабхьиган шлиз узу герек ву, кьаби кас?

Аьгъдарзуз, гьаз думуган йиз мицдар фикрар вуди гъахьнуш ва гьаз мицдар герек дару фикрари узу сикинвал адарди гъитнуш. Аьгъязуз саб, абйир-бабариз, багахьлуйириз узу бахтсуз духьну гьичра ккундар. Амма чпира бицIидихъанмина гьамцдар фикрар кIули ади аьхю гъахьну.

Саб гафниинди, инсанарин гафарилан асиллу гъахьну. Тмуну касди, гъуншди фу пиди, ухьуз фициб кьимат тувди… Мицдар ляхнарин кьяляхъ саб хизандиъ яшайиш фициб шулу? Фикир дарапIди, ухди хизан ккебгъувалин аьхир фициб шулу? Гъачай му суалар саб хизандин нумуна дибисну ачмиш апIухьа.

Жилириз гъушган, дугъу вари гъадабгъиди!

Узуз бабкан гъахьи йигъаз фукIа саб пешкешди ккуниган, мисалназ телефон, дадайи гьарган кIури шуйи: «Жилириз гъушган, яв жилири гъадабгъарвуз». Ясана дишагьлийири чиб-чпин арайиъ улхури, ясана чпин шубариз гьамци кIури ебхьури шуйи: «Гъит жилири гъадабгъри, думу жилириин али буржи ву». КIулин фикриъ му гафар къайдаси дибикIнайи: жилир = азадал тухъвал. Йиз жилир узуз ккуниб вари гъадабгърур хьиди. Узу гьарган жюрбежюр йишвариз хъади гъягъиди. Фицдар фикрар дайинхъа йиз?!

Хъа хизандин гьякьикьатвалин лишнар гъяркъган, мюгьтал гъахьунзу. Гьамус узуз шубур велед ади, хизандин фукьан вушра читинвалар алахьиган, гъаври шулзаки, хизан ккебгъувалихьна узу гьязур дапIнадар. Ва узуз хизандин гьякьнаан саб жюрейин мялумат тувундар. Гьаддиз читинваларра гизаф алахьунзуз. Аьхиримжи 10 йисан гьарган, узу жилирихьан жара духьну ккунду, кIуру фикрар кIулиъ ади яшамиш гъахьунза. Амма гьаддихъди сабси ккуртарра марцц апIуйза, ипIрубра гьязур апIуйза, веледарра арайиз гъахунза.

Узу гьич наанкIа удучIвури гъахьундарза, йигъ-йишв хулаъ, марцц апIури, ккурттар урччури, ипIруб гьязур апIури… Жилири узухъди вахт адапIури гъахьундар, сатIиди гьич наанкIа гъушундарча, думутIанна гъайри, саб гьякьлуди дусну гаф-чIалкьан апIурдайи. Пешкеш тувувал адайи. Гьар йишван жилир чан дустарихъди шуйи. Саб фукIа гъадабгъ кIури гъапиган, жилири дишлади пул заварилан абхърайиб дар, зегьметниинди гъазанмиш апIурайиб ву, кIуйи. Йиз кIулиъ айи жюрбежюр фикрарихьна магьа хъана гьамцдар гафарра гъадагъуйза.

Узуз жилиринна чан къайда айиб аьгъяйзуз: эгер сацIибкьан ипIуз ужуб аш, алабхьруб аш, узу сарун ккебехъну гъузну ккунду ва Аллагьу Тааьлайиз (ва жилириз!) гьямд дапIну ккунду. Дугъан гафариинди, жилариин фукьан гашди айи инсанар а, гьаддиз узу гьямд дапIну ккебехъну дусну ккундийи. Ав, гьамциб уьмурра кьабул апIуз шубар гьязурди ву, эгер дугъаз жилир ккундуш, ва жилириз - чан хпир. Хъа ич арайиъ дициб мюгьюббатвалра гъабхьундайи. Хъа кьюр касдин арайиъ ккунивал шулинхъа, душваъ шубурпи касра аш? Сижар…

Никягь кьюр касдин аьлакьа ву

Яваш-явашди яшариз гъягъюри, узуз уьмрин тажруба шулайивал дайиш, узхьан гьичра му уьмриъ яшамиш хьуз шул кIури, фикир дайиз. Узу заан кьиматариз урхури гъахьунза ва уьмризра аьхю фикрар ади гъахьнийиз. Узуз ляхин апIуз, уьмур хъапIуз, гъазанмиш апIуз ккундийзуз, амма жилириз гъушхъан, му ляхнар вари кьатI гъахьну.

Хъа жилирин гьякьнаан? Думу хизандихьна гьязур вуйкIан, ва чаз ктагъурайи хпир фикир ади ктагънийкIан? Ваъ. Жилириз дуфну сацIиб вахтналан аьгъю шулзузки, думу касди узу хпирди гъадагъувалин себеб саб ву, дада. Дада яшлур вуйи ва дугъахъди сар лигру кас герек вуйи. Хъа дугъаз шубур риш айивализ лигурадар. Дурарин чпин хизан ву, дурариз манигъ’вал дапIну ккундар. Хъа узу сабдиканра аьгъдру 19 йисаъ айи шуру му ляхнар вари дапIну ккунду.

