Буржар кайирин садакьа кьабул апIуйкIан?

Буржар кайирин садакьа кьабул апIуйкIан?

Садакьа шариаьтдиъ мал-мутму харж апIбан къайдйирикан саб ву. Садакьайикан, гьадму туврайи касдизси, имбу ксаризра аьхю мянфяаьт а. Садакьа тувбиинди инсанарин арайиъ сабвал, гъардаш’вал артухъ шулу ва чибчпиз кюмек апIувалра шулу.

Шариаьтдиъ улупнайиганси жвуван хиллантина садакьа тувган, яни фицдар мурад-метлебар тамам апIуз думу тувраш шариаьтдиъ улупнайиси ният ади тувган, дидкан аьхю мянфяаьт а. Садакьа тувруган, марцци кIваан, Аллагь бадали тувуз ният дапIну ккунду. Лайикь вуйи къайдайиинди садакьа туву касдиз аьхю саваб а, ва дицир кас Гъиямат йигъан садакьайин сирникк хьиди. Марцци кIваан туву садакьа думу туву кас жегьеннемдин цIихьан уьрхюз себеб шуз аьхю мумкинвал а. Аьди бин Хатимайи Пайгъамбарин ﷺ гафар хура:

اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ، فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَة

«Хурмайин гьацIкьан садакьади тувну, жвув цIихьан уьрх. Эгер дицибра дибрихъиш - ужуб гафниинди». (Имам Аьгьмад, 19381; Бухари, 6540; Муслим, 1016; Ибн Гьиббан, 473)

Шейх аль-Ислам аль-Гьяфиз Ибн Гьяжар аль-‘Аскалянийи чан «Фатгь аль-Бари» китабдиъ гьамци дибикIна:

«Му гьядисдиъ бицIи ва аьхю садакьа пай апIбахьна ва садакьади туврайиб исккан дарапIувалихьна теклиф апIура. Гьацира му гьядисдиъ кIураки, садакьа бицIи вушра, думу жегьеннемдин цIихьан уьрхюз себеб шулу». Айшайи Пайгъамбарин ﷺ гафар хура

يَا ‌عَائِشَةُ، ‌اسْتَتِرِي ‌مِنَ ‌النَّارِ ‌وَلَوْ ‌بِشِقِّ ‌تَمْرَة

«Я Айша, хурмайин гьацIкьан тувбиинди уву жегьеннемдин цIиккан уьрх». (Имам Аьгьмад, 24501)

Туврайи садакьа фукьан бицIиб гъабхьишра, эгер думу лайикь вуйи къайдайиинди тувнуш, Аллагьу Тааьла бадали тувнуш, думу кьабул дарапIди гъубзидар. Саъд ибн Абу Вакьасди Пайгъамбарин ﷺ гафар хура:

‌وَإِنَّكَ ‌مَهْمَا ‌أَنْفَقْتَ ‌مِنْ ‌نَفَقَةٍ، ‌فَإِنَّهَا ‌صَدَقَةٌ، حَتَّى اللُّقْمَةُ الَّتِي تَرْفَعُهَا إِلَى فِي امْرَأَتِكَ، وَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَرْفَعَكَ، فَيَنْتَفِعَ بِكَ نَاسٌ وَيُضَرَّ بِكَ آخَرُونَ

«Вари уву харж гъапIуб яв садакьа шула, гьеле уву яв хпирин ушвниъ ипу ипIрубра кмиди. Мумкин ву Аллагьу Тааьлайи яв уьмур ярхи апIуб, ва, уву себеб духьну, саспидариз мянфяаьт шул…» (Бухари, 2742; Муслим, 1628; Абу Давуд, 2864; Тирмизи,2116).

Бурж кайи касди садакьа тувбан гьякьнаан пуз шулуки: эгер шариаьтдиъ айи шартIар тамам апIури, яни кIваантIан, Аллагь бадали, жара жвуван пис гьялнакан хабар ади ва ужудар ляхнариз харж апIуз тувнуш, Аллагьу Тааьлайи кьабул апIур

Садакьа кьабул дапIну хьпан бадали, бурж ктарди хьувал шартI дар. Фуну вушра мусурман касдин зиихъ улупнайи шартIар тамам апIури туву садакьа Аллагьу Тааьлайи кьабул апIур. Гьаддихъди дугъаз аьхю савабра шул.

