1443-пи йис улубкьура!
Зуль-Гьижжа диндин календариинди йисандин аьхиримжи ваз ву. Зуль-гьижжа вазлин кьяляхъ Мугьяррам ваз ккебгъра, хъа думу диндин календариинди йисандин сабпи ваз шула. Ва думу ухьуз жвуву гьаму йисандин муддатнаъ фу гъапIнуш, ихь сад йисандин натижа адапIуз гизаф ужуб вахт ву.
Ав, мусурмнарин арайиъ му йисандин муддатнаъ, харжи терефарси, фукьан вушра ужудар терефарра, ляхнар-карарра гъахьну. Дупну ккундуки, йисандин аьхир, гьаму вари йисан ухьу ккадабцIу бегьер гьисаб апIуз варитIанна ужуб вахт ву. Яни жвуван уьмриз фикир тувуз ва жвуван улихь суалар дивуз: гьаму йисандин арайиъ узу Ислам диндиз, абйир-бабариз, хизандиз, жямяаьтлугъдиз фу ужувлан ляхнар гъапIну? Фунубсана ляхин узу фикир тутрувди гъибтну? Ари гьамцдар суалар жвуван улихь диври, ухьу ихь уьмриъ шлу ляхнар ахтармиш дапIну ккунду. Ав, мусурмнариз цIийи йис улубкьруган улупнайи дапIну ккуни ляхнар адар, хъа йисандин аьхириъ ва цIийи йисандин сабпи йигъан урхру дюъйир а. Ва думу дюъйир гьаму макьалайиъ ухьу кIваин апIидихьа.
Йисандин аьхириъ инсанди фикир тувну ккуни ляхнар
1. Сабпи нубатнаан, Аллагьу Тааьлайи туву вари ниъматарихъан гьямд дапIну ккунду. Гьацира гьямд дапIну ккунду Аллагьу Тааьлайи ухьуз гьаму йисандин муддатнаъ туву читинвалар, уьзрар, имтигьнар ухьуз кIулиз адабгъуз мумкинвал тувбан. Гьаму йисан учвухъди гъахьи дюшюшариз дилигну, гьаддиан ужуб дарс гъадабгъну, сарун дицдар гъалатIан дарапIуз ният дапIну ккунду.
2. Гьаму 1442-пи йис хъябкьри, жвувкан ктучIву гъалатIан, гунгьар фикриз гъадагъну, уву шлизкIа гиран ктапIнуш, дурарикан аьфаллугъ гъадабгъну ва сарун дицдар ляхнар апIударза кIури, ижми ният апIин. ШликанкIа гиран, дерд кади лицуб ужи дар. Варидариз бахиш дапIну, Аллагьу Тааьлйин улихь туба дапIну, цIийи уьмур ккебгърайиганси, цIийи йис ккебгъ.
3. Жвуван багахьлуйирихъди, мирасарихъди вуйи аьлакьйириз фикир тув. Гьаму дюн’яйин ляхнарихъ хъергну, саспи вахтари жвуван абайиз-бабаз зенгкьан дарапIру веледар а, амма хъасин дурар имдруган, швумал шулхьа. Уву абйир-бабарин, веледарин, хпирин улихь Аллагьу Тааьлайи ув’ин илирчнайи вазифйир фу къайдайиъди тамам апIураш, гьаддиканра фикир апIин.
4. Увуз тувнайи вахт мянфяаьт кади ишлетмиш апIин. Вахт ухди гъябгъруб ву, гьамус апIуз шлу ляхнар хъасиндиз дирчуб герек дар. Саб мянфяаьтра адарди вахт адапIру ксар аьхю гъалатI шула. Гьядисдиъ дупна: «Инсанари фикир тутрувру кьюб уж’вал а: сагъвал ва азад вахт» (альБухари).
ЦIийи йисандин сабпи ваз
Мугьяррам мусурман календариинди цIийи йисандин сабпи ваз ву. Думу дявйир апIуз, ифи удубзуз ва гьамцдар жара пис ляхнар гъахуз гъадагъа дапIнайи юкьуб вазликан сабунуб ву. Мугьяррам гирами ваз вуйиваликан Кьур’андин сурайиъ дибикIна. Гьаддиз гьарсар мусурман кас гьадму ваз Аллагьдин ﷻ гъуллугънаъ ади адапIуз чалишмиш духьну ккунду. Гьадму ваз ухьу фици гьапIиш, вари йисра гьаци кIули гъябгъиди.
Имам Гъазалийи «Игь’я» кIуру чан китабдиъ бикIурайиганси, эгер Мугьяррамдин ваз ибадат апIури адапIиш, дидин берекет йискьубан имбу вазаризра шлубдик умуд кивуз шулу. Муслимдихьанмина дуфнайи гьякьлу гьядисдиъ дупна: «Рамазандин кьяляхъ ушвар дисуз варитIан ужубсиб ваз Мугьяррамдин ваз ву».
