Рамазандин вазлихьна гьязур йихьай

Магьа апрелин эвелиъ гирами Рамазандин ваз улубкьура. Му ваз гьарсар мусурман кас ккилигурайиб, Аллагьу Тааьлайи инсанариз вари вазарин арайиан заан дапIну дебккнайиб, ужувлан ляхнариз артухъди саваб тувруб ва вазлин муддатнаъ мусурмнари ушв бисуз улупнайиб ву. Гьаци вуйиган, гъачай ухьура нубатнан ражари гирами вазликан улхурухьа, хъа танишди вуйидарин кIваълан дубшнайиб кIваин апIурхьа.

Ухьуз аьгъюганси, Рамазандин вазлиъ ушвар дисувал Кьудратлу Аллагьди гьарсар мусурман касдин улихь дивнайи вазифйирикан ва Исламдин шартIарикан саб ву. Саб жюрейинра себеб адарди гирами вазлиъ ушвар дидрису мусурмнариз, чпи Халкь гъапIурихъ хъпебехъбаз лигну, ижмишнаан жаза тувди, эгер Дугъу дурариз гьадму гунгьарин аьфв дарапIиш. Хъа Рамазандин вазлиъ ушвар дисувалиан неинки жаза тувбахьанра азад апIиди, Аллагьдин (*) терефнаан ужуб багъишра хьибди.

Гьаддихъди сабси, гьадму багъишнан кьиматнан дережа ушв дибиснайирин аькьюллу гьяракатарикан, дугъу неинки чаин али фарз тамам апIбакан ва гьацира ушв бисбан суннатар тамам апIбаъ чалишмиш`валиканра асиллу шулу. Мугьяммад Пайгъамбарин гьядисдиз асас вуди, ужудар ляхнар кIулиз адагъбаз лигну, Кьудратлу Аллагьди Чан лукIраз йицIуб ражну, гьятта 700 ражну ва артухъдира кади ужувлар тувди. «Ушвар Узу бадали дисрудар ву, - гъапну Кьудратлу Аллагьди , - ва Узу, дидиз лигну, багъишра тувдиза».

Яни ушв бисбаз вуйи багъиш гизаф ражари артухъ шулу, хъа гьаддин гьякь-гьисаб анжагъ сар Кьудратлу АллагьдизтIан аьгъдар. Вари къайдйириз асас духьну, ушв бисувалиан мусурман кас чан бедендиз уч духьнайи чиркин шей’арихьан марцц шулу ва гьацира тIагърувалихьан, гъайгъусузвалихьан азад апIуру. Ушв бисували гаш’валиъ айи касдин гъавриъ ахъуз мумкинвал тувру, Кьудратлу Аллагьди Чан лукIариз туврайи камаллувализ кьимат тувуз ва гьацира фикир учIру апIуз кюмек тувру. Чарасуз вуди ушв бисувал гьамцдар касариз улупнайиб ву:

1. фуж мусурман кас вуш;
2. фуж ушвар дисру яш дубхьнайир вуш;
3. фуж ушв бисуз сагъ’вал хъайир вуш.

Ушв бисбан фарзар

Ушв бисбан фарзар гьамрар ву:

1. Ният.

Жвуван фикриинди Кьудратлу Аллагь бадали фарз вуйи ушв бисуз ният дапIну ккунду, гьаддихъди сабси ният мелзнииндира пуб суннат ву. Магьа ният апIбан тахминан къайда: «Узу ният гъапIза гьаму ццийин йисандин Рамазандин вазлин закурин йигъан уз’ина фарз вуйи ушв бисуз Аллагь бадали». Яни ушв бисбан ниятнаъ чарасуз вуди, фуну йисан, фуну вазлин, фуну йигъан ушв бисураш, улупну ккунду, мидихъди сабси ушв бисувал фарз вуйибра аннамиш апIуб чарасуз ву. Ушв бисбан ният мелзнихъдира улупуб фарз дашра, думу жвувакдикьан гъапиш ужу ву.

Имам Шафиийин мазгьабдиинди, ният гьар йигъан дапIну ккунду. Закурин йигъаз вуйи ният ригъ алабхъбалан кьяляхъ вуйи вахтналан ккебгъну, ахсрар ккивайизкьан вуйи вахтназкьан давам шулу. Имам Абу Гьянифайин мазгьабдиинди, ният лисундин вахтназкьан апIуз шулу, эгер гвачIтIанмина ушв чIур апIру шартIар арайиз гъафундаш.

