Малаикари инсанариз сигьр гьаз улупнийкlан?

Малаикари инсанариз сигьр гьаз улупнийкlан?

Гьарут ва Марут малаикарихъди аьлакьалу гьядиса

Му малаикарин гьякьнаан аьлимарин арайиъ жа-жара гафар а. Саспидари дурар малаикар ву кlура, тмундари - жинар, хъа шубубпидарисана дурар инсанариз барабар ву дупна. Му темайин гьякьнаан Саид-афандийи чан китабдиъ дупна.

Гьарут ва Марут малаикарин гьякьнаан кlуруш, Ибн Аьббасдихьан дуфнайи ва жара риваятариъ гьамци дупна:

«Идрис пайгъамбарин вахтна малаикариз инсанари апlру ляхнар, гунгьар гъяркъган, Аллагьу Тааьлайихьна илтlикlну гъапну: "Гьаму Увуз аьссивал улупурайи, гунгьар апlурайи инсанар Уву варитlан за дапlну, жилиина халкь гъапlунва?" Думуган Аллагьу Тааьлайи гъапну: "Эгер Узу учву жилиина алдаъну гьадраризсиб лишнар тувиш, учвура гьацдар гунгьар апlуйчва".

Малаикари гъапи: "Я ич Агъа! Увуз лайикь дару вари сифатарихьан Уву марцциди ву кlури тасдикь апlурача. Учу мурариси Увуз аьссивал гьичра дарапlарча". Думуган Аллагьу Тааьлайи гъапи: "Ичв арайиан варитlан заан вуйи малаикар гъядягъяй, Узу дурар жилиина гьаъдиза".

Малаикари Гьарут ва Марут ктагъну, фицики дурар чпин арайиъ варитlан заан ва имбударитlан артухъ ибадат апlрудар вуйи. Аллагьу Тааьлайи дурар жилиина алдаъну, дурариз инсандиз хас вуйи лишнар ва шагьватIра тувну ва дурариз, инсанарин арайиъ къайда, гьякьвал дебккай, гъапну. Аллагьу Тааьлайи дурариз, ширк апlувалихьан, йивну йихувалихьан, зина апlувалихьан ва пиян апlрубдихьан ярхла йихьай, гъапну. Аллагьу Тааьлайи гъапиганси, дурари инсанарин арайиъ саб къайда дебккуз хъюгъну. Йигъандин арайиъ инсанариз гьюкмар адагъуйи, хъа йишвну Аллагьу Тааьлайин Исмуль Аьзам (Аллагьу Тааьлайи жиниди гъибтнайи Чан ччвур ву, думу аьгъюрихьан аьламатнан ляхнар апlуз шулу) урхури, завариз за шуйи. Магьа гьамци саб, ясана шубуб ваз гъубшу, ва гьаму вахтнан муддатнаъ дурари Аллагьу Тааьлайиз аьссивал улупу».

«Аль-Бакьара» сурайин 102-пи аятдиъ дупнаки, «кьюр малаик, Гьарут ва Марут, дурари Аллагьу Тааьлайи чпиз улупу сигьр Вавилондиъ улупури гъахьундар, гьеле дурариз насигьят тутрувди ва гьамци дарпиди: "Учу учвхьан имтигьян гъадабгъуз гьаънайидар вучу. Учхъан сигьр апlуз мудубгъанай, эгер учву думу дудубгъну, дидихъ хъугъри гъахьиш, куфриъ ахъурчву. Махьанай куфриъ!" Гьаму насигьят кьюби малаикарира 7 ражари текрар гъапlну, эгер гьамдин кьяляхъра тlалаб апlури гъахьнуш, хъа улупуйи. Дицдар ксари жилирна хпир жара апlуз вуйи ляхнар дургъури гъахьну».

Гьарутдикан ва Марутдикан жюрбежюр риваятар а. Саспидари дурар малаикар ву кlура, тмундари дурар малаикарин арайиъ айи жинар ву дупна, гьаз гъапиш малаикар куфриъ ахъурдар. Саб дестейисана, дурар инсанар ву, дупна.

Гьаддиз «Гьяшият Сави» китабдиъ дупна: Гьарутдикан ва Марутдикан вуйи кьисайин гьякьнаан аьлимарин арайиъ хилаф а. Ибн Гьяжари, думу гафар гьякьлудар ву, кlура, гьаз гъапиш думу имам Аьгьмаддихьанмина дуфнайиб ву. Кьази аль-Байзавийи, думу гьякьлуб дар, думу гафар иудеярихьан дуфнайидар ву, дупна.

