Диндикан хабар адруриз вуйи жаваб ккебехъуб ву
Диндикан хабар адруриз вуйи жаваб ккебехъуб ву
Гьямд ибшри Аллагьу Тааьлайиз ухьу мусурмнар вуйивализ. Мусурман Аллагьу Тааьлайин фарзар тамам апIрур духьну ккунду. Саспи дюшюшариъ диндихьан варитIан ярхла вуйи ксари диндин суалар за апIуру, гьаз мици вуйкIан, гьаз гьамци хай шулдайкIан кIури, ва гьаци мусурмнар чиб-чпихьан жара апIуз чалишмиш шулу.
Сар динагьли гъардши - думу зирекди Ислам тарабгърур ву, гъит Аллагьди ﷻ дугъаз кюмек апIри - йиз социалин сетдин машнаъ, гьякь мусурмнаринна сектантарин арайиъ шлу гьюжатарикан фициб зарар аш, гъибикIну. Гьадгъан гафари, саркьан гьякь рякъюхъна гъюр кIури умуд кивну, узу му бицIи макьала бикIуз мажбур гъапIну.
Гьамцдар дюшюшарикан фикир апIруган, ухьуз аьгъю шулахьузки, гьякь мусурмнаринна сектантарин арайиъ гъийин йигъан гизаф гьюжатар гъягъюри ими, ва мусурман уммайиз, инсанарин юкIвариз му аьгьвалат читинди алабхъура. Мушв’ан гьамциб суал арайиз гъюру: «агьлю сунна валь жамааьйин рякълан улдудугди фици гъузру, ваяки сектантарихьан ярхла гъахьир агьлю суннайин рякъюхъна фици гъюру?
Йигълан-йигъаз давам шули, гъи, марцциди вуча, кIуру инсанар заълан марцциди рякъюзра мумкин ву, хъа гьякьикьатдиъ, гъилигиш, дурар чпиз чпи ккунидар, фурс-заанвал кайидар ву, дицдарихьан ярхла духьну ккунду.
Ихь вахтна, улихь вахтариси дарди, асас вуди уву шлихьан илим гъадабгъураш, шлин китабар уву урхураш, дилигну ккунду. Ухьуз аьгъюганси, кучIлин пайгъамбрар, кучIлин мялимар ади гъахьну ва гьамусра чпи гьякь рякълан улдугдар ва жарадаризра улдугуз кюмек апIурайидар а. Чан вахтна гьацдарикан сар Ибн Таймия вуди гъахьну, му дюшюшдикан Ибн Гьяжари чан «Фатава аль-Гьядисия» китабдиъ дупна. Гъийин йигъанра, гьяйифки, Ибн Таймияйин ва дугъан рякъюъди гъягърударин рякъ давам апIрударра а.
Имам аль-Аш’арийихъди ва Матуридийихъди гъягърудар Агьлю сунна ва жамааьйикан ву. Гьаз? Гьаз гъапиш дурари Сунна ва гьякь рякъ пуч апIбахьан гъюбхну. Жара рякъар чIур дапIнайидар ву, гьякь дарудар, Аллагьдихьна ﷻ багахь апIрудар ваъ, анжагъ Дугъхьан ярхла апIрудар.
Сектантарихъди вуйи гьюжатарихьан, дурари тувру аьгъюваларихьан ярхла духьну ккунду. Дурарикан аьгъю апIуруш, инсан гьякь рякълан улдугидар, хъа мурарикан аьгъю апIури гъахьиш, улдугнайирра, иншаАллагь, гьякь рякъюхъна гъюр.
Юсуф Набгьанийи чан «Шаваидуль Гьякь» китабдиъ дибикIна: «Эгер инсандиз аьгъювалар цIибтIан адарш ва кIулин маъра елгнагинубсиб вуш, думу улдугнайидарихьан ярхла духьну ккунду». Хъютли чан чиркквариз уьмрикан улупруган, чиркквли гьерхру: «Узу бисуз, ясана зарар тувуз гъюрайидарихьан фици уьрхюза?» Хъютли жаваб тувру: «Инсанди увуз йивуз кIури кIикIал гъадабгъубси, тIибх». Чиркквли гьерхру: «Хъа эгер узу инсан гъяркъюбси, дугъу кIикIал бисайиз гъитIибхиш фици шул?». Хъютли чиркквлин тяриф апIури кIуру: «Аферин увуз, уву ихтият апIрударикан вува».
Аькьюллу мусурмнарин арайиъ аш’аритаринна матуридитарин рякъ гьякь вуйивалин фикир саб ву. Ухьуз диндин илмар ухьухьна фици гъафнуш, аьгъяхьуз. Дурар иснаддихъди гъафну. Адлу аьлимарин чпин сектантарихъди гафар шлуган, дурарикан сабкьан аш’аритарихъди, ясана матуридарихъди суфий адру иснад улупуб ккун апIуйи. Дурарихьан улупуз гъабхьнийинхъа? Ваъ, гъабхьундар, я хьибдира дар.
Магьа узуз му макьала бикIуз мажбур гъапIу гафар: «Улдугнайидариз чпи гьякь даруб баян апIбан бадали, сабпи ражну дурар улдугнайиваликан дупну ккунду, гьаци вуйиган, баян апIувалра фициб-вуш мянайиинди улдугдарин рякъ тарабгъубси хьуз мумкин ву. Инсанди вари чан уьмур дурариз баян апIури, гьюжатар апIури, гафар-чIалар апIури, хъа думу дурариз рекламаси шулу, ва саризкьан аьгъдрур адлу шулу, дугъахьна инсанар гъюз хъюгъру - мицдар дюшюшарра гъахьну. Гьякь илмар тарагъуз чалишмиш духьну ккунду, хъа мянфяаьт ктру гьюжатарихъ вахт адапIну ккундар. Дицдар ксар улихь вахтарира ади гъахьну, гьамусра а. Дюн’я ккебгъхъанмина мушваъ ахмакьар ади гъахьну, гьаци вуйиган китабариъ дупна: «Ахмакь касдин суалназ жаваб ккебехъувал ву».
Аьхириъ имам Шафиийин гафар кIваин апIидиза: «Узу гьарган аьлимарихъди шлу улхбариъ гъалиб шули гъахьунзу, хъа жагьиларихъди вуйи улхбариъ сабанра гъалиб гъахьундарза».
Гъит Аллагьу Тааьлайи вари мусурмнар гьякь рякъ’ин алаъри, варидарин иман ижми апIри!
Гьяжимурад Омаргьяжиев