Ари гьаддиз, эгер шликIа ригъ алабхъбахъан ккебгъну, гвачIниндин ахсрар ккивайизкьан вуйи вахтна ният гъапIундарш, лисузкьан ният апIуз шулу, анжагъ «закур» кIуру гафнан ерина «гъи» дупну ккунду ва чарасуз вуди «имам Абу Гьянифайин мазгьабдиинди» кIуру гафар аьлава апIуб лазим ву. Имам Маликдин мазгьабдиинди апIурайи ният вазлин эвелиъ вари вазлиз апIуз шулу. Амма имам Шафиийин мазгьабдиъ асас вуди тасдикь дапIнайи къайдайиинди, гьарйигъан ният апIуз чалишмиш духьну ккуниваликан гьархну ккундар.

2. Дибиснайи ушв батIил шлу гьяракатарикан улхуруш, дурар гьамрар ву:

1. ) ИпIуб - убхъуб.
2. ) Эдерчуб.
3. ) Жилижви дишагьлийихъди сатIи хьуб.
4. ) Дишагьли палтарикан хьуб.
5. ) БицIир бабкан хьуб.
6. ) Ахмакь хьуб (саб дакьикьайиъ вушра).
7. ) Амриан гъягъюб.
8. ) Диндиз инкар хьуб ва гь.ж

Ушв бисбан къайдйир

Ушв бисувал, мусурмандин улихь дийибгънайи фарз вуйивалианси, Кьудратлу Аллагьдихьан аьхю багъиш гъадабгъбан бадалира кIулиз адабгъну ккуниб ву. Ушв бисбан фарзнан чарасуз шартIар кIулиз адагъубтIан гъайри, ушв бисбан суннатарра хъаъну ккунду, яни ушв дибиснайи вахтна, мусурман кас фици духьну ккундуш, гьадмура тамам апIуб лазим ву.

1. Мугьяммад Пайгъамбарин гьядисариз асас вуди, лавландин гъудган улубкьбалан кьяляхъ дишлади ушв гьибтиш ужу ву. Ушв хурма ипIбиинди, марцци штухъди, ясана фицибкIа меълишнахъди гьибтиш ужу ву.

2. Ушв гьибтуз хъюгъруган, гьамцдар гафариинди Аллагьдин ччвур кIваин дапIну ккунду: «Бисмиллагьи ррягьмани ррягьим!» ва гьаму дюаь урхури-ккарагури, ушв кьабул апIуб ккун апIуру:

«Аллагьумма лака сумту ва бика аманту ва аьлайка таввакалту ва аьла ризкьика афтIарту, фагъфирли я Гъаффару ма къаддамту ва ма аххарту». Гьаму дюаьйин мяна гьамциб ву: «Я Аллагь, гьаму ушв Увуз гъибисуб вуйиз, ва Увухъ хъугъназа, ва анжагъ Ув’ина таваккул хураза ва Уву туврайи ризкьнахъди ушв гьибтраза. Я Гъаффар, йиз ккудушу ва гъюзимбу гунгьарин аьфв апIина!»

3. Ушв бисру вахт улубкьайиз, яни ахсрар ккивайиз улихьна уьл ипIуб ужу ву, ва уьл ипIувал гвачIниндин гъудган апIру вахт ккебгъайиз 15- 20 минут улихьна дебккуб ужу ву. Я гвачIнинган, ясана хябяхъган кьадар дарубтIан артухъди ипIувал ужи дар, мид’ан бедендиз ва ибадат апIбаз, гъагъи духьну, манигъвал шулу, артухъди ипIувал сагъламвализра зарар ву.

4. Хябяхъган ушвар дидиснайидариз уьл гьивуб савабнан ляхин ву. Гьядисдиз асас вуди, шли хябяхъган ушв дибиснайириз уьл гьивиш, дугъаз ушв гъибисуризсиб саваб хьибди. Рамазандин вазлиъ игьтияж айи ксариз, асас вуди чан хизандин вакилариз, мирас-варисариз ва вари багахьлуйиризра жумартвал улупуриз аьхю савабар хьиди.

5. Ушв дибиснайи вахтна жвув, жвуван беден ва бедендин паяр гьярам дапIнайидарихьан ва чIуру ляхнарихьан уьбхюб лазим ву. Кьудратлу Аллагьдин тIалабар тамам апIури, жвув Дугъан гъуллугънаъ духьну ккунду.

