Пайгъамбари гунгьарикан вуди гьисаб гъапIу гъазанж

Пайгъамбари гунгьарикан вуди гьисаб гъапIу гъазанж

Инсандин уьмриъ асас суаларикан саб гьялал ризкь гъазанмиш апIуб ву. Ислам диндиъ улупнайи жюрейиинди гъазанмиш апIруб вари гьялал вуйиб гьисаб шула.

Аллагьу Тааьлайи гирами Каламдиъ дупна:

يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا

(мяна): «Эй инсанар! Аллагьу Тааьлайи жилиин учвуз тувнайи гьялал ризкьнакан ипIинай…». («Сафват ат-тафасир», сура Аль-Бакьара: 168)

Абу Гьурайрайи кIураки, саб ражари Пайгъамбари () гъапну:

أَيُّهَا النَّاسُ، إِنَّ اللهَ طَيِّبٌ لَا يَقْبَلُ إِلَّا طَيِّبًا، وَإِنَّ اللهَ أَمَرَ الْمُؤْمِنِينَ بِمَا أَمَرَ بِهِ الْمُرْسَلِينَ

«Эй инсанар, дугъриданна, Аллагьу Тааьла вари нукьсанарихьан марцциди ву, ва дугъаз марццибтIан, ужубтIан ккундар. Ва дугъриданна Аллагьу Тааьлайи пайгъамбрариз амур дапIнайиб муъминаризра амур дапIна». (Муслим, 1015)

Гьялал ризкьналан гизаф ляхнар асиллу ву. Амма гизафдари гъазанмиш апIруган гьялалвализ гьичра лигурадар. Дурари чпин гъазанж гьялал вуш, гьярам вуш, дидкан мянфяаьт аш, зарар аш, гьичра лигурадар.

Му ляхникан Пайгъамбари () Абу Гьурайрайихьан вуйи гьядисдиъ дупна:

يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ، لَا يُبَالِي المَرْءُ مَا أَخَذَ مِنْهُ، ‌أَمِنَ ‌الحَلَالِ ‌أَمْ ‌مِنَ ‌الحَرَامِ

«Гьацдар вахтар гъиди, инсанди чав гъазанмиш апIурайиб гьялал вуш, гьярам вуш, лигури гъузидар». (Бухари, 2059)

Гъийин йигъан варитIан машгьур вуйи гьярам гъазанж процентар алди саб фукIа гъадабгъуб шула. Му ляхин инсанарин арайиъ яркьуди абхъна.

Гизафна-гизафси му ляхин ариш-веришнаъ алабхъура. Гьарсаб аьхю магазиндиъ кредит тувру организацйирин вакилар дусна, дурари фициб вушра мутму саб тяйин дапIнайи вахтназ процентар алди тувуз гьязур ву.

Инсан магазиндиз гъафиган, жвуван хулаз герек вуйи мутму дябкъну, гьеле сабан думу масу гъадабгъуз мумкинвал адрувалиан дурар кредитдин терефназди лигуз хъюгъру.

Саспи дюшюшариъ гьадму кредитдиз гъадабгъурайи мутмуйиъ лап аьхю мюгьтаж’вал адира шулдар, амма гьар вазлиъ кредит ктипури гъадабгъурза кIури, инсан алдатмиш шулу. Хъа думу гьярам вуйиваликан фикиркьан апIурдар.

Инсанарин гъафилвал дурарира ишлетмиш апIура, гьеле чпиз думу гьярам вуйиб аьгъяшра, инсанариз дидихъна теклиф апIура.

ДумутIанна гъайри, процентариз пул гъадабгъуз мумкинвал туврайи жара тешкилатарра а. Дурари инсандиз тувра саб фулану кьадар пул ва саб вахтналан гьамциб кьадар процент алди кьяляхъ тувдива кIуру шартI дивра. Дици апIузра хай шулдар. Гьяйифки, му ляхнарикан хабар ашра, дидкан айи зарарнакан фикир дарапIди, гизафдари думу рякъ ишлетмиш апIура.

Аль-Бар ибн ‘Азибди Пайгъамбарин () гафар хура:

الرِّبَا اثْنَانِ وَسَبْعُونَ بَابًا، أَدْنَاهَا مِثْلُ إِتْيَانِ الرَّجُلِ أُمَّهُ

«Риба апIувалин 72 жюре а, дурарикан варитIан фикир тувузкьан дарубдин гунагьнан кьадар жвуван дадайихъди зина апIувалик мисал ву») ТIабарани, «Аль-Му’джам аль-Аусат», 7151)

Аьбдуллагь ибн Аьббасди Пайгъамбарин () гафар хура:

دِرْهَمُ ‌رَبًا أَشَدُّ عَلَى اللهِ مِنْ سِتٍّ وَثَلَاثِينَ زَنْيَةً

«Риба жюрейиинди (яни процентар алди) гъазанмиш дапIну харж гъапIуб 36 ражари зина гъапIу гунагьтIан читинди шулу») Байгьакьи, «Шу’аб аль-Иман», 5130)

Фикир тувай, гьамциб читин ляхнихьан мусурмнар ярхла шуладар, дурарин фикир вушул, имбудари бисура, узузра фукIара даршул, кIури. Хъа гьялал ризкь инсанди апIурайи ибадатнахъди, чав апIурайи дюаь кьабул апIуз себеб шлувалихъди аьлакьалу вуйибдикан фикир апIурадар.

Аьбдуллагь ибн Аьббасдихьан хабар дуфна:

فَقَامَ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ، فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مُسْتَجَابَ الدَّعْوَةِ، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: يَا سَعْدُ أَطِبْ مَطْعَمَكَ تَكُنْ مُسْتَجَابَ الدَّعْوَةِ، وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ، إِنَّ الْعَبْدَ لَيَقْذِفُ اللُّقْمَةَ الْحَرَامَ فِي جَوْفِهِ مَا يُتَقَبَّلُ مِنْهُ عَمَلَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا، وَأَيُّمَا عَبْدٍ نَبَتَ لَحْمُهُ مِنَ السُّحْتِ وَالرِّبَا فَالنَّارُ أَوْلَى بِهِ

«Саб ражари мажлиснаъ Саъд ибн Абу Ваккас за духьну гъапи: «Я Расулаллагь, Аллагьу Тааьлайикан, узу дюаь гъапIган, йиз дюаьйиз жаваб тувру агьларикан узу хьуб ккун апIина». Пайгъамбари () гъапну: «Я Саъд, анжагъ гьялал вуйиб ипIин ва уву дюаьйиз жаваб тувру агьларикан хьидива. Йиз рюгь хилиъ айириинди ху апIураза, дугъриданна, эгер инсанди чан фунизди саб тикисибкьан гьярам вуйиб ипиш, дицирин ужудар ляхнар 40 йигъандин муддатнаъ кьабул апIидар. Фунур вушра касдин гьярамдиин, процентариин аьхю гъабхьи беден анжагъ жегьеннемдин цIизтIан лайикь дар"». (ТIабарани, «Му’джам аль-аусат», 6495)

Гьаму гьядисдиъ Пайгъамбари () ухьуз, дюаь кьабул апIбан бадали гьярам ипIувалихьан ярхла духьну, гьялал ризкь гъазанмиш апIури духьну ккуниваликан дупна. Дугъу гьацира гъапну, гьярам ипIру касдиз жегьеннемдин цIа лайикь ву, кIури.

Гьаддиз, гьюрматлу ватанагьлийир, процентар алди мутму гъадабгъруган, кредит бисруган, жвуван аьхиратдикан, жвуван веледарикан фикир апIинай. Гьаз гъапиш гьадму ухьу гъапIу гунагьнакан ва гьадму кредитдиз гъадабгъу гьярамдикан ихь веледаризра кубкIра.

Амма, ухьу зиихъ гъапиганси, саспи вахтари кредитдиз гьич мюгьтаж’валкьан адру шейар гъадагъури шулухьа. Дици хай даршул: гьеле фукьан читинвал ашра, ярхла духьну ккуни ляхниз мициб фикир ктрувал улупну ккундар.

Гъийин йигъаз шли хабар адарди му ляхнар апIури гъахьнуш, кIваантIан Аллагьу Тааьлайикан аьфв апIувал ккун апIинай, швумалвал улупай, дарш хъасин кьан хьибди.

Гъит Аллагьу Тааьлайи ухьу гьярамдихьан ярхла апIри, гъит ухьуз анжагъ гьялал ризкь гъаханмиш апIуз тавфикь туври.

МУСЛИМ АЬБДУЛЛАЕВ