Иван Грозный ва гирами Кьур’ан

Иван Грозный ва гирами Кьур’ан

Иван Грозныйи гирами Кьур’андиинди ху апlуз гьаз гъитри гъахьну? Тарихчйирин Иван Грозныйдихьна (1530-1584) жюрбежюр аьлакьйир а. Саспидари дугъу чан бай гъакlну кlури, лап чlуру инсанарикан вуди гьисаб апlура, хъа тмундарисана думу гьюкумат яркьу ва гужал апlуз гъахьи лап заан инсанарикан вуди гьисаб апlура.

 

Дугъриданна, му цари Казань, Астрахань ва багарихь йишвар гъидисиган, Урусатдин саргьятар гизаф яркьу гъахьну. Мидихъди сабси гьюкуматдиз Ислам дин хъапlрайи халкьарра дахил гъахьну, мисалназ татарар, башкирар ва гь.ж. Дурарикан бязидар гьюкуматдин заан ляхнарихь дерккну. Гьаму ляхнар арайиз гъювалиан, чпихь ляхин апlурайидарихьна гьюкуматдин сиясат лайикь вуйибси дебккбан бадали, цари ва дугъан багахьлуйири Ислам диндикан аьгъю апlуз хъюгъу.

Резван Ефим кIуру аьлимдин бикIбариан рябкъюрайиси, 1560-пи йисан Иван Грозныйдин вахтна адабгънайи приказдиъ, татарари ху апIруган, чпин Кьур`андиинди ху апlуру - гьамци дибикIна.

Урусятдин гьюкуматдин архивариъ ихь йигъариз гъубзу присяга тувру гирами Каламдин аятар а. Фикир тувну ккундуки, гирами Каламдиан гъизилин гьярфарихъди «Ан-Нагьл» сурайин 91-пи аят дибикlна, ва дидин гъвалахъ урус чlалниинди мянара тувна.

Думу аятдин мяна гьамциб ву: «Учву Аллагьу Тааьлайиз туву гаф тамам апlинай. Учву киву ху чlур мапlанай, учву Аллагьу Тааьла учвуз шагьид вуди дерккунчва. Дугъриданна, АллагьуТааьлайиз учву апlурайиб вари аьгъя».

«Рябкъру гьялариан, му гирами Каламдин урус чlалниинди тувнайи таржума варитlан кюгьне вуйидарикан гьисаб шула», - бикlура Резван Ефимди.

Урусятдин гьюкуматдин библиотекйирин кlулин библиограф А.А. Крумингди, 1570 йисан дьяк Пётр Григорьевич Совинди учв царихьна гъягъруган чахьди Кьур’анра хьади гъушну, кIури ктибтура. Гьамдиан аьгъю шулаки, Иван Грозныйдиз Гирами Каламдикан хабар ади гъабхьну, ва дугъу чахь лихурайи мусурмнарихьди Гирами Каламдиинди ху апIуз гъитри гъахьну.

 

 

Роберт Къурбанов

2026-04-01 (Шавваль 1447 г.) №4.


Мистаз гъягъруган

اَللَّهُمَّ اِنِّى أَسْألُكَ بِحَقِّ السَّائِلِينَ عَلَيْكَ وَبِحَقِّ مَمْشَاي هَذَا اِلَيْكَ فَاِنِّى لَمْ أَخْرُجْ أَشرًا وَلَا بَطَرًا وَلَا سُمْعَةً بل خَرَجْتُ اِتِّقَاءَ سَخَطِكَ وَابْتِغَاءَ مَرْضَاتِكَ، فَأَسْأَلُكَ أَنْ تُنْقِذَنِى مِنَ النَّارِى وَأَنْ تَغْفِرَ لِى ذُنُوبِى اِنَّهُ لاَ...


Гъиямат йигъ кlваин гъабхьиган Пайгъамбар гьаз гъяаьлхънийкlан?

Гъиямат йигъан вари инсанари чпин ляхнарихъан-аьмаларихъан жаваб тувди. Думу гьациб йигъ хьибди, гьаруриз лайикь вуйи къарар адабгъруб ва адабгъру къарариъра гъалатl даршлуб. Гьадму йигъан вари инсанариз чпи гъапlу ляхнар улупиди.   Гьаму жилиин чав гъапlу ужувлан ляхин, думу фукьан бицlиб...


Гьяжатханайиз гъягъбакан ва думу вахтна телефон ишлетмиш апlбакан

Телефондиъ гирами Кьур’ан ади гьяжатханайиз гъягъюб гьярам дапlнадар, эгер думу экрандиин, ясана файл ачмишди адарш. Эгер зенг гъюруган экбер, ясана зикру урхури дебккнаш, думу вахтна звонок дяргъюз телефон ктlубшвиш, ясана гьяжатханайиз хьади дурушиш ужи ву. Эгер ктlубшвуз кlваълан дубшну,...


Аьхълушнаан таяммум апIбан гьякьнаан

Лап аьхъюшин айиган, ясана сагъ’вал ужийи дарувалианра таяммум апIуз шулу. Аьхъюшин айи ва шид мани апIуз даршлу дюшюшар цIибтIан шулдар, гьаци вуйиган, му вахтна таяммум дапIну, гъапIу гъудгнар кьаза дапIну ккунду.   Уьзриан таяммум апIуб Аьзарлуйиз ясана жандик саб зиян кайи касдиз...


Жигьил имамарин рякъ

Ляхла гъулан имам Гьясан Гюлмягьямадовдихъди вуйи ич интервью   Ассаламу аьлайкум, гьюрматлу ватанагьлийир! Гьар ражари ихь жигьил имамарикан бикlруган, гизаф разиди, юкIв алтIабгну шулза. Гьаму кьадар дюн’яйин леззетари инсанар ккагънайи вахтна, ихь живанар, вари гъитну, диндин аьгъювалар...