Иван Грозный ва гирами Кьур’ан
Иван Грозныйи гирами Кьур’андиинди ху апlуз гьаз гъитри гъахьну? Тарихчйирин Иван Грозныйдихьна (1530-1584) жюрбежюр аьлакьйир а. Саспидари дугъу чан бай гъакlну кlури, лап чlуру инсанарикан вуди гьисаб апlура, хъа тмундарисана думу гьюкумат яркьу ва гужал апlуз гъахьи лап заан инсанарикан вуди гьисаб апlура.
Дугъриданна, му цари Казань, Астрахань ва багарихь йишвар гъидисиган, Урусатдин саргьятар гизаф яркьу гъахьну. Мидихъди сабси гьюкуматдиз Ислам дин хъапlрайи халкьарра дахил гъахьну, мисалназ татарар, башкирар ва гь.ж. Дурарикан бязидар гьюкуматдин заан ляхнарихь дерккну. Гьаму ляхнар арайиз гъювалиан, чпихь ляхин апlурайидарихьна гьюкуматдин сиясат лайикь вуйибси дебккбан бадали, цари ва дугъан багахьлуйири Ислам диндикан аьгъю апlуз хъюгъу.
Резван Ефим кIуру аьлимдин бикIбариан рябкъюрайиси, 1560-пи йисан Иван Грозныйдин вахтна адабгънайи приказдиъ, татарари ху апIруган, чпин Кьур`андиинди ху апlуру - гьамци дибикIна.
Урусятдин гьюкуматдин архивариъ ихь йигъариз гъубзу присяга тувру гирами Каламдин аятар а. Фикир тувну ккундуки, гирами Каламдиан гъизилин гьярфарихъди «Ан-Нагьл» сурайин 91-пи аят дибикlна, ва дидин гъвалахъ урус чlалниинди мянара тувна.
Думу аятдин мяна гьамциб ву: «Учву Аллагьу Тааьлайиз туву гаф тамам апlинай. Учву киву ху чlур мапlанай, учву Аллагьу Тааьла учвуз шагьид вуди дерккунчва. Дугъриданна, АллагьуТааьлайиз учву апlурайиб вари аьгъя».
«Рябкъру гьялариан, му гирами Каламдин урус чlалниинди тувнайи таржума варитlан кюгьне вуйидарикан гьисаб шула», - бикlура Резван Ефимди.
Урусятдин гьюкуматдин библиотекйирин кlулин библиограф А.А. Крумингди, 1570 йисан дьяк Пётр Григорьевич Совинди учв царихьна гъягъруган чахьди Кьур’анра хьади гъушну, кIури ктибтура. Гьамдиан аьгъю шулаки, Иван Грозныйдиз Гирами Каламдикан хабар ади гъабхьну, ва дугъу чахь лихурайи мусурмнарихьди Гирами Каламдиинди ху апIуз гъитри гъахьну.
