Фана дюн`яйин уж`валарикан юкIв ктабтIуб

Фанавалихъан юкIв ктабтIувалин мяна (зугьд), фу дапIнура, сар Аллагьу Тааьла ктарди, имбу вари мал-девлетнахьан, гъазанмиш гъапIу варибдихьан юкIв азад апIувалиъ а. ЮкIв ктабтIувалиан ярхи уьмрик умудра киври шулдар, ва юкIвна хилар фана дюн`яйин уж`валариккан азадра духьну ккунду. Фици ккунивали рюгь гъурбанвалихъна хуруш, гьаци варибдикан юкIв ктабтIу загьид инсан девлетариз хил гьачIабккувалихьна хуру.

Адамдин бай фанаваликан ктатIру гьякь дережайихъна рукьидар, эгер дугъаъ шубуб гъиллигъ адарш.

Сабпиб – кIваъ апIурайи уж`валарихьна хъергувал адарди, чан юкIв анжагъ Аллагьу Тааьлайиз ккарагуритIан гъитнадарш. Инсанди чав фукIара яратмиш апIурадар, дугъу Аллагьу Тааьлайин амрартIан тамам апIурадар.

Кьюбпиб – жарарин уж`валар чан улхбарин кюмекниинди чахьинди дизригувал.

Шубубпиб – машгьурвал, дамагъ ва ад дарапIуб. Му гьадму кIуру гаф вуки, Аллагьу Тааьлайи фукьан инсандин ад гъапIишра, гьякьлу лукIраз гьарган тмуну инсанартIан чав лайикьсузди рякъюри шулу. Аллагьдин ﷻ мицир лукIру чав гъайри инсантIан зади дисудар.

Аьгъю йибхьки, фана дюн`я ккун апIувал вари гьаънайикьан къанунариъ (шариаьтариъ) гъадагъа дапIна, гьаз гъапиш думу гьарсаб гунагьнан ва гьарсаб гъярхьбан бина ву. Гьаддиз, Аллагьу Тааьлайин лукI фана уьмрихъан хъадаркну, ва чан кIваан думу ччивариан учIюбгъну, жямяаьтлугъдиъ лайикьлу гьялнахъна дуфну ккунду. Якьинди, дицирин дамагълувал усалди рябкъюру, дугъан девлетнахьна айи ккунивалтIан. Мицистар гъиллигъари фана дюн`яйин къайдйирихъна, яна инсандин биналу душмнарихъна хуру.

Фана дюн`я даккун гъапIиш, дидкан ктатIуру

Аьгъю йибхьки, Аллагьдиз ﷻ багахь вуйи лукIариз фана дюн`яйин гьякьикьат аьгъю гъабхьну, ва дурари фана дюн`я сабра даруб гьисс гъапIну. Гьаддиз, асгьябари дидиз фикир тувундар, ва чпин юкIварра фана дюн`яйиз харж апIури шулдар. Ктибтура, фици вуш саб ражну Абу ТIалибдин бай Аьли накьваригъна гъафири, фу гъапнуш: «Гьей накьварик кайидар, ислягьвал, Аллагьдин ﷻ рягьимлувална уж`валар ишри учвуз. Учву, ичв таза хабрарикан дарпиш, учу ичдарикан кIуринхъа?!» Жаваб вуди дугъаз саб сес ебхьуру: «Учвузра ислягьвал, Аллагьдин ﷻ рягьимлувална уж`валар ишри. Уву учуз учхъантина фу гъабхьнуш йип». Думуган Аьлди давам апIуру: «Ичв хупар жилариз гъушну, хъа учву диву ва мюгькам гъапIу хулариъ айикьан шейъ-шюйъ пай гъапIну, ичв веледар йитим гъахьну, ва хулариъра ичв душмнар яшамиш шуз хъюгъну. Ич хабрар гьамцдар вуйич. Хъа учвухь фицдар хабрар а?» Гьадму сесну кIуру: «Ич кафнар рюкъяр гъахьну, чIарар алдахьну, хамар тикйир гъахьну, улар гарцIлариланси хърузну, хъа хъюхънин бушлугъ бархвниан гъабхьну. Учуз мушваъ фана дюн`яйи гъапIуб гъибихъунчуз, ва пайламиш апIру дюн`яйиъ гъибтуб гъудубгнуйич. Учу ич ниятари гъурбан гъапIунчу».

Фана дюн`яйикан асгьябари гьамци кIури гъахьну:

Фудайл ибн Ияд: «Гъиямат йигъанра узук ктручди, узуз гьаму вари дюн`я тувнийишра, кьабул шулдайзуз, фици мурдал гъабшиб даккун шулуш, чан палат ктрабцIри кIури, багхьан гъягъру инсандиз».

Ибрагьим ибн Адгьямди, йикк багьа шулайиб аьгъю гъабшиган, кIуру: «Ужуз апIинай думу», янаки зат магъадабгъанай.

Гьаму саягъниинди суфйири гьамциб къайд апIуру: фуж фана дюн`яйиз ккунивалиинди ва юкIв хъади лигураш, гьадму Аллагьу Тааьлайи аквнахьан, аьгъюваларихьан гьадатIуру. Абуль-Гьюсейн аль-Хиварийихьан дюн`яйин ниъматарикан ктатIуваликан гьерхган, гьамциб жаваб тувру: «Варибдикан жвуван пай ктабтIувал – му дюн`яйиъ айикьан кьиматлувалар даккун апIуб, амма жвуван дамагъ уьбхювал ву».