Ушвар дисуб Аллагьу Тааьлайин амур ву

Ухьуз, мусурман ксариз, Рамазандин вазлиъ ушвар дисуб улупна. Фуж кетIерццнаш ва ушв бисувалиан шлин уьзур гъати шулаш, фуж ярхла рякъюъ аш, дугъаз ушв дибрисузра ихтияр а. Амма дугъу чав гьадмуган ккадау ушвар жара вахтна дисну ккунду. Хъа ушв бисували зарар тувраш (мисал вуди, кьабивалиан, сагъ апIуз даршлу уьзриан), гьацир касдихьан ушв дибрисди гъибтузра шулу. Амма гьаддин ерина касибариз ипIруб тувну ккунду. Хъа, Рамазандин вазлиси, жара вахтнара чан хушниинди ушвар дисру кас гъашиш, дугъаз чаз ужу ву.

Ушв бисувал фу ву?

Шариаьтдиинди, ушв бисувал, чан хусуси ниятра ади, гвачIнин ахсрар ккивхъанмина тааап мучIушин улубкьайизкьан гагьди ушв батIил апIрубдихьан жвув уьрхювал ву. Рамазандин вазли чарасуз ушвар дисувал Мугьяммад Пайгъамбарин () уммайиз гьижрайин кьюдпи йисан фарз вуди улупуб ву.

Ушв бисбан ниятнакан

Гьарсаб йишван, ушв бисайиз улихьна, хъайигъаз ният дапIну ккунду. Йишвандин сифте кIулиъ ният апIувалра чIяаьн шулу. Саб жерге аьлимари йишвандин сабпи пайнаъ ушв бисуз ният апIувал чIяаьн дар, кIури, тасдикь апIура, гьаддиз йишвандин кьюбпи пайнаъра ният дапIну ккунду, кIура. Дурари гьаци вуйивал йишвандин кьюбпи пай ушв бисбахьна багахь вуйиб ву, кIури, гъаврикк ккаъра. Эгер ният апIбалан кьяляхъ нивкI алабхънуш, цIийикIултIан ният апIуб чарасуз дар. Куфриъ хьували ният чIур апIуру. Хъа эгер гьацир касди ахсрар ккивайиз чан швумалвал улупиш, кIваантIан шагьадат дупну, дугъу ният цIийи алапIуб лазим ву.

1. Имам Шафиийин мазгьабдиинди, эгер ахсрар ккивбалан кьяляхъ ният гъапIнуш, ушв бисувал гьисабназ гъадабгъурдар. Гьядисдиъ дупна: «Йишвну, ахсрар ккивайиз улихьна, ният дарапIиш, ушв бисувал кьабул апIидар».

2. Ахсрар ккивнуш - ккивундарш кIвахънивал улупури ният гъапIу касдин ушв кьабул апIурдар, фицики дугъан ниятнаъ кIвахънивал а.

3. Эгер думу чан ният апIбалан кьяляхъ шаклу гъахьнуш, ният апIруган ахсрар ккивнайкIан, ясана ккивнадайкIан кIури, думуган дугъан ушв гьисабназ гъадабгъуру, фицики дугъан ниятнаъ кIвахънивал адайи, хъа ахсрар ккивну адрувал айи.

4. Эгер ахсрар ккивбалан кьяляхъ инсанди ахсрар ккивайиз улихьна чав ният гъапIнийкIан-гъапIундайкIан кIури, кIвахънивал улупуруш, дугъан ушв гьисабназ гъадабгъурдар, гьаз гъапиш кIвахънивалин бина вахтниинди ният дарапIувал ву.

5. Эгер гьадму касди чав йишвну, яни ахсрар ккивайиз улихьна гъапIу ният кIваин гъабхьиш, думуган ушв бисувал кайиб шулу.

Ният кIваан апIуру. Мелзниинди ният апIуб суннат ву, фарз дар. КIваанра, мелзнииндира ният апIували кIваъ ният мюгькам хьуз себеб шулу.

Ушв дибиснайириз гьюрмат апIуваликан

Рамазандин ваз гирами вуйиб варидариз аьгъяхьуз, амма саспи ихь мусурман гъардшар гьадму вазли хилиъ папрус, семечкйир ади рякъюру. Рамазандин вазли гьамцдар ляхнар апIували ихь Ислам диндихьна гьюрмат адрувал, инсандихъ аькьюл хъадрувал улупура. «Нузгьатуль Мажалис» китабдиан саб месэла хибдихьа: душваъ, сар ушв дибисну адрури дибиснайидариз гьюрмат апIбакан фициб мянфяаьт аш, улупура.

Сар хачариз икрам апIрур мусурмнарихъди яшамиш шулади гъахьну. Саб ражари Рамазандин вазли дугъаз чан бали гьяятдиъ уьл ипIуради гъябкъну. Дугъу дих дапIну, мусурмнари ушв дибиснайи вахтна дурарихьна эдеб гъапIундарва, кIури, хулаъ чан балихъди элегну. ЦIиб вахтналан, гьадму кас кечмиш хьпан кьяляхъ, сар ужур аьлим касдиз думу нивкIукди Женнетдиъ ади рякъюру.

