Жаназа гъудган шли дапlну ккуниб ву?

Жаназа гъудган мусурмнарин жямяаьтдиин али фарз ву (фарз аль-кифая). Гьаддиз, эгер жямяаьтдин арайиан сар касдикьан жаназа-гъудган алапlиш, имбударилан фарз алдабхъура ва дурариз гунагьра шулдар. Хъа сарикьан думу ляхин дарапlиш, вари жямяаьт гунагьнаъ шулу.

Жаназа-гъудган сар касди апlуб чlяаьн шулашра, думу жямяаьтдихъди апlуб ужу ву. Дици хьпан бадали, кечмиш духьнайирин багахьлу касди жямяаьтдиз инсан фаркьат духьнайибдикан хабар тувну ккунду, жаназа гъудгниъ шлубкьан артухъ инсанар иштирак хьпан бадали.

Жаназа-гъудган – ухьхьан кечмиш духьнайириз апlуз шлу варитlан ужуб пешкеш ву. Амма гизаф кьадар инсанар уч хьайиз ккилигурча кlури, майит фаркьат дарапlди гъибтузра хай шулдар.

Аьйшайи Пайгъамбарин () гафар хура: «Фуну кас кечмиш гъахьишра, эгер дугъхъан 100 касди жаназа-гъудган дапlну, думу ужур кас ву кlури шагьидвал гъапlиш, Аллагьу Тааьлайи думу шагьидвал кьабул апlур». (Муслим, 947)

Жаназа гъудган майит дижибкlну кафнаригъян гъидиржбан кьяляхътlан апlруб дар. Эгер майит гьеле накьвдик кивнадарш, дугъан гъвалахъ дугъужвнутlан гъудган алапlуз хай шулдар. Эгер фаркьат гъапlнуш, гъафидариз, дугъан накьвдихъ дугъужвну, гъудган алапlуз хай шулу.

Эгер жаназа-гъудган шли алапlуб ужи ву кlури улхуруш, варитlан ужи чан вали касди алапlуб ву, гьеле кечмиш духьнайири жарариз васият дапlнади гъахьнушра. Дициб васият тамам апlурдар, гьаз гъапиш жаназа-гъудгнин метлеб кечмиш гъахьирихъан дюаь ву, хъа вали касдин, багахьлу касдин дюаь кьабул апlуз вуйи мумкинвал аьхюб ву, фицики дугъаз дерд а.

Иззуддин ибн Аьбдуссалямди чан «Кьава‘ид аль-агькам фи масалигь аль- анам» китабдиъ гьамци дибикlна: «Эгер майит жибкlбакан, кафнаригъян гъидиржбакан, накьваригъна гъахбакан ва накьвдиъ ивбакан улхуруш, думу ляхниз, сабпи нубатнаан, багахьлуйир, мирасар заан ву, гьаз гъапиш дурар дерднаъ а ва дурари думу ляхин заан дережайиинди апlур. Думутlанна гъайри, му ляхнар апlуз кечмиш духьнайирин адашиз артухъ ихтияр а, кечмиш духьнайирин баяризтlан, гьаз гъапиш адашин дерд баяринтlан заанди ву.

Ари гьамци имам вуди жаназа-гъудган алапlузра, имбударизтlан, багахьлу касдиз заанди ву. Гьаз гъапиш, дерднаъ айи багахьлуйи чан кечмиш духьнайирихъан дюаь кlваантlан апlур».

Жаназа гъудгнин улихь гьучlвуб варитlан ужу ву кечмиш духьнайирин адаш, хъасин аба, хъа аьхю аба, хъасин кечмиш духьнайирин бай, хъа хтул, хъа гудул, хъасин кечмиш духьнайирин гъардаш ва гь.ж.

Гьамциб къайда дебккна, гьаз гъапиш абйир-бабариз кечмиш гъахьирихъан дерд гизаф шулу дугъан веледаризтlан, хъа веледариз артухъ ву гъардшаризтlан, хъа варитlан кlваантlан дюаь гъапlуринуб Аллагьу Тааьлайи кьабулра апlуру.

Думутlанна гъайри, гьамци гьарсари фици ва фу къайдайиинди дапlну ккундуш, улупна ва гьарсариз далиларра хура.

Зиихъ гъапиганси, жаназа-гъудган алапlуб фарз ву. Эгер жаназа-гъудган алдарди фаркьат гъапlнуш, думу фаркьат гъапlдар вари гунагьнаъ шулу.

Эгер жаназа-гъудган алдарди фаркьат гъапlнуш, думу сарун гъудган алапlуз кlури ктагъуз хай шулдар, гьаддиз дугъан накьвдихъ дугъужвну жаназа-гъудган алапlуру.

Гьюрматлу ватанагьлийир! Саспи вахтари ухьу аьдатариз гьадмукьан фикир тувурхьаки, гьеле аьдатар тамам апlури фарзарикан кlваъланра кмиди гьапlри шулхьа. Дици духьну ккундар. Аллагьу Тааьлайи ухьу дирчу фарзарихъан гьерхди, хъа аьдатар тамам гьаз гъапlундарчва кlури, суал хьибдар. Гьаддиз гъачай, сабпи нубатнаан, фарзариз фикир тувурхьа, хъа - суннатариз, хъасин - имбу ляхнариз.

Мугьяммад Султанов