Гьар ражари эгер узу наанкIа удучIвуруш, шлихьнакIа гъягъюруш, узу сабпи нубатнаан сижариз хабар тувну ккундийи. Гьамцдар себебар арайиз гъюри, гафар-чIалар гизаф шуйи, гьаддихъди сабси - дердхажалатра. Магьа гьамци гъи жигьиларин арайиъ жара хьувалра гизаф дубхьна.

Хизан, фикир дапIну, ккебгъну ккуниб ву

Гьамус фикир апIруган, гъаври шулаза: узура, жилирра му ляхнихьна гьязур вуди гъахьундарча, учу жигьилвалин фикрар кIулиъ имиди гъахьунча. Узу сижариз хпирди гъушну, хъа жилириз ваъ. Хизандиъра жилири дапIну ккуни вари ляхнар уз’ин алахьну, хъа шли фу дапIну ккундуш, анжагъ сижарин ихтиярнииндитIан гъабхьундар. Хъа сижарра, яшар ашра, бицIирси гъяркъюнзуз, дугъу апIурайи ляхнарикан, сабпи нубатнаан, чан бализ зарар а, аьхи. Гьаз дугъу мидкан фикир апIурдайкIан?

Гьамус узуз шубур велед а, жилирихъдира сатIиди яшамиш шули имича. Гьаму уьмриъ йиз йишв абгураза ва йиз хизанра ккададабхъри кIури, чалишмиш шулаза. Гьарсар хизан ккебгърайи касдихьна илтIикIуз ккундузуз: хизан ккебгъайиз чиб-чпин гьякьяр-буржар аьгъю апIинай. Гьарсар гьаму жилиин яшамиш шулайи дадйирихьна илтIикIуз ккундузуз: ичв веледарин уьмур пуч мапIанай, дурарин уьмриъ учIври, жигьилвал чIур мапIанай. Дурарихь чиб-чпи ккун дапIну яшамиш хьуз гъитай. Дурар жара хьуз себеб махьанай.

Сабпи нубатнаан аьфв ккун апIураза Аллагьу Тааьлайикан. Саспи дюшюшариъ узу гьякь дарди гъахьнушул, узканра ужудар дару ляхнар ктучIвну шул. Гьич саризра гиран ктапIуз ккунир дарза, гьич саринра уьмриъра учIвур дарза. Ккун апIураза Аллагьу Тааьлайикан йиз уьмур ужуб терефназди илтIибкIуб, йиз веледариз шаду уьмур тувуб. Гъит йиз веледариз узуз гъяркъю читинвалар гьичра алалахьди. Ккун апIураза Аллагьу Тааьлайикан йиз жилирин уьмурра дигиш апIуб. Гъи учуз чиб-чпиъ анжагъ ужувлан ляхнар рякъри, хъа харжиб ваъ. Учу чиб-чпи ккун дапIну, чиб-чпихьна гьюрмат ади яшамиш шлуганси.

Якьинди аьгъязузки, эгер гьарсаб мусурман хизан шариаьтдиъ улупнайиганси яшамиш шуйиш, ухьуз мукьадар читинвалар шулдайи. Вари алахьурайи читинвалар ухьуз ихь диндиъ улупнайи къайдйир аьгъдрувалиан ву.

Никягь жилиринна дишагьлийин арайиъ вуйи ижми йикьрар ву. Гьаддиинди жвувлантина хъанара хизанар арайиз гъюру, мусурман уммат артухъ шула. Му ляхниз фикир тутрувди гъитну ккундар, чиб-чпин гъайгъу кади, чиб-чпи ккун дапIну яшамиш шлуб ву.

P.S Му макьала гъибикIу дишагьлийин дерд вардиз ашкар вуйиб ву. Ухьу ихь редакцияйин терефнаан сакьюдар насигьятнан гафар дикIидихьа. Аллагьу Тааьлайи му жилиин женнетдиъси хьидичва кIури, гьич саризра дупнадар. Му дюн’я ухьуз имтигьян ву ва фукьан вушра читинвалар ихь улихь вуйидаризра алахьну, ухьузра алахьура ва ихь кьяляхъ вуйидаризра алахьиди. Хъа ухьу Аллагьу Таьлайикан ккун апIури, сабур дапIну ккунду. Хизан ккебгъну, жвуван хизандиъ яшайиш хьуб Аллагьу Тааьлайин улихь заан ляхнарикан ву. Гьаддиз жилириин аьхю жавабдарвал ал. Эгер жилири му ляхнар кIулиз адагъурдаш, думу гунагьнаъ шулу. Гьаддиз ккун апIураза, имамдихьна, аьлимдихьна душну, му ляхин къайдайиз дубхну ккунду, чиб-чпихьна гьюрмат ади духьну ккунду. Гьаци гъабхьиш, Аллагьу Тааьлара учвкан рази шул, учвузра рягьятвал шул. Гъит Аллагьу Тааьлайи гьарсаб хизандиз ислагьвал, ужувлар, хъуркьувалар ишри, ухьу иблисдин рякъхьан ярхла шлударикан ишри.

ЗАРЕМА МУГЬЮТДИНОВА