Имам Нававийи (гъит дугъкан Аллагь ﷻ рази ишри) «Заваиду рравза» кIуру китабдиъ бикIура: «ВаритIан гирами вазарикан ушвар дисуз иллагьки Мугьяррам ваз ужуб ву». Мугьяррам вазлиз Аьшурайин гирами йигъра дахил шула. Мугьяррам ктучIву гунгьарин аьфв апIру ва Аллагьдиз ﷻ дюъйир апIру ваз ву. Ари гьаддиз гунгьарин аьфв апIру ва гъапIу ужувлаз гизаф ражари ужувлар тувру мумкинвал арайиан маадапIанай.
Мугьяррам ктучIву гунгьарин аьфв апIру ва Аллагьдиз ﷻ дюъйир апIру ваз ву. Ари гьаддиз гунгьарин аьфв апIру ва гъапIу ужувлаз гизаф ражари ужувлар тувру мумкинвал арайиан маадапIанай.
Аьшурайин йигъ
Мугьяррамдин вазлин 10-пи йигъаз Аьшурайин йигъ кIуру. Ухьу зиихъ гъапиганси, Мугьяррамдин ваз мусурмнариз гизаф багьалу вазарикан саб ву. Хъа му вазлин варитIан багьалу йигъра Аьшурайин йигъ ву. Аьшурайин йигъан, дидиз улихьна йигъан ва дидин кьяляхъ йигъан ушвар дисуб суннат ву. Гьядисарикан сабунубдиъ кIурайиганси, Аьшура йигъан гъибису ушв себеб дубхьну, мусурман касдин улихь йисанра ва гъюзимбу йисанра гъахьи гунгьарин аьфв апIуру, хъа туву садакьайин Аллагьу Тааьлайи Угьюд дагъси аьхю кьадар саваб тувди. Гьаму йигъан Аллагьу Тааьлайи Жилар, Завар, Аьрш, Курс, малаикар, сабпи инсан – Адам пайгъамбар халкь гъапIну. Гъиямат йигъра гьаму йигъан улубкьиди.
Аьшура йигъан пайгъамбрарихъди аьлакьалу вуйи гизаф шаду дюшюшар гъахьну. Гьадму йигъан Нюгь пайгъамбарин гими шид алжабгъбахъан Жуди дагъдихь дугъубжвну; Ибрагьим пайгъамбар бабкан гъахьну; Иса ва Идрис пайгъамбрар завариз за гъахьну; Ибрагьим пайгъамбар цIихьан гъюрхну, Муса пайгъамбар ва дугъахъди хъайидар чпихъ хъерграйидарихьан азад гъахьну ва Фираьвн гьюлиъ батмиш гъахьну; Юнус пайгъамбар балугъин фун’ан удучIвну; Аюб пайгъамбар уьзрихьан сагъ гъахьну; Сулейман пайгъамбар паччагь гъахьну; Юсуф пайгъамбар дустагъдиан удучIвну.
Сабан 70 ражари гьаму дюаь урхуру:
حَسْبُنَا اللهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيِلُ نِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصِرُ
Гьясбуна ллагьу ва ниъмал вакилу ниъмал мавла ва ниъма ннасир
Хъасин 7 ражари гьаму:
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
حَسْبُنَا اللهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيِلُ نِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصِرُ
سُبْحَانَ اللهِ مِلْءَ الْمِيزَانِ وَ مُنْتَهَى الْعِلْمِ وَ مَبْلَغَ الرِّضَى وَزِنَةَ الْعَرْشِ لاَ مَلْجَأ وَلاَ مَنْجَأ مِنَ اللهِ إلاَّ إِلَيْهِ سُبْحَانَ اللهِ عَدَدَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ وَعَدَدَ كَلِماتِ اللهِ التَّامَّاتِ كُلِّها أَسْئلُكَ السَّلاَمَةَ بِرَحْمَتِكَ يآ اَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ وَ لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللهِ الْعَلِيِّ العَظِمِ وَ هُوَ حَسْبِي وَ نِعْمَ الْوَكِيِلُ نِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصِرُ وَ صَلَّى اللهُ عَلى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ خَيْرِ خَلْقِهِ وَ عَلى الِهِ وَصَحْبِهِ أَخْمَعِنَ
«Бисмиллагьи ррагьмани ррагьим.
ГьясбунаЛлагьу ва ниъмал вакилу ниъмал мавла ва ниъма ннасир.
Субгьяна ллагьи мил’ал мизани, ва мунтагьал илми, ва маблагъа ррида, ва зинаталь аьрши ла малжаа, ва ла манжаа мина ллагьи илла илейгьи. Субгьяна ллагьи аьдада шшаф’и вал ватри, ва аьдада калимати ллагьи ттаммати куллигьа ас’алука саламата бирагьматика я аргьяма ррагьимина, ва ла гьявла ва ла кьуввата илла биллагьиль аьлиййиль аьзими, ва гьува гьясби, ва ниъмал вакилу ниъмал мавла, ва ниъма ннасир.
