Гирами Каламдиъ швнуб аят а?
Гирами Каламдиъ швнуб аят а?
Кьур’ан 23 йисандин муддатнаъ Пайгъамбарихьанмина мусурмнарихьна гъафи мусурмнарин хусуси китаб ву. Сабпи аятар вуди «альАьлакь» сурайин хьуб аят назил гъахьну, хъа варитIан аьхиримжи аятар, аьхю пай аьлимарин гафариинди, «аль-Бакьара» сурайин 281- пи аят гъабхьну.
Хъа тамамди швнуб аят айкIан гирами Каламдиъ? Му суалнан гьякьнаан аьлимарин арайиъ жюрбежюр фикрар а. Сабпи ражари аятар чиб-чпихьан, гьамузси, жа-жаради дайи, яни ишарйириинди жара дапIнадайи. Гьаддиз саспи аьлимарин гьисабариинди, гирами Каламдиъ 6200- тIан артухъ аятар а. Гьамдин гьякьнаан жюрбежюр фикрар а. Дупну ккундуки думу лап фикриз гъадабгъну ккуниб дар, гьаз гъапиш му жюрейин фикрар Каламдиъ дибикIнайибдин, дидин мянайин гьякьнаан вуйидар дар, хъа гьадму аятар фици гьисаб апIуруш, гьаддин гьякьнаан ву. Сурйириъ аятар, Пайгъамбари ﷺ фици дивнаш гьаци айивалин гьякьнаан аьлимарин арайиъ гаф саб ву.
Заркашийин «Аль-Бургьан» (№ 3/173) китабдиъ аятарин кьадарнан гьякьнаан гьамци дибикIна: «Пайгъамбари r, саспи аятар урхруган, урхувал дебккри гъахьну, гьаддихъди аят ккудубкIувал улупури. Ва асгьябариз гьаддиинди аят ккудубкIурайиб ва жара аят ккебгърайиб аьгъю шуйи. Хъа саспи вахтари Пайгъамбари думу дугъужвру йишварихъ дугъружвди, яни жара дарапIри, урхури гъахьну. Гьамци саспидари Пайгъамбари дугъружвди сакьюдар аятар тамамди гъурхну кIури къарар адабгъну, хъа тмундари саб аят тамамди гъурхну кIури къарар адабгъну» («аль-Фикруль альАьрабию аль-Ислами», 1/44). Гирами Каламдин аятар гьисаб апIбаъ аьлимари айи ургуб къайдайиз (школайиз) фикир тувну: аль-Маданий аль-Авваль, альМаданий аль-Ахир, аль-Маккий, аль-Басрий, ад-Димашкий, альХумси ва аль-Куфий. «Тафсируль Са’лябийи», гирами Каламдиъ 6660 аят а, кIуру фикир дубхна.
Дурарикан: 1000 аятнаъ фу-вуш амур апIури, 1000 аятнаъ фу-вуш гъадагъа апIури, 1000 аятнаъ фициб-вуш гаф туври, 1000 аятнаъ аьзабнакан хабар туври, 1000 аятнаъ жюрбежюр гьядисйирикан ктибтури, 1000 аятнаъ жюрбежюр мисалар хури, 500 аятнаъ гьялал-гьярамдикан, 100 аятнаъ тасбигь ва тагьлимдикан, 60 аятнаъ батIил апIрударикан ва батIил гъапIдарикан. Гьамус чапдиан адаурайи (Саудовская Аравия, Египет, Иран) Каламдин китабариъ аятар куфийский къайдайин (школайин) рякъюъди гьисаб дапIна, дурарира Абдурагьман Аьбдуллагь ибну Гьабиба аль-Сульмийин улупбар гьисабназ гъадагъна, ва дугъура, чан нубатнаан, Аьли ибн Абу ТIалибдихьан хътапIура. Мушваъ аятарин кьадар– 6226 ву.