Ибн Гьяжари кlура:

«Гьарут ва Марутдин тарихдикан кlуруш, Пайгъамбарихьан дуфнаки: дурар кьюбридра малаикар вуди гъахьну ва аьссивалиъ гъахьну чпин вахтнан варитlан уткан дишагьлийихъанмина, дугъан ччвур Загьра вуйи. Гьадму дишагьлийин утканвалихъди дурари арагъ гъубхъну, зина гъапlну (сабунуб риваятниинди), дугъан жилир йивну гъакlну, хъа думу дишагьли завун хядаз дюзмиш гъахьну. Хъа фици гъабхьну? Думу дишагьлийин тlалабниинди дурари му дишагьлийиз Аллагьу Тааьлайи жиниди гъибтнайи Исмуль Аьзам улупну, думу дишагьли, гьадму ччвур гъурхган, завариз гъитlирхну». Ибн Гьяжарин гафариинди, думу дюшагьли ухьуз аьгъю ва гьяракатнаъ айи завун хядраз дюзмиш гъахьну.

Суал арайиз гъюру: зина апlуз гъиту дишагьли завариз фици за гъахьнийкlан? Фици думу завун хядраз илтlикlну? Ибн Гьяжари гьамци кlура:

«Му аьдати къайдайиан адабгънайи ляхин ву, яни Аллагьу Тааьлайин гьикматвалиинди, малаикариз эдеб улупуз кlури, гьадрар хъа ражари чпиз лайикь алдру ляхнарихъ гъюдручlвбан бадали. Адам пайгъамбар халкь гъапlганра, дурари гъапнийи: «Жилиин футнана чlурувал апlурайидар, ифи удубзурайидар – гьамрар жилиина алдауруна?" Аллагьу Тааьлайи гьаци гъапlну малаикариз улупбан бадали: эгер дурарин лишнар Адам пайгъамбарин насларинстар вуйиш, малаикарра аьссивалиъ шуйи. Малаикар гъаври ахънуки, эгер дураринна инсанаринстар лишнар вуйиш, чпира гьаму жилиин гунгьар апlури, футна апlури шуйи».

Фикир тувай, гьюрматлу гъардшар ва чйир, Аллагьу Тааьлайи гьамци инсан за дапlна ва малаикари Чан терефназди гьамци кlурувал дугъаз кьабулди дар.

Аллагьу Тааьлайи малаикарин, жинарин ва инсанарин арайиъ суратнииндира ва лишнарииндира фаркьвал ипна. Эгер Аллагьу Тааьлайи малаикариз инсандин сурат ва лишнар тувиш, думу малаикди гъузрадар ва инсандиз илтlикlура. Ва гьациб къайдайиинди шейтlан инсандиз илтlикlиш, дидиз инсандин сурат ва лишнар тувиш, думу шейтlанди гъубзрадар.

Саспиган Аллагьу Тааьлайи чан Кьудратниинди гьамцдар аьламатар инсанариз насигьят вуди улупуру. Мисалназ, улихь умматарин вахтари Аллагьу Тааьлайи чаз даккни ляхнар апlруган, инсанар силариз ва маймнариз дюзмиш гъапlну. Исраиларин насларикан вуйи саб шагьрин инсанар кечмиш гъапlну ва гьадрарихъан ниъ гъюри хьайизкьан гьаци гъитну, хъасин чlиви гъапlну. Идрис пайгъамбаринна Аьзраил малаикдин гьядиса аьламатнануб даринхъа? Гьамусра Иса пайгъамбар чlивиди завариъ адаринхъа? Йивну гъакlи Джарджис пайгъамбар швнуб ражари чlиви гъапlундайинхъа? Асгьябуль Кахф инсанарин тарих аьламатнануб даринхъа? Му ляхнарикан ухьуз аьгъяди ккунду.

Пайгъамбари гъапну: «Му дюн’яйихьан гучl апlинай. Валлагьи, му дюн’яйин ляхнар Гьарутдинна Марутдин сигьртlан чlурудар ву».

Аьлимари гъапну: му жилиин али саспи ляхнар Гьарутдинна Марутдин сигьртlан чlурудар ву, гьаз гъапиш дурари увуз дюн’яйихъ хъергуз аьшкь тувру, леззет ктабгъури, артухъ девлет уч апlури, инсандихь ибадатнакан гьархуз гъитру, Аллагьу Тааьлайиз табигъ хьувал гьархуз гъитру.

Пайгъамбари гъапну: «Фтихьнакlа айи мюгьюббатвали уву деребхьрурси дярябкърурси дерккру». Жара гафариинди кlуруш, уву гьаму дюн’я ккун дапlну, дидихъди гъушиш, диди уву дярябкърурси дерккур, гьякьвал дярябкъди, ва гьякьлу гаф деребхьрурси.

Чиркейиан вуйи рягьматлу Шейх Саид Афандийин «Побуждение внять призыву Корана» китабдиан