Ва салаЛлагьу аьла сеййидина Мугьяммадин хайри халкьигьи ва аьла алигьи ва сагьбигьи ажмаин».
Йисандин аьхиримжи йигъан урхру дюаь:
بسم الله الرحمن الرحيم
وَ صَلَّى اللهُ عَلى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلى اَلِهِ وَ صَحْبِهِ وَ سَلَّمَ
اَللَّهُمَّ مَا عَمِلْتُ فِي هَذه السَّنَةِ مِمَّا نَهَيْتَنِي عَنْهُ فَلَمْ أَتُبْ مِنْهُ وَ لَمْ تَرْضَهُ وَ لَمْ تَنْسَهُ وَ حَلِمْتَ عَلَيَّ بَعْدَ قُدْرَتِكَ عَلى عُقُوبَتِي وَ دَعَوْتَنِي اِلَى التَوْبَةِ مِنْهُ بَعْدَ جُرْئَتِي عَلى مَعْصِيَتِكَ فَاِنِّي أسْتَغْفِرُكَ فَاغْفِرْليِ وَ مَا عَمِلْتُ فِيهَا مِمَّا تَرْضَاهُ وَ وَدَعْتَنِى عَلَيْهِ الثَوَابَ فَأَسْئَلُكَ اَللَّهُمَ يَا كَرِيمُ يَا ذَا الْجَلالِ وَ الاكْرَامِ أَنْ تَتَقَبَّلَهُ مِنِّي وَ لا تَقْطَعَ رَجَائِي مِنْكَ يَا كَرِيمُ
وَ صَلى اللهُ عَلى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلى الِهِ وَ صَحْبِهِ وَ سَلَّمَ
«Бимиллагьи ррагьмани ррагьим.
Ва сала ллагьу аьла саййидина Мугьяммадин ва аьла алигьи ва сагьбигьи ва салам.
Аллагьумма ма аьмилту фи гьазигьи ссанати мима нагьайтани аьнгьу, фалам атуб мингьу, ва лам тарзагьу, ва лам тансагьу, ва гьялимта аьлаййа бяъда кьудратика аьла уьюкьубати, ва дааьвтани ила тавбати мингьу бяъда жур’ати аьла мяъсийатика фаинни астагъфирука фагъфирли, ва ма аьмилту фигьа, мима тарзагьу, вавааьттани аьлайгьи ссаваба фаас’алука Аллагьумма я Кариму, я заль Жалали валь икрами, ан татакьаббалагьу мини, ва ла такьтIааь ражаи минка я Карим. Ва сала ллагьу аьла сеййидина Мугьяммадин ва аьла алигьи ва сагьбигьи ва салам».
ЦIийи йис ккебгъру йигъан урхру дуаь:
بِسْم الله الرحمن الرحيم
وَ صَلَّى اللهُ عَلى سَيِّدِنا مُحَمَّدٍ وَ عَلى اَلِهِ وَ صَحْبِهِ وَ سَلَّمَ
اَللَّهُمَّ أَنْتَ الأَبَدِيُّ الْقَدِيمُ الأَوَّلُ وَ عَلى فَضْلِكَ الْعَظِيمِ وَ جُودِكَ الْمُعَوَّلُ وَ هَذا عَامٌ جَدِيدٌ قَدْ اَقْبَلَ نَسْئَلُكَ الْعِصْمَةَ فِيهِ مِنَ الشَّيْطانِ وَ أَوْلِيَائِهِ وَ جُنُودِهِ وَالْعَوْنَ عَلى هَذِهِ النَّفْسِ الأَمَّارَةِ بِالسُّوءِ وَ الاِشْتِغَالَ بِمَا يُقَرِّبُنِي اِلَيْكَ زُلْفَى يَا ذَاالْجَلاَلِ وَ اِكْرَامِ يَا اَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ (3-ражари)
وَ صَلَّى الله عَلى سَيِّدِنا مُحَمَّدٍ النَّبِيِّ الأُمِّيِّ وَ عَلى آلِهِ وَ صَحْبِهِ وَ سَلَّمَ
«Бисмиллагьи ррахмани ррахим.
Ва салла Ллагьу аьла саййидина Мугьяммадин ва аьла алигьи ва сагьбигьи ва саллам.
Аллагьумма, анта-л-абадиййу-л-кьадиму-л-аввалу, ва аьла фазлика-л-аьзими, ва жудика-л-муаьввалу, ва гьаза аьмун жадидун кьад акьбала насъалука-л-исмата фигьи мина-ш-шайтIани ва авлияигьи, ва жунудигьи, ва-л-аьвна аьла гьазигьи-н-нафсил аммарати биссуи, ва-л-иштигъала бима юкьаррибуни илайка зулфа, я зал- жалали вал-икрами, я аргьяма ррагьимина (Шубуб ражари).
ВасаллаЛлагьу аьла саййидина Мугьяммади-н-набиййи-л-уммиййи ва аьла алигьи васахIбигьи васаллам».
ИЛЬЯС АЬБДУЛЛАЕВ
