Кьур’андин варитlан бицlи сура фунуб ву ва душваъ фтикан дупна?

Гирами Кьур’андиъ 114 сура а. Аллагьу Тааьлайин Калам варитlан багьаллу «АльФатигья» сурайилан ккебгъра ва «Ан-Нас» сурайиинди ккудубкlура. Эгер сабпи сура «Аль—Фатигья» ктарди гьисаб апlуруш, Кьур’ан ярхи сурйирилан ккебгъра. Ва гьарсаб гъюрайи сура улихь хьайибтlан жикъиди ву.

Гьамциб къайдайиинди, варитlан жикъи сурйир Кьур’андин аьхириъ алахьура, яни 30-пи жузнаъ. Амма варитlан жикъиб варитlан аьхириъ айи 114-пи сура дар, варитlан жикъиб 108-пи сура «Аль-Кавсар» ву. Аьхю пай аьлимарин гафариинди, думу сура Мекка шагьриъ айиган назил гъабхьиб ву. Анас ибн Маликдихьан дуфнаки: «Саб ражари, учу Пайгъамбарихъди ﷺ хъайиган, думу нивкlуъ уьргъну ади гъахьну, хъасин машнаъ инчl ади за гъахьну. Учу гьерхча: «Я Расулаллагь! Фу себеб дубхьну, инчl ккадапlунва?» Дугъу гъапи: «Гьамусяаьт узухьна сура назил гъабхьну», ва «Аль-Кавсар» сура гъурхну» (Муслим, 400). Аллагьу Тааьлайи му сурайиъ Чан Пайгъамбар ﷺ уьрхюрза кlури, гаф тувна.

Аллагьу Тааьлайи гьацира Пайгъамбарин ﷺ душмнариз Аллагьу Тааьлайин айи зарарнакан дупна ва гьаму дюн’яйиъра Аьхиратдиъра чаз тувнайи ниъматарихъан гьямд апlуб теклиф апlура, думу ниъматарин арайиъ «Кавсар» кlуру нирра а. Пайгъамбариз ﷺ зарар тувдарин гьякьнаан му сурайиъ Аллагьу Тааьлайи дурар инсанвал ктрудар, исккан духьнайидар ва му дюн’яйинра, Аьхиратдинра ниъматарихъ мягьрум дапlнайидар ву, кlура. Мидихъди сабси му сурайиъ Пайгъамбар ﷺ заан дережайиъди кlваин дапlна ва дугъан ччвур Гъиямат йигъазкьан мусурмнари текрар апlури хьиди, дупна. «Аль-Кавсар» кlуру гафнан мяна лап гизаф ниъматар айиб ву. Аьрабари му гаф саб фтинкlа аьхю кьадар улупруган ишлетмиш апlуру. Хъа му сурайиъ «Аль-Кавсар» Аллагьу Тааьлайи Чан Пайгъамбариз ﷺ туву женнетдин нир ву. Эгер му сура назил хьпан себебарикан улхуруш, Пайгъамбари ﷺ жара шей`ариз ибадат апlбахьан ярхла йихьай гъапиган, кьурайшитариз кьабул гъабхьундар.

Дурари Пайгъамбаризна ﷺ имбу мусурмнариз зарар туври гъахьну. Пайгъамбарин ﷺ велед АльКьасим кечмиш гъахьиган, Пайгъамбариз ﷺ къаршу вуйидари, магьа дугъан рякъюз улихь гъябгъюз манигъвалар шула, гьаз гъапиш Мугьяммаддин кьяляхъ дугъан рякъ давам дапlну ккуни байра кечмиш гъахьну, кlури шуйи. Дурарикан сари, Аль-‘Ас ибн Ваили гъапну: «Думу сикинди гъитай, думу абтар (бицlидар хътрур ву, аьхи), насул хътрур ву. Кечмиш гъахьиган, думу кIваин апlру каскьан хьидар». Абайихъ насул гъабхру бай хъади хьуб думу вахтнан аьрабарин лап асас ляхин гъабхьну, хъа мицдар кялхъру гафариан Пайгъамбариз ﷺ дерд шуйи».

Гьамдин кьяляхъ Аллагьу Тааьлайи «Аль-Кавсар» сура гьапlну, душваъ гьаци гъапи кас учв абтар ву кlура, яни, веледар ашра, насул хътрур. Гьаз гъапиш, думу Аллагьу Тааьлайин рягьимлувалихъан хъадатlнайир ву. Дугъан ччвур анжагъ дугъ’ин нянат алапlуз кlваин апlури хьиди, хъа Пайгъамбарин ﷺ ччвур вардариз гирамиди гьаргандиз кlваинди гъибтди. Дурарин чпин аьгъдрувалиан, Пайгъамбарин ﷺ баяр кечмиш гъахьиган, сарун вари ляхнар дугъужвур кlури, фикир гъабхьну, амма Аллагьу Тааьлайи Чан Пайгъамбарин ﷺ ччвур гьаргандиз заанди дебккну. Думутlанна гъайри, Аллагьу Тааьлайи Чан лукlариз Пайгъамбари ﷺ гъапиб ва дугъу гъапlу ляхнар текрар апlинай кlура. Пайгъамбарин ﷺ ччвур инсанари шагьадат урхруган, гъудган апlруган, салават урхруган, дурарин мелзниин хьибди, ва му аьгь`валат мици Гъиямат йигъазкьан давам хьибди. Гъи ухьуз, Ислам фукьан заан дубхьнаш, рябкъюрахьуз, хъа улихь вахтарин мусурмнарихьан му ляхнарикан фикиркьан апlуз шулдайи.

Гьаму сура гьапlбиинди Аллагьу Тааьлайи Пайгъамбарин ﷺ юкlв сикин гъапlну, дугъаз ккилигурайи ниъматарикан ктибтну ва дугъаз душмнарин терефнаан айи зарарнакан гъапну. Му сура варитlан бицlиб вушра, душваъ аьхю мяна ва мянфяаьт а. Му сура назил гъабхьиган, Пайгъамбар ﷺ гизаф шад гъахьну, ва душмнар ис гъапlну.

МУСЛИМ АБДУЛАЕВ