Пайгъамбарин ﷺ накьвдихъна зиярат апIуб
Пайгъамбарин ﷺ накьвдихъна гъягъюб сунна ву ва Аллагьу Тааьлайин улихь варитlан ужудар ляхнарикан саб ву. Ибну Уьмарихьан вуйи гьядисдиъ дупна: مَنْ زَارَ قَبْري وَجَبَتْ لَهُ شَفاعَتي
Мяна: «Фуну кас йиз накьвдихъна зияратдиз гъафиш, дугъхъан шафааьт апlуб мажбур шулза» (Абу Шайх, Ибну Гьюзайма).
Гьяждин вахтна даршра, Пайгъамбарин ﷺ накьвдихъна зиярат апlуб ужу ву. Пайгъамбари ﷺ гъапну:
Мяна: «Фуну кас, сарун жара метлеб адарди, узухьна зияратдиз гъафнуш, дугъриданна, узу Гъиямат йигъан дугъхъан шафааьт апlидиза».
Гьяждиз дуфнайи касдиз Пайгъамбарин ﷺ накьвдихъна зиярат апlуб гьарурин метлеблу ляхин ву. Гьяждиз ярхла йишвариан дуфну, амма Пайгъамбарин ﷺ накьвдихъна зиярат дарапlиш, думу ухшар дару ляхин шула.
Гьядисдиъ дупна:
Мяна: «Шли гьяж дапIну, узухьна зиярат гъапlундарш, думу узхьан ярхла гъахьир ву» (Ад-Дарукьутlни, Ибн Гьиббан).
Гьаму ва гьамциб мяна айи жара гьядис Ибн Таймияйи ва дугъахъди гъягърудари кучlлиинди кадабгънайи (мавзуъ) гьядис ву, кIура, амма «Муваттаъ» китабдин шаргьдиъ Аль-Фадилу ал-Лагьнавийи, имам Суютlийи ва жара аьлимари, думу кас му суалнан гьякьнаан гъалатl духьна, кIура. Китабариъ Пайгъамбарин ﷺ накьвдихъна зиярат апlбан кlулиъ му гьядис гизаф аьлимари хура.
Пайгъамбарин ﷺ наквьдихъна гьяж ккебгъайиз вушра, ккудубкlган вушра, гъягъюз шулу.
Пайгъамбарин ﷺ мистаз гъягъяйиз, тамамди жикlуб ужу ву. Ният гьамци апlуру: «Узу ният гъапlза зиярат апlбан суннат тамам апlури жикlуз».
Хъасин марцци ва уткан палат алабхьну, мистаз гъягъюру. Мистаъ учlвган, эгер мумкинвал аш, дишлади Равзайихьинди гъягъюру ва минбарин гъвалахъ мист гирами апlбан суннат апlуру ва мициб ниъмат тувбан Аллагьу Тааьлайиз гьямд апlуру.
Равза – Пайгъамбарин ﷺ минбаринна Дугъан накьвдин арайиъ йишв ву. Пайгъамбари ﷺ дупна:
Мяна: «Йиз накьвдинна йиз минбарин арайиъ йишв женнетдин багъарикан гьисаб вуйи йишв ву» (Аль-Бухари, Муслим).
Хъасин Пайгъамбарин ﷺ накьвдихьна душну, дугъаз ва душвахь саламат дапIнайи дугъан кьюрид асгьябариз салам тувру.
Пайгъамбари ﷺ гъапну:
Мяна: «Фуну касди вушра узуз салам тувган, гьадму саламдиз жаваб тувбан бадали, Аллагьу Тааьлайи рюгь йиз жандиз гьапlру» (Абу Дауд, Аль-Байгьакьий).
Пайгъамбарин ﷺ накьвдихьна багахь духьну, дугъан кlулиз гъаншарди дугъужвуру. Кlул ис дапlну, эдеб уьбхюри, ягъалди дарди салам тувру. Хъасин сацlиб арччул терефназди душну, Абу Бакр асгьябдиз салам тувру, хъасин сацlибсана арччул терефназди душну, Уьмар асгьябдиз салам тувру.
Салам тувбан варитlан жикъи къайда Аьбдуллагь ибн Уьмарихьан дуфна. Ибну Уьмари, гьар ражари сафариан гъафиган мистаъ учlвну, Пайгъамбарин ﷺ накьвдихьна дуфну, гьамци кlуйи:
«Ассаламу аьлайка, я РасулаЛлагь! Ассаламу аьлайка, я Абу Бакр! Ассаламу аьлайка, я абатагь (йиз адаш)». Дугъу чан адаш Уьмар асгьябдиз «абатагь» кlури гъахьну.
Пайгъамбариз ﷺ салам тувбан тамам къайда гьамциб ву:
«Ассаламу аьлайка аййюгьа ннабиййю ва рагьматуллагьи ва баракатугьу, Ассаламу аьлайка я расулаллагь, ассаламу аьлайка я Набияллагь, ассаламу аьлайка я Гьябибаллагь».
Абу Бакр асгьябдиз гьамци салам тувру:
«Ассаламу алайка, я Абу Бакр, сафиййа расулиЛлагьи саллаЛлагьу аьлайгьи ва саллам, ва саниягьу филь гъари, жазакаЛлагьу аьн уммати расулиЛлагьи хайран».
Уьмариз гьамци салам тувру:
«Ассаламу аьлайка, я Уьмару ллази ааьззаЛлагьу бигьиль Ислама. ЖазакаЛлагьу аьн уммати расулиЛлагьи салла Ллагьу аьлайгьи ва саллам хайран».
Эгер шликlа увухьди Пайгъамбариз ﷺ салам хътапlнуш, гьамци дупну ккунду: «Ассаламу аьлайка, я РасулаЛлагь…» ва гьамушвахь гьадму касдин ччвур кlуру. Эгер думу касдиз чаз Пайгъамбариз ﷺ салам хъадапl гъапи вари ксарин ччвурар кlваълан душнаш, думуган гьамци кlуру: «Ассаламу аьлайка, я РасулаЛлагь, увуз салам хътапlдарихьан варидарихьан».
«Бакьи» накьваригъна зиярат апlуб
Пайгъамбарихьна ﷺ ва дугъан кьюбрид асгьябарихьна зиярат апlбан кьяляхъ, «Бакьи» кlуру накьварихънара зиярат апlуб ужи ву.
Думу накьварихъна зияратдиз гъушган, гьамци кlуру:
«Ассаламу аьлайкум дара кьавмин муъминин, ва инна иншаАллагьу бикум лагьикьун, Аллагьумма-шъфир лиагьли Бакьииль гъаркьади, Аллагьумма-гъфир лана ва лагьум».
Мяна: «Салам учвуз, я муъминарин кьавм, дугъриданна, Аллагьдиз ккун гъабхьиш, учура учвухъди сатIи хьидича. Я Аллагь, Бакьи накьварикк ккайидарин аьфв апIина! Я Аллагь, ичра дураринра гунгьарин аьфв апIина!».
«Бакьи» накьваригъ фаракьат дапlнайидаризра, гьарурин ччвур кlури, салам тувуб ужи ву. Пайгъамбарин ﷺ вахтари ва дугъан кьяляхъ му накьваригъ гизаф асгьябар фаракьат гъапlну. Имам Маликди, Медина шагьриъ йицlуд аьгъзурихьнакьан асгьябар фаракьат дапlна, гъапну. Думу накьваригъ фаракьат дапlнайидарикан варитlан заан вуйир Уьсман асгьяб ву.
Гьамусяаьтдин вахтна му накьваригъ аьгъю шлу накьвар лап цlиб духьна. «Бакьи» накьваригъна гъафидариз, Уьсман асгьябдин накьвдихъан хъюгъну, зиярат апlуб ужи ву, хъасин - Аьббас асгьябдин накьвдихъна. «Бакьи» накьваригъ Пайгъамбарин ﷺ хизандиан фаракьат дапlнайидар а: Пайгъамбарин ﷺ бай Ибрагьим ва риш Рукьият, Пайгъамбарин ﷺ риш Фатlима, дугъан бай Гьясан ва дугъан гъардшин бай Зайнуль Аьбидин ва гь.ж. Думутlанна гъайри, Гьюсейндин кlулра чан дадайин накьвдин гъвалахъ кивна кlури, дупна.
Гьаму накьваригъ Пайгъамбарин ﷺ вари хуппар фаракьат дапlна, Хадижатна Маймунат ктарди. Хадижатдин накьв Меккайиъ а, хъа Маймунат Меккайин гъирагъдихь «Сариф» кlуру йишваъ фаракьат дапlна.
