Жегьеннемдихьан яв жандак азад апIин

Жегьеннемдихьан яв жандак азад апIин

Аллагьу Тааьлайи гирами Кьур’андиъ дупна (мяна): «Дугъриданна, садакьа туву жиларизна дишагьлийириз …, думу артухъ апIиди. Дурариз жумартлу савкьат гьязур дапIна» (сура «альГьядид», аят 18).

Саб ражари Аьйшайи лукI гъадагъну. Думуган Жабраил малаикди, Пайгъамбарихьна ﷺ дуфну, гъапи: «Я Мугьяммад r, му лукI яв хул’ан адаъ – думу жегьеннем агьлуйирикан ву». Аьйшайи думу дишагьли-лукI, хул’ан адаъну, дугъаз садакьади хурма тувну, гьау. ЛукIру хурмайин гьацI дипIну, имбу гьацI чаз рякъюъ алахъу аьжуз касдиз туву. Думуган Жабраил малаикди, хъанара Пайгъамбарихьна ﷺ дуфну, гъапи: «Я Мугьяммад, Аллагьу Тааьлайи увуз хъанара думу лукI кьяляхъ дисуб амур апIура. Дугъу думу жегьеннемдихьан азад гъапIну, гьаз гъапиш дугъу хурмайин гьацI садакьади тувну» (лиг Нузгьатуль Мажалис», 283-пи маш).

Пайгъамбари ﷺ Айшайиз кIури гъахьну: «Я Аьйша, жегьеннемдихьан гьацI хурмайиинди азад йихь» (Аьгьмад). Саб ражари Пайгъамбар r, миржиб диргьамра хьади, чаз ккуртт гъадабгъуз базариз рякъюъ учIву. Рякъюъ дугъаз ишурайи сар лукI-дишагьли рякъюру. Дугъу лукIрахьан ишбан себеб гьерхган, дугъу гъапи: «Узу кьюб диргьамра хьади йиз эйсийин хизандиз герек вуйиб гъадабгъуз гъафунза, ва диргьамар гъудургниз…».

Пайгъамбари ﷺ дугъаз кьюб диргьам туву. Базариз дуфну, чаз 4 диргьамдиз ккуртт гъадабгъну кьяляхъ хъадакну гъюруган, дугъаз «Шли уз’ин палат алабхьиш, Аллагьди I думу кас Женнетдин утканвалариинди уткан апIиди», гафар текрар апIури, сар яшлу кас гъяркъну. Пайгъамбари ﷺ дугъаз чан ккуртт туву. Хъасин хъана базариз дуфну чаз имбу кьюб диргьамдихъ хъана ккуртт гъадабгъуру. Кьяляхъ гъягъруган, гьадму ишурайи лукI-дишагьли хъанара ишури рякъюру. Пайгъамбари ﷺ ишбан себеб гьерхган, лукIру гъапи: «Йиз эйсийи, кьан гъапIунва кIури, узуз аьзаб тувбахьан гучIуразуз». Пайгъамбари ﷺ гъапи: «Гъач яв эйсйирихьна гъягъюрхьа», - ва гьадгъахъди гъягъюру. Хуларихьна гъафиган, Пайгъамбари ﷺ унчIварик кучну, гъапи: «Ассаламу аьлайкум».

Дугъаз жаваб тувундар. Дугъу кьюбпи, шубубпи ражарира текрар гъапIну, ва анжагъ шубубпи ражарихъантIан дугъаз жаваб тувундайи. Пайгъамбари ﷺ гьерху: «Сабпи ражну туву саламдиз гьаз жаваб тувундайчва?» «Яв сес себеб дубхьну учуз берекет хьуз», - жаваб туву эйсийи. Пайгъамбари ﷺ думу лукIран гьякьнаан гафар гъапIган, эйсийи гъапи: «Учу думу азад апIурча, я Аллагьди Гьаънайир». Пайгъамбари r, кьяляхъ гъафиган, гъапи: «Гьаму миржиб диргьамтIан ужуб фукIа гъябкъюндарзуз: мурар себеб духьну, аьжузриин палатра алабхьунза, лукIра гъюрхюнза ва думу азадра гъапIунза».

Садакьайин мянфяаьтнакан:

- бедбахтваларихьан ярхла шулу. Аьли ибн Абу ТIалибди гъапну: «Учвкан шли гвачIнинган садакьа тувиш, Аллагьу Тааьлайи думу йигъандин бедбахтвалар учвхьан ярхла апIиди»;

- ризкьнан ачар. Аьли ибн Абу ТIалибди гъапну: «Гьарсаб мутмуйин ачар а, ризкьнан ачар садакьа ву»;

- садакьа Женнетдиз гъягъбан себеб шулу;

- накьвдин аьзаб архла апIуру;

- гьисаб-суал рягьят апIуру;

- Аллагьу Тааьлайин хъял ярхла апIуру;

- Жегьеннемдихьан уьрхюру;

- Аллагьу Тааьла ккун апIувализ себеб шулу;

- уьмур ярхи апIуру;

- аьзарлу сагъ хьуз себеб шулу.

Исихъ улупнайи шартIар тамам апIуруш, садакьа гизаф ражари савабнануб шулу:

1. садакьа гьялал ризкьнакан тувиш;

2. кIваантIан, Аллагь I бадали тувиш;

3. увуз варитIан багьалу вуйибдикан тувиш;

4. жиниди тувиш. Гьядисдиъ дупна: «Ургуб жюре инсанар Аллагьу Тааьлайин сирникк хьиди, думутIан гъайри жара сирин адру йигъан: дурарин арайиъ, жиниди садакьа туву жилижви, гьятта арччул хли туву садакьайикан гагул хлиз аьгъю даршлуганси…» (Муслим).

5. Сабпи нубатнаъ мирасариз тувуб, эгер дурар мюгьтаж’вал айидар вуш. Гьядисдиъ дупна: «Мюгьтаж’вал айидариз садакьа тувуб саб терефнаан вуйи садакьа ву, хъа мирасариз тувуб – кьюб терефнаан: садакьади тувуб ва мирасвал уьбхюб» (атТирмизи).