Гьюрматлу агъайи ва Аллагьу Тааьла гьисс гъапIу кутб Агьмад аль-Гьюсейнди «Аль-Икд ан-нафис» китабдиъ гъибикIну: «Аллагьу Тааьлайи Муса пайгъамбриз гъапну: «Эгер увуз ув`ин бедбахтвал улубкьуб гъябкъиш, уву йип: буюр, гъабч, эдеблу инсанарин лишан! Эгер увухьна фана дюн`яйинуб гъюри гъябкъиш, уву йип: му гунагь ву, узухьна гъафиб, гьаму дюн`яйиин илмиди!» Гьядисдиъ кIура: «Фана дюн`яйин цIибди вуйиб – хътIатIабццру хазна ву». Асгьябарикан сариз гъябкъну: «Ич фикриинди, цIибди вуйибдиин рази хьуб – му инсан, мухан уьл ужуйи дубжнаш-дубжнадарш, гъаври адрувалик гьисаб ву. Ва, гьацира, гъудган апIуз шлуганситIан, уьл дирипIуб».

Ккудушу асгьябари, чаз Аллагьу Тааьлайихьан гъюрайиб кIваълан гьапIну, чан аьхиратдиз бакар гъахьи бицIирихъди ишурайи инсан, абдалси гьисаб апIуйи. Мицир касди гьамци кIуру: «Узу Первердигарихьан гьадахъиган ишурайир вуза». Жараси, думу веледдин аьжалиин рази духьну ккундийи, Первердигарихьна илтIикIуз, гьаз гъапиш Аллагьу Тааьлайи дугъхьан, фти лукI хътатIурайиш, гьадму тадагънийи. Якьинди, веледари, хупари, гъаравшари ва дустари уву гъачIиган, увухъ ишлар апIдар. Гьаз гъапиш дурар, увхьан дурубкьубдихъ ишурайидар ву. Гьаддиз, ишлар увухъ сифте уву апIин, ва увуз йип: «Узухъ йиз кюлфетар ишайиз, Аллагьдикан рубкьру пай дярябкъруган, узуз вахт ккимиди ишуз хай шулу».

Аллагьу Тааьлайиз шликан-вуш Чан вали апIуз ккун гъабшиган, Дугъу дугъаз фана дюн`я даккун шлубси апIуру. Гьядисдиъ кIура: «Жямяаьтлугъдигъ фана дюн`яйинуб гъюбчIвиган, дурари сарсарихьна вуйи душманвална даккнишин улупуру».

Якьинди, Аллагьу Тааьлайин улихь вари фана дюн`яйинуб мизмизин хлинццсира дар. Шлиз аьгъяш, фана дюн`яйихъан хъадаркну, Аллагьу Тааьла гьисс гъапIуб, дугъу му жюре инсанарин тярифра апIдар. Фана дюн`яйинубдихъан хътарку инсанар – му дурарин пайниина абхъу гьадму хлинццин уркал ву, чан бицIивалиан рябкъюрикьан адруб. Хъа шли бицIи уркалсибдинкьан эйси дарурин тяриф апIураш, якьинди фана дюн`я машгьур апIура. Ва фикирра шулу, Первердигариз багахь гъахьи асгьябари гьамци кIура, кIури: «Фана дюн`яйихъ тямягь хъимбу лукIру, чаз айи мизмизин хлинцц, дачабхьну гатIатIабхькьан гагьди, Аллагьу Тааьлайиз думу багахь хьидар. Хъа фана дюн`я ккунирихьан думу ляхин апIузра шулдар».

Аш-Шаарани имамди кIуйи: «Учхьан, гьаму фана дюн`яйин даккнишинтIан дярябкъюз ва гьаргандин дюн`я ккун апIуз, гаф гъадабгъна. Увуз саб жинивалра адар, йиз ккуни ва метлеблу дуст, ухьу хътагъру ва адаъру иларин аьхир дуфна, ва дурар я цIиб, ясана гизаф хьидар. Хъа гьаму дюн`я гьаргандин уьмриз хъапIрайи хутIил ву. Хъа шли, тум алабхьурайи вахтна темпелвал апIураш, бегьер ккадабцIру вахтна гизаф гьяйифар зигиди. Аллагьу Тааьлайи гъапну (мяна): «Инсандиз чан чалишмиш`валин зегьметтIан лайикь дар» (сура «ан-Наджм», 39-пи аят). Аллагьу Тааьлайи гьацира пайнакан ва ипIрубдикан гъапну (мяна): «Жилин зиин, Аллагьу Тааьлайи дидин ипIруб Чаина гъадабгъру сабкьан жан али шейъ алдар: либцруб ва чвубхруб, гьавайиъ тIибхруб, аьхюб-бицIиб, вая жилиб-хпиб, иццруб ва сагъиб» (сура «Худ», 6-пи аят). Аллагьди ухьуз улупнайибдихьна жалб духьну ккунду, хъа темпелвал улупуб – му ухьуз туврайиб гъадабгъуз аьгъдрувал ву. Увуз кIваантIан аьгъюдира ккунду, чан нефснан гъайгъу зигурайи инсан, битI уьбхюрайириз (чаз кьац йивну чав йикIрубдиз) ухшар ву.Хъа, даимайин уьмрин ляхнарихьан гьергну, фана дюн`яйихьна илдицур мурдал гъабхьибдиин алабхьнайи хуйиз ухшар ву.

Фана дюн`яйин уж`валарикан юкIв ктабтIуб