Мицдар ксар женнетдиъ хьидар
Мялум вуйиганси, Аллагьу Тааьлайин рякъюъ кечмиш гъахьир женнетдиъ учlврударин садпи жергйириъ шулу. Дицдар ксар Гъиямат йигъан, гьисаб-суалра дарапlди, женнетдиз гьаъру, амма гьацдар гунгьар аки, гьеле шагьидар вуди Аллагьу Тааьлайин рякъюъ кечмиш гъахьидаризкьан аьфв дарапlрудар. Дурарикан саб ву жарарин мутму гьитlибкlувал.
Жарарин мутму гьитlибкlуб варитlан аьхю ва читин гунгьарикан гьисаб шула. Гирами Каламдин аятариъ ва Пайгъамбарин ﷺ гьядисариъ, думу ляхнихьан ярхла йихьай, дупна. Аллагьу Тааьлайи думу ляхин гъапlдариз аьхю аьзаб улупна – хилар хътатlувал. Гьитlибкlрурин хилар хътатlувал Ислам диндин мурад-метлеб дар-гьа, гьаддиинди шариаьтди дицир касдиз ярхла йихь кlура жарарин мал-мутмуйихьан, жарариз зарар мутуван кlура. Хъа эгер гъаври шулдарш, хилар хьтарди гъузуз мумкинвал а.
Мусурман умматдиъ жарарин мутмуйик кучувал лап гъадагъа дапlнайиб ву, хилар хътатlувалихьан гучl айивалиан ваъ-гьа, думу уву апlурайи ляхин Аллагьу Тааьлайиз рябкъюрайивалиан, Дугъу му ляхин гьярам дапlнайивалиан. Гьаддиз Аллагьу Тааьлайи му гунагь гъапlуриз аьхю аьзаб улупна. Аллагьу Тааьлайи гирами Каламдиъ дупна (мяна): «Жарарин мутму гьитlибкlру жилижвуван ва дишагьлийин хилар хъадатlай, чпи гъапlу чlуру ляхнихъан Аллагьу Тааьлайихьан аьзаб вуди. Аллагьу Тааьла Аьзиз ва Гьяким ву» («Сафват аттафасир», сура Аль-Маида: 38-пи аят). Абу Гьурайрайи Пайгъамбарин ﷺ гафар хура: «Аллагьу Тааьлайи гьитlибкlруриин нянят алапlну – дугъу мурта гьитlибкlнуш дугъан хил хътабтlуру, тlурум гьитlибкlнуш, дугъан хил хътабтlуру (мушваъ кlураки, гьамци бицlи мутмйир гьитlикlувалианмина думу хъасин аьхю мутмйир гьитlикlувалихъна гъюру)» (Имам Аьгьмад, 7436; Бухари, 6799; Муслим, 1678; Ибн Мажагь, 2583; Ибн Гьиббан, 5748)
Дугъриданна, Аллагьу Тааьлайихъ хъугъру кас марццивалиинди ва гьякьлувалиинди имбударихьан фаркьвал ади шулу. Дугъу тмуну касдин мал-мутмуйикан чан жандик ва хизандик гьич сацlибкьан кидрибур. Гьяйифки, саспидари му ляхниз фикир туврадар ва жарарин мутмуйик кучра. Ухькан гизафдари якьинди кlура, узу гьич саринра мутмуйик кучурдарза, саринра сумкайиан фукlара адабгъундарза. Амма гизафдари фикир апlурадар, саб бицlи мутму вушра, жвувануб дарубдик кучуз хай шулдар. Мисалназ, жвув лихурайи, ясана урхурайи йишв’ан саб фукlа хьади гъюру, дицдар хъанара душваъ гизаф а, кlури. Хъа думу жарарин мутму ву ва эйсийихьан гьедрерхди дидик кучуз хай шулайиб дар. Жвуву тмунурихьан гъибису бурж кьяляхъ дарапlрувал, ясана саб вахтназ гъибису мутму кьяляхъ дарапlрувалра гьитlибкlувалик мисал шула, гьеле саспидари думу ляхниз фикир туврадаршра. Мугьяммад ибн Аьбдуллагь ибн Жахшди Пайгъамбарин ﷺ гафар хура:
«Мугьяммаддин нефс кьудратнаъ айириинди ху апlураза: эгер фужкlа Аллагьу Тааьлайин рякъюъ кечмиш духьну, хъасин чlиви дапlну хъанара Аллагьу Тааьлайин рякъюъ кечмиш гъахьишра, хъасин хъанара чlиви дапIну хъанара Аллагьу Тааьлайин рякъюъ кечмиш гъахьишра, эгер дугъак жарарин бурж каш, гьадму бурж тутрувдикьан гагьди, думу женнетдиз гъягъидар». (Имам Аьгьмад, 22493; Гьяким, «Аль-Мустадрак аьля асСагьигьяйн», 2212) Аьбдуллагь ибн Амр ибн Аль-Аьсди Пайгъамбарин ﷺ гафар хура:
«Аллагьу Тааьлайи шагьид касдин вари гунгьарин аьфв апlуру жарарин бурж ктарди». (Имам Аьгьмад, 7051; Муслим, 1886; Тlабарани, «Аль-Му‘джам аль-кабир», 34) Инсанари жарарин мутму чпиз гъибтбан гизаф мисалар хуз шулу, гьятта думу ляхниз саб фикирра тутрувди. Мисалназ, магазинчийи пул кьяляхъ апlруган, улдугну, артухъ кьяляхъ гъапlнуш, дугъу артухъ вуйиб кьяляхъ дапlну ккунду. Гьаз гъапиш туканчи улдугну ва артухъди тувуб явуб гьисаб шуладар. Магьа ухьуз рябкъюрайиганси, жарарин мутму чаз гъибтбан жа-жара жюрйир а. Амма думу жюрйирикан варитlан читниб жарарин мутму ва пул гьитlибкlуб ву, ва му ляхнарихъан аьхю аьзабра а.
Гьаци вуйибдикан хабарра ади, гьяйифки, мусурмнарин арайиъра му аьхю гунагьназ фикир тутрувру агьлар алахьура. Саспи дюшюшариъ жарарихьан буржди пул дибисну, хъа думу кьяляхъ тувуз нияткьан адру ксар шулу ва дурариз му ляхниъ саб фукlа чlуруб рябкъюрадар. Чав лихурайи йишв’ан гьитlикlну, жарарин инструментар ва жара мутмйир хура, думу чан мутму вуйиганси. Мурар вари гьярам ляхнар ву. Гьякьлу мусурман касди тмунури гъизигу зегьметнахьна гьюрмат улупну ккунду. Дугъу саб мутмуйихъ пул тувну, хъа гьаз ухьу думу пулсузди бисурахъа?! Увуз жвувахьна имбудар фици илтlикlну ккундуш, ари увура дурарихьна гьаци янашмиш йихь.
МУГЬЯММАД СУЛТАНОВ
