Сарпирди шли ккебгънуш, гьадму тахсиркарра ву

Аллагьу Тааьлайин кьадарниинди ухьу халкьдин арайиъ яшамиш шулахьа, гьаддиз ухьу инсанарин арайиъ тамам дапlну ккуни жюрбежюр къайдйир а.

Аллагьу Тааьлайин кьадарниинди ухьу халкьдин арайиъ яшамиш шулахьа, гьаддиз ухьу инсанарин арайиъ тамам дапlну ккуни жюрбежюр къайдйир а. Саспи вахтари ихь гьарурин чан хусуси хасиятар айивализ лигну, гаф-чlал апlруган чиб-чпин гъаври даршлу дюшюшар арайиз гъюру.

Ухьуз зулум апlуз мумкин ву, футна апlури шулу, ва ухьузра зулумкриз жаваб тувуз ккун дубхьну, ихь мелзниинна гъафи вари гафар кlури шулхьа. Ари гьаци хъял кайи вахтна ухьу сабур дапlну ккун, дарш ухьура гьадму касдик мисал шула, яни зулум апlурайирик.

Абу Гьурайрайи Пайгъамбарин ﷺ гафар хура:

الْمُسْتَبَّانِ مَا قَالَا ‌فَعَلَى ‌الْبَادِئِ، ‌مَا ‌لَمْ ‌يَعْتَدِ الْمَظْلُومُ

«Инсанар гъярхьган, чиб-чпиз чIуруб пувалин тахсиркар сарпирди ккебгъур вуди шулу, эгер зулмикк ккайири, пис касдиз жаваб тувурза кlури, улупнайи саргьятарилан улдучlвну лазим даруб дарпиш». (Муслим, 2587)

Имам Ан-Нававийи му гьядисдиз гьамциб мяна тувра: «Дидин мяна гьамциб ву: кьюр касдин гъярхьбан вари гунагь гьадму ккебгъуриин шулу, эгер тмунури жаваб тувруган, хай шлубтlан артухъ вая чаз гъапибтlан артухъ гъапундарш.

Му гьядисдиъ жвуваз гъапибдиз жаваб тувуз хай шлуваликанра кlура, дидин гьякьнаан гьюжат адар, гьаз гъапиш дидиз гирами Каламдиъ ва суннайиъ далил а. Аллагьу Тааьлайи дупна:

وَلَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولَئِكَ مَا عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ

(мяна): «Хъа чаз зулум гъапlуриз жаваб тувурихъан сургъу-гьисаб хьибдар (Аллагьу Таьлайи дугъаз аьзаб тувидар, гьаз гъапиш дугъу хай шлубтlан дапlнадар)» («Сафват ат-тафасир», сура Аш-шура: 41)

Яни дугъаз гуннагь адар, эгер дугъу зулумкриз жвуваз гъапибдихъан жаваб тувиш.

Гьацира Аллагьу Тааьлайи дупна:

وَالَّذِينَ إِذَا أَصَابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنتَصِرُونَ

(мяна): «Чпиз зулум гъапlган, дурари жаваб тувру (зулумкриз чав гъапlубдиинди жаваб туври)» («Сафват ат-тафасир», сура Аш-шура: 41).

Аьгъю йибхьки, мусурман касдиз зулум апlуз хай шулдар. Пайгъамбари ﷺ гъапну:

‌سِبَابُ ‌الْمُسْلِمِ ‌فُسُوقٌ

«Мусурман касдихъди элегуб гунагь ву…» (Бухари, 48; Муслим, 64)

Зулмикк ккайи касдиз анжагъ дугъу чаз зулум гъапlу кьадарнаъдитlан жаваб тувуз хай шулдар. Эгер дугъу гьациб кьайдайиинди жаваб тувиш, сарун чlяаьн шула, хъа сарпириз сарун дугъаз жаваб тувуз ихтияр адар, сарпириин гьадму ккебгъувалин гунагь гъубзра. (Имам Ан-Навави, «Аль-Мингьаж Шаргь Сагьигь Муслим ибн Аль-Гьяжадж»)

Амма футна, бугьтан, чlуру гафар ва абйир-бабарин терефназди чlуруб гъапи дюшюшариъ, гьадгъу гъапиганси жаваб тувуз хай шулдар -гьамциб фикир ву вари аьлимарин.

Имам Гъазалийи гьамци дупна: «Эгер чlуру гафарикан кlуруш, дидиз гьациб къайдайиинди жаваб тувну ккундар, гьаз гъапиш Пайгъамбари ﷺ гъапну:

وَإِنِ امْرُؤٌ شَتَمَكَ وَعَيَّرَكَ بِمَا يَعْلَمُ فِيكَ، فَلَا تُعَيِّرْهُ بِمَا تَعْلَمُ فِيهِ، فَإِنَّمَا وَبَالُ ذَلِكