Юкьур хпирикан вуйи ихтилат
Юкьур хпирикан вуйи ихтилат
Сар девлетлу ариш-веришчийиз юкьур хпир айи. Дугъаз дурарикан варитIан ккунир юкьубпир гъахьну. Дугъаз уткан палтар гъадагъури, дугъахъди апIру гаф-чIалнаъра лап умунвал ади гъабхьну. Дугъу дугъаз гьарган варитIан ужубсиб туври гъахьну.
Дугъаз гьацира шубурпи хпирра ккунди гъахьну. Думу уткан дишагьли вуйи ва думу кас чан гьадму хпириинди адлу вуйи. Гьамци дугъу жара ксарин улихь чан хпирин утканвалин тярифар апIури гъахьну. Амма йигъарикан сад йигъан ариш-веришчи думу чан уткан хпир жара жилирихьна гъягъидикIан кIури, фикрарикк ккахъну гъахьи.
Чан кьюрпи хпир дугъаз гизаф багьаллу вуйи. Думу гьарган жилирихьна ва дугъан шлу читинваларихьна фикир туврур вуйи. Сабурра хъайир вуйи ва, дугъриданна, ариш-веришчийиз думу гизаф багьаллу вуйи. Думу гьар ражари, чаз саб читинвал алабхъган, чан хпирикан кюмек ккун апIури гъахьну, ва гьар ражари дугъу чан жилириз кюмекра апIуйи. Гьадгъан кюмекниинди дугъаз вари читинвалариан удучIвуз рягьятди вуйи.
Сарпи хпирикан кIуруш, думу чан жилириз вафалур вуйи, ва девлет уьбхбан бадали, дугъан ариш-вериш улихь гъябгъбан бадали, хизандихъ гизаф зегьмет зигуйи ва гьацира дугъан ва веледарин гъайгъу зигуйи. Гьаци вушра, ариш-веришчийиз сарпи хпир ккунди гъахьундар, хъа хпириз думу ккундийи. Думу сарпи хпириз вахт-вахтариктIан фикир туври гъахьундар.
Саб ражари ариш-веришчи аьзарлу шулу. Уьзур артухъ гъабхьиган, думу учв Аьхиратдиз багахь шулайибдин гъаври гъахьи. Дугъу, чан уткан уьмрикан фикир апIури, чав-чаз гъапи: «Гьамус узухъди юкьур хпир яшамиш шула, амма кечмиш гъахьиган, накьвдиъ сарна-сарди хьидизу. Сарна-сарди узуз фици шул!» Дугъу чахьна юкьурпи хпириз дих дапIну гъапи: «Узуз уву варитIан гизаф ккундийиз, увуз уткан палтар гъадагъуйза, увухъди гизаф вахт адапIуйза. Хъа гьамус узу кечмиш шулайиган, увуз, узухъди дуфну, накьвдиъ узуз юлдаш хьуз ккундарнуз?» «Ваъ, ваъ!» - жаваб туву юкьурпи хпири, ва сарун сабкьан гаф дарпиди гьудучIвну гъягъюру. Дугъан жавабну ариш-веришчийин кIваъ гаркIал убччвганси гъабхьи.
Пашман гъахьири шубурпи хпириз дих дапIну кIуру: «Узу йиз вари уьмриъ уву ккунди гъахьунза. Гьамус узу кечмиш шулайиган, уву узухъди юлдашди накьвдиз гъидарнахъа?» «Ваъ, гъидарза! – гъапи шубурпи хпирира. – Уьмур утканди ву, ва увухъди узура накьвдиз гъягъбанди дарза! Уву кечмиш гъахьиган, узу жара жвуваз гъягъярза!» Му гафарианра ариш-веришчийин кIваз иццру апIуру. Хъасин дугъу кьюрпи хпирихьан гьерхру: «Узу гьарган увухьна кюмек бадали илтIикIури шуйза ва уву гьарган кюмекра апIуйва. Ва гьамусра узуз яв кюмек герек дубхьна. Узу кечмиш гъахьиган, узухъди накьвдиз гъидина?» «Гьяйифки, му ражари узхьан увуз кюмек апIуз хьибдар! – жаваб тувру кьюбпи хпири. – Узхьан, уву фаркьат апIувалтIан гъайри, фукIара апIуз шулдар». Дугъан гафар дифаркьан алдру завари гъугърумар апIбаз барабар гъахьи, ва ариш-веришчи бегьемди дагъитмиш гъахьи.
Хъасин саб сес гъабхьи: «Узу уву бадали вари гъибтдиза ва уву наана гъушиш, увухъди гъидиза, гьятта накьвдизра кмиди». Ариш-веришчийи кIул за апIуру ва дугъаз думу чан сарпи хпир вуйиб рябкъюру. Хпир ипнир вуйи, гьаз гъапиш лазим вуйибкьан ипIурдайи ва гьарган читин ляхнарихъра шуйи.
Гизаф дерд дубхьнайи ариш-веришчийи гъапи: «Узу увуз хъайивал дапIну ккундийи, амма апIури гъахьундарза!»
Ав, му ихтилат ву, амма дугъриданна ухьканра гьарурин уьмриъ юкьур хпир а. Юкьурпи хпир ихь жандак ву. Ухьу фукьан зегьмет гъизигишра, жвув утканди ккабалгури гъахьишра, ухьу кечмиш гъихьиган, диди ухьу гъитру.
Ихь шубурпи хпир ихь мал-мутму ву. Ухьу кечмиш гъахьиган, думу жарадариз ккубкьру.
Кьюрпи хпир – ихь хизан ва дустар ву. Ухьу чIивиди имиди дурар фукьан багахь гъахьнушра, кечмиш гъахьиган, дурарихьан ухьу накьвдихънатIан гьауз шулдар.
Хъа сарпи хпир – ихь рюгь ву. Анжагъ рюгь шулу ухьухъди, наана ухьу гъягъюрушра. Ва хъасин кечмиш шлу вахтна аьрзар апIайизтIан, гьамус чIивиди имиди хъюгъну, дидин гъайгъу гъизигиш ужи ву.