Аьлимди дугъхьан гьерху: «Уву мусурманвал кьабул гъапIундарва, хъа Женнетдиъ фици ава?» Думу касди гъапи: «Узу кечмиш хьуз багахь гъахьиган, Аллагьди узуз шагьадат хуз амур гъапIну. Гьадму шагьадат гъабхиган, узу мусурман касси Аллагьдихьна гъушунза». Гьюрматлу ватанагьлийир, гьаму гьядисайиан ухьу гъаври духьну ккундуки, ухьу ушв гъибисундаршра, ушв дибиснайи жара касарин улихь уьл ипIувалихьан ихтият духьну ккунду.

Таравигьгъудган апIуб аьхю савабнан ляхин ву!

Таравигь Рамазандин вазлин мудатнаъ хъитIирхбандин гъудгнин кьяляхъ апIру суннат-гъудган ву. Думу гъудган апIуз Рамазандин садпи йишвхъанмина хъюгъру ва аьхиримжи ушв бисуз ният апIру йишван ккудубкIуру. Думу гъудган мистаъ апIуб ужу ву, хъа эгер мистаз гъягъюз шулдарш, хулаъра апIуз шулу. Таравигь-гъудган 8 ракааьтнануб ву - 4 суннат гъудгнар, гьарса-саб 2 ракааьтдин. Амма 20 ракааьт апIури гъахьиш, хъанара ужу ву.

Ихь Пайгъамбари сабпи ражну 20 ракааьт (10 суннат, гьарсаб 2 ракааьтдин) апIури гъахьну, хъасин, ухьуз пчIу апIбан бадали, 8 ракааьт апIуз хъюгъну. Рамазандин вазлин гьарсаб йишвну таравигьдин суннат гъудгнар дапIну, хъасин жямяаьтдихъди витру-гъудгнарра апIуру, дурарин ракаатар тек (3-дилан 11- диина) кьадарнаъди апIуру - сабан кьюб (вая кью-кьюб) ракааьт, хъасин - саб. Хъа ухьухь кьюб витру-гъудган апIуру: сабпиб – кьюб ракааьтдинуб, кьюбпиб – саб ракааьтдинуб.

Таравигьгъудган апIбан къайда

Таравигьяр 4, ясана 10 гъудгникан, гьарсаб кью-кьюб ракааьтдиндар, ва душваъ урхру дюъйирикан ибарат ву (дюъйир исихъ улупна). ХъитIирхбандин гъудганна, гъудгнихъ хъайи суннатар апIбан кьяляхъ исихъ улупнайи сабпи дюаь урхуру. Гьаму дюаь урхуру сабпи, шубубпи таравигь-гъудгнар апIбаланн кьяляхъра ва гьацира сабпи 2 ракааьтдин витру-гъудган апIбан кьяляхъра. Кьюбпи ва юкьубпи таравигь-гъудгнар апIбан кьяляхъ шубуб ражари кьюбпи дюаь урхуру, хъасин гьадму дюаьйин кьяляхъ саб ражари сабпи дюаьра урхуру. Витру-гъудгнар ккудукIган, шубубпи дюаь урхуру. Гьаму дюъйир гъудгнар апIурайидари вардари ягъал сесниинди сатIиди урхуру.

Таравигьгъудган апIруган урхру дюъйир:

1. «Ла гьявла ва ла кьуввата илла биллагь. Аллагьумма салли аьла Мугьяммадин ва аьла али Мугьяммадин ва саллим. Аллагьума инна нас’алюкаль жанната ва наъузубика мина-н-нар».

2. «Субгьяна ллагьи валь гьямду лиллагьи ва ла илагьа илла ллагьу ва ллагьу акбар. Субгьяналлагьи аьдада халкьигьи ва риза’а нафсигьи ва зината аьршигьи ва мидада калиматигь».

3. «Субгьяналь маликиль кьуддус (кьюб ражари). Субгьяна ллагьиль маликиль кьуддус, суббугьюн кьуддус, раббуль малаикати ва ррюгь. Субгьяна ман тааьззаза билль кьудрати валь бакьаъ, ва кьагьараль ибада билль мавти валь фанаъ. Субгьяна раббика раббиль иззати аьмма ясифун ва саламун аьлаль мурсалина валь гьямду лиллагьи раббиль аьламин».

Гъит Алагьди гьаму ваз Чав амур апIурайи ва Мугьяммад Пайгъамбари улупнайи саягъниинди адапIуз ухьуз кюмек туври! Амин!

АНСАР РАМАЗАНОВ