Инсанариз кюмек ва дурарихьна гьюрмат
Инсанариз кюмек ва дурарихьна гьюрмат
Аллагьди Гьаънайири гъапну: «Инсанариз кюмек апIурайирин ликар Аллагьу Тааьлайи СиратI гъяд`ин ижми апIуру». Пайгъамбри () къайдра апIуру: «Аллагьу Тааьлайи Чан лукIраз кюмек апIуру, дугъу чан иманлу гъардшиз кюмек апIури имбукьан гагьди».
Первердигари, имбуну яратмиш гъапIдартIан, инсан адлу ва заан апIуру - дугъу жил`ин къайда уьбхбан бадали. Аьли аль-Хавасди гъапну: «ЛукIариз гъапIу уж`валар кьяляхъ гъадагъру вахт улубкьиган, Аллагьу Тааьлайи жил`ина инсанар ахтармиш апIуз малаикар гьаъру. Малаикари, халкьдин арайиъ жумартлу ва хялар кьабул апIуз ккуни инсандин гурзлариккна дуфну, дугъкан тIалабар апIуз хъюгъру. Малаикари дугъкан хайлин тIалабар гъапIиган, хъял гъафи дугъу чан хасиятнан чIуру гъиллигъар улупуру. Аьхирки, малаикари думу кас Аллагьу Тааьлайихьна гъахуру, ва Дугъура гьадму инсан айи уж`валарихъ мягьрум апIуру».
Пайгъамбрин () гьамцдар гафарира къайд апIура: «Аллагьу Тааьлайиз уж`валар а, ва Дугъу дурар Чан лукIариз, инсанариз кюмек апIуб, абтIайизкьан, бахишра апIуру. Дурариз даккун гъабхьиган, Аллагьу Тааьлайира гьадму уж`валар жара лукIарихьна тувру»; «Жан Аьйиша, увуз Аллагьу Тааьлайи бахиш дапIнайи пешкешариз гьюрмат апIин, гьаз гъапиш дурар хул`ан удучIвиш, сарун бажагьат дина кьяляхъ гъюр».
Инсанариз кюмек апIбан лайикьлувал
Аьгъюди гъузай, мусурмнар, иманлуйириз гьюрмат айивалиан учву Аллагьу Тааьла машгьур апIурачва. Гьюрматнан гъаври гъахьир Аллагьдихьан гучI айивалин дережайихъна гъюру. Асгьяб Маруф аль-Курхийиз Давуд ат-Таийин дустарикан сари гъапи: «Уж`валар апIуб мидипан, гьаз гъапиш дурари уву Агъайин разивалихьна хуру». Дугъу, фу хайирлу ляхнар ву кIури, гьерхиган, гьамциб жаваб шулу: «Гьарган Первердигариз мютIюгъ шуб, ва мусурмнарин гъуллугънаъси, нисигьятчира шуб. Девлет айирин улихь чав асккан апIурайир ва дугъан намусузваликк ккюгърайир учв чав варитIан намусузур ва касибур ву. Хъа варитIан кьувватлур касибарин гъуллугънаъ айир ва дурарихьна гьюрмат ади илтIикIурайир ву».
Улихьдин асгьябар, чпин иманлу гъардшариз ва читинвалар айи инсанариз кюмек апIуз, гьялак шуйи. Аш-Шаарани имамди гъапну: «Узу Аьли аль-Хаввасдихьан гьамусдин инсанарин эдеблувал ис шулайиваликан гьерхиган, дугъу гьамциб жаваб тувнийи: «Дидин себеб чпи ккунивалихъна ва дуствалихъна гъахи пешкешар, сарсариз апIурайи уж`валар, чпин кIул`инди апIурайи гъурбанвалар – магьа гьаму ву». Гьядисдиъ дупна: «ЮкIвар, чпин табиаьтдиз дилигну, чпиз уж`валар апIрудар ккунидар ву».
Аьли аль-Хаввасди, чан адашди гьамци гъапнийи, кIур: «Парча, сябун, дяхин, мух, ликариин алахьрудар, ккуртт, ширин итIрудар, хпириз кIаздин ягълухъ, хамран атIнар, шалврар ва инсандиз герек вуйи жарадар гъадагъури кIваин алдариз. Гьамрарихъди жара шей`арра дустари пешкеш апIуйи». Му гафариан аьгъю шулаки, инсанари сар-сариз уж`валар апIури имбукьан гагьди, дурарин ккунивали сатIи апIру юкIвариз бедбахтваларихьан гучIра шулдар. Инсанар гъярхьайизкьан, дердарна бедбахтвалар жилинот на завун арайиъ уьрхну шулу, хъа инсанар жара гъахьиган, гьадрар вари дурарин кIулариина гъюру.
Жарариз фикрииндикьан чIуруб пуз, ихтият йихь. Эгер увуз дурари гъапиш: «Уву яв девлетарикан учуз капIурдаш, учухъди мягъян», аьгъюди гъуз, дурари увуз фана дюн`яйин хайирлувар ккундуш, ахтармиш апIура. Хайлин алверчйирина девлет айидари чпин насигьятчйириз гьамци кIури шулу: «Аллагьдиинди (ﷻ) ху апIурача, уву учуз ич девлетарна хизанартIан багьа вучуз!». Хъа дурарихьан саб манаткьан ча гъапиш, дурариз думу гьяйиф шулу. Гьацдар инсанариз, адрудариз гъурбанвалар апIуз гьадмукьан читинди шулу!
Аьгъю йибхьай, мусурмнар, нюкягь апIурайириз, эгер пулин аьзият каш, дурариз кюмек апIуб заан ву, лукIар азад апIубтIан ва гъазаватдин иштираквалиъ учIвубтIан. Гьаму дюн`я дипуз гучI кади гъузай, эгер агъзрариинди айи пулар гъуйир-латар апIуз, адруриз хизан ккебгъбаъ кюмек апIуз, йитимариз палтар гъадагъуз ва жара уж`валариз гъурбанвалар апIурадаш. Аш-Шаарани имамди гъапну: «Учхьан гаф гъадабгъначухьан, бедбахтвалариъ ахьдариз варидариз хъайивал апIбан. Пайгъамбри () гъапну: «Мусурмнар саб бедендиндарси рякъюру: эгер саб пайну иццрушнакан хабар тувраш, вари бедендиз аьзият кади шулу». Гьацира, эгер учу хул`ан саб къаб-сумчIур дакьикьайиз удучIвурушра, учу гаф тувнача гьамци пуз: «Йиз Аллагь, эгер учу адруган, ич чвйир ва жарадар учухьна гъафиш, дурар учу гъяйиз деркк. Эгер дицир рякъюъ учIвнаш, гьадму гъяйиз учу деркк!»