Эгер сар касдик дугъаз айи вари мал-мутмусибкьан бурж кади вуш, дицир касди садакьа тувбаъ саб мянара адар, фицики садакьа тувуб ужудар ляхнарикан вуш, хъа бурж ктипувал чарасуз дапIну ккуни ляхнарикан ву. Гьаддиз дугъу сабпи ражну чан фарз тамам дапIну ккунду, яни бурж ктипуру, хъасин садакьа тувру.

Дицир касди сабпи нубатнаан буржар ктичуз чалишмиш духьну ккунду. Эгер сар касдин бурж тувру вахт дубхьнаш ва эйсийи бурж кьяляхъ тувувал тIалаб апIураш, сабпи нубатнаан гьадму касдихъди аьлакьалу ляхнар дюз дапIну ккунду. Гьаддиз буржнан ляхин ярхи апIруб дар, гьаз гъапиш бурж шагьид касдизкьан аьфв апIруб дар, думу чан эйсийихьна кьяляхъ дапIну ккунду.

Аьбдуллагь бин Аьмра бин АльАьсди Пайгъамбарин ﷺ гафар хура:

يَغْفِرُ اللهُ لِلْشَّهِيدِ كُلَّ شَيْءٍ إِلاَّ الدَّيْن

«Аллагьу Тааьлайи шагьид касдиз, тутруву бурж ктарди, имбуб вари аьфв апIуру». (Муслим, 1886)

Жвуван айи мал-мутмусибкьан кьадар буржар кайи агьлари садакьа тувбан гьякьнаан аьлимарин арайиъ жюрбежюр фикрар а. Саспидари, дицир касдиз садакьа тувуз хай шулдар, кIура, гьаз гъапиш дугъу гьаци апIбиинди чахьна буржди пул тувуриз зарар тувра, кIура. Хъа тмуну пай аьлимари, ихтияр а, кIура, амма гьадрарира, садакьа тутрувди, цIиина бурж ктипуб лазим ву, дупна.

Аьлимарин асас гаф гьациб вуки, эгер буржнакк ккайириз гьадму садакьа тувбиинди чак кайи бурж ктипуз манигъвал даршлуб аьгъяш, дицир касдиз садакьа тувуб гъадагъа дапIнадар. Эгер гьаци шлуб якьинди аьгъдарш, дицир касдиз тмунуриз садакьа тувуб хай шулдар, дугъу сифте чак кайи бурж кидипну ккунду.

Шафии мазгьабдин адлу аьлим Ибн Гьяжар Аль-Гьайтами чан «Тугьфат аль-мугьтаж» китабдиъ гьамци дибикIна:

«Эгер инсандин чан жара дакьатар гъюру йишв аш ва гьаддикан якьинди чахьан бурж ктипузра шлуб аьгъяш, думуган дицир касди садакьа тувну кIури, харжиб фукIара адар…».

Аьгъяди ккундуки, инсандиз чаз айикьан мал-мутмуйин кьадар буржар каш, дицир касди чан буржар ктичну ккунду, хъасин садакьа тувру. Гьамциб къайда варитIан ужуб ву. Эгер мусурман касдин улихь дугъубжвнаш суал фарз вуйи ляхин апIуйкIан, даршсана ужувлан ляхин, му суалнан гьякьнаан вари аьлимарин гаф саб ву, сабпи нубатнаан фарз вуйиб дапIну ккунду, хъасин суннат ва имбу ужувлан ляхнар.

Эгер увуз яв буржлу касди вахт тувраш, думуган увхьан садакьара тувуз шулу ва Аллагьу Тааьлайи дициб садакьа кьабулра апIур, ин ша Аллагь. Вари зиихъ дупнайибдиан гъаври шулхьаки, эгер инсандиз садакьа тувбиинди чан буржар вахтниинди ктичуз манигъвал адарш, дицир касдиз садакьа тувуб хай шлу ляхнарикан ву, ва дицир касдин садакьа буржарилан асиллу вуйиб шулдар.

МУСЛИМ АЬБДУЛАЕВ