Гъудгниъ карагьат вуйи ляхнар

Гъудган апIурайи вахтна, карагьат вуйи, дарапIди гъитиш ужи вуйи дюшюшарра гизаф алахьури шулу.

Дурарикан гьисаб шула:

1. Гъудгниъ айи суннатарикан сабкьан тамам дарапIди гъибтуб карагьат ву.
2. Гъудган апIурайиган, саб себебра адарди му терефназди, тмуну терефназди лигубра карагьат ву. Дидиз далил вуди Пайгъамбарин ﷺ гьядис хибдихьа: «Гъудгник кайи кас жюрбежюр терефаризди лигуз хъюгъяйизкьан гагьди Аллагьу Тааьла дугъахьинди лигури гъузру. Думу жара терефаризди илдицимитIла, Аллагьу Тааьлара дугъхьан илдицуру» (Аьгьмад, Абу Дауд, Ан-Насаи, Аль-Гьяким).

3. Гъудган апIурайиган, заваризди лигуб карагьат ву.
4. Гъудган апIурайиган, саб себебра адарди улар уьлчIюкьюб, гьеле думу кас улариз дярябкърур вушра, карагьат ву. Эгер сужда апIру йишвак, ясана яв улихь хьайи цалик фикир чпиина жалб апIру кишрийир каш, думуган гъудгниъ хушуъ хьубан бадали, яни фикир анжагъ Аллагьдикан ﷻ апIуз гьаци рягьятди вуш, улар уьлчIюкьюб ужи ву.
5. Гьагьар апIувал дебккуз шулуш, гъудгниъ гьагьар апIубра карагьат ву. Эгер дебккуз шулдарш, гьагь апIруган, хилихъди ушв гьибкуб суннат ву, ва, Ибну Гьяжарин «Тугьфат уль-Мугьтаж» китабдиъ дибикIнайибдиинди, фунуб хлихьди гьибкрашра, фаркьвал адар. Хъа саспи аьлимари гагул хилин заан йишвахьди гьибкиш ужи ву, кIура.
6. КIул’ин фукIара алдарди ва гъюнар ачмишди гъудган апIубра карагьат ву.
7. Гъудган апIурайириз саб ликриин дугъужвуб, ясана кьюбиб ликарра карсну дугъужвуб карагьат ву. Дишагьлийиз ликар карсну дугъужвуб карагьат дар, гьятта суннатра кмиди шула. Эгер гъудган лап ярхиди апIури, бизар хьувалиан саб ликриин гуж илипну тмуну ликриз цIиб рягьятвал тувраш, думу дюшюшдиъ карагьат шлуб адар.
8. Хил гъвал’ин иливну дугъужвубра карагьат ву, гьаз гъапиш думу жугьдарин дугъужвувал гьисаб шула, диди гьацира агъирвал улупура.
9. Рукуъдиъ ва суждайиъ айиган, жилариз хилар ва ликар жандик карсну гъитуб карагьат ву, хъа дишагьлийириз думу суннат шула.
10. Рукуъ апIруган, кIул юкьяхьди саб цIарниин дарди, я за, ясана ис апIубра карагьат ву.
11. Цалихъ, ясана саб гьациб жара йишвахъ хъахъну гъудгник дугъужвуб карагьат ву, эгер гьадму мутму гьадабгъиш, гъудган апIурайирихьан чан айи саягъниинди ликариин дугъужвну гъузуз шулдарш.
12. Гъудгник кади ах-ту гъафиган, думу жвуван улихьинди, ясана арччул терефназди гатIабхьуб карагьат ву. Мистан цаликинди, мистан жилиинди вая полиинди, ясана мисткануб вуди гьисаб апIурайи йишвахьинди гъудгнин вахтна ах-ту гатIабхьуб гьярам ву.

Гъудгник ктарди, мисалназ, гьяятдиъ ашра, дицир касдиз чан улихь терефназди, арччул ва кьибла терефназди ах-ту гатIабхьуб карагьат ву. Хъа эгер гагул терефнахь фужкIа хьаш, думуган диндира гатIабхьуб карагьат ву. Думу дюшюшдиъ гьадму касдихьан гьидицну гагул терефназди гатIабхьуз шулу, дицибра мумкинвал адарш, думуган арччул терефназди ккатIабхьуру. Гагул терефназди, эгер душвахь инсан хьтарш, ккатIабхьбан себебра гьадму вуки, ухьухъди хъади шлу малаикарикан гагул терефнаъ айибтIан, арччул терефнаъ айиб заанди ву. Хъа шариаьтди инсандихьна вуйи гьюрмат малаикарихьнатIан заанди дебккна.

13. Ягъалди дурхну ккуниб жвувакди урхуб, хъа жвувакди дурхну ккуниб ягъалди урхуб - гьадмура карагьат ву.
14. Сабпи «аттагьиятдиъ» Пайгъамбарин ﷺ асгьябариина, тухумдиина салаватар хури ярхи апIубра карагьат ву. Гьацира кьюбиб суждйирин арайиъ улупнайибтIан артухъ дусубра карагьат ву.
15. Аьхюди вая бицIиди чIат ктучIвуз ккунди айи касдизра гьадму гьялнаъ ади гъудган апIуб карагьат ву.
16. Багахь ипIруб хьади ва жвувазра думу ипIуз гизаф иштагь ади гъудган апIубра карагьат ву. Эгер гъудгнин вахт ккудубшурадарш.
17. Нежес хьайи йишван къаншариъ ади гъудган апIуб карагьат ву. Мисалназ, цалик купI каш, дидин улихь гъудган апIуб карагьат ву.
18. Килисайиъ, гьямамдиъ ва Кябайин гъваин гъудган апIубра карагьат ву.
19. Гъудгник гьюзур чIур апIрубсикьан, яни гъудгникан вуйи фикрар батIил апIру сесер хьайи йишвахьра гъудган апIуб карагьат ву.

Карагьат вуйи ляхнар гьамрарилан гъайри хъанара а, хъа вушра ухьу гьамрариин дугъужвидихьа.