Пайгъамбари ﷺ чагъ хьуваликан гъапи гафар
Пайгъамбари ﷺ чагъ хьуваликан гъапи гафар
Пайгъамбари ﷺ чан кьяляхъ гъюру насларин дюн’яйин ляхнарикан ктибтури, инсанар чагъ хьувалин гьякьнаанра гъапну.
Мидкан гьядис имам Бухарийи чан китабдиъ кlваин дапlна. Дугъу Имран бин аль-Гьюсайнайихьан Пайгъамбарин ﷺ гьаму гафар хура:
«Учвкан ужударстар йиз вахтнандар ву, хъа - дурарин кьяляхъ вуйидар, хъасин - дурарин кьяляхъ вуйидар».
Имранди гъапну: «Пайгъамбари ﷺ думу гафар швнуб ражари текрар гъапlнуш, аьгъдарзуз – кьюбан, дарш шубубан».
Хъасин Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Дурарин кьяляхъ гьацдар инсанар гъидики, дурари шагьидвал гъапlну кIури, дурарин шагьидвал кам вуйиб шидар, дурариин хъугъвал апIуз шули гъубзидар, чпи туву гаф кIулиз ададабгърудар, дурарин арайиъ гьацира жандин чагъу инсанар гизаф хьиди». (Аль-Бухари,6695; Муслим, 2535)
Гьаму гьядисдиз мяна туври, аьлимари кlураки, мушваъ бабкан гъахьихъанмина гьациб чагъвал кайидарикан, ясана уьзриан чагъ гъахьидарикан кlурадар. Мушваъ чан жандиз дилигди, гизаф леззетер ккунди ва яман тямягь ади ипlрубдиан чагъ шлударикан дупна.
Пайгъамбарин ﷺ му гафар гъийин девриъ магьа тасдикь шула. Гъи лигайчва, фу кьадар чагъ инсанар аш. Варидюн’яйин здравоохранениейин организацияйи (ВОЗ) гъийин девриъ чагъ хьувал лап аьхю эпидемия гьисаб дапlна.
Аьхиримжи 50 йисандин арайиъ инсанар чагъ хьувалин тядивал лап за шула. Гъи жилиин 2.5 млрд инсанарик (жил`ин алидарин 38%) чагъ хьувалин уьзур ка. Эгер мициб тядивал ади гъубзиш, 2035-пи йисаз дюн`яйиин али 50% инсанар гьаму гьялназ гъюз мумкин ву.
Гъи му уьзрикк саб аьхю насларси, магьа бицlидарра ва саб тягьяр яшназ дуфнайи жигьиларра ккахьна.
Улихь вахтари му кьадарнаъди чагъ хьувал ади гъабхьундар. Ухьуз мялум вуйиганси, аьхиримжи 25 йисан инсанар чагъ хьувал шубуб ражари артухъ гъабхьну.
Мугьяммад пайгъамбариз фици аьгъю гъабхьнийкlан?
Пайгъамбарин ﷺ вахтари инсанар чагъ хьувалин мициб къайда ади гъабхьундар, гьаму гъийин йигъанси шлуб дурарин фикризкьан гъюрдайи. Амма гьаци вушра, ухьу фикир тувбан бадали, Пайгъамбари ﷺ мидин гьякьнаан гьадмуган имиди дупна.
Дугъаз наънан аьгъяди гъахьнийкlан? Пайгъамбари ﷺ чакан кадабгъну фукlара кlури гъахьундар. Жилиин шулайибдикан ва Чан кьяляхъ хьуз ккимбубдикан Пайгъамбариз ﷺ Аллагьу Тааьлайихьан аьгъю шули гъабхьну.
Инсанар му кьадарнаъди чагъ хьувалин себеб фу вуйкIан?
Диетологарин гафариинди, ухьу гъи ипlурайибдихьна генетически гьязурди адархьа. Улихь вахтари саспиган инсанариз ипlруб гьубкlрикьан гъабхьундайи, амма гьаци вушра дурари ипlурайиб марцциб, мянфяаьт кайиб вуйи.
Хъа гьамус гъачай гъи ипlурайиб ва думу вахтарин ипlури гъабхьиб чиб-чпихь тевхьа. Ухьу гьарсаб утканди, уччвуди рябкъюрайиб ипlури шулхьа, хъа дидкан айи зарарназ фикир сарира туврадар.
Варидюн’яйин аьлимари чагъ хьувал артухъ шулайиб ва дидкан аьхю зарар айиб субут апlура, хъа эгер мидиз вахтниинди фикир тутрувиш, инсанар лап читин гьялнаъ ахьуваликан кIура.
Беден артухъ гъагъи хьувалиан жюрбежюр уьзрар арайиз гъюру - мидканра кlваълан гьапlну ккундар.
Артухъ ипlувалиан зарар а
Дупнаки: фун ва аьврат жегьеннемдин раккнар ву, хъа артухъ ипlувал гьадина гъягъру рякъ ву. Инсанари гунгьар апlувал дурариъ айи иблисдин тямягьналан асиллу ву, хъа думу ляхниз кьувват кьадартlан артухъ гъипlубдикан шулу. Артухъ ипlбакан Пайгъамбарин ﷺ гьядисариъра дупна. Саб ражари Пайгъамбари ﷺ тухъди абцlнайи фун ужуб дарубдихъди тевну.
Аль-Микьдама ибн Маъдикьарибди Пайгъамбарикан ﷺ гьаму гафар гъеебхьунзуз кIура:
«Абцlрударикан варитlан чlуруб жвуван фун ву. Адамдин веледариз сацlиб ипlруб чlяаьн шулу юкьв сагъ апlуз (яни кьувват хьуз), хъа эгер думу чlяаьн дарди хъанара ипlуб герек вуш, гъит саб пай дугъан фунин ипlрубдиз ибшри, саб пай - убхърубдиз ва шубубпи пай - ил хътабгъуз рягьят шлуганси гьавайиз гъибтри» (Имам Аьгьмад, 17186; Тирмизи, 2380; Ибн Мажагь, 3349; Ибн Гьиббан).
Артухъ ипlувал Ислам диндиъ ужудар дару ляхнарикан гьисаб дапlна, гьаз гъапиш диди дюн’я бадали вуйи гизаф ляхнарихьна тямягь апlуру. Инсандиз жвуван нефснахъди женг гъабхуз читин шулу, ужувлан ляхнарихьна тIагърушин арайиз гъюру.
Ислам диндиъ ухьуз гьарсабдин кьадар улупна, ипlрубдиъра кмиди. Сунна вуйи ушвар дисури, инсанди жвуван сагъвал уьбхюри ккунду ва Аллагьу Тааьлайихьна багахь хьуз чалишмиш духьну ккунду.
Гъит Аллагьу Тааьлайи ухьуз Пайгъамбарин ﷺ сунна ижмиди бисуз, жвуван сагъвал уьбхюз ва шлукьан гизаф ибадат апlуз кюмек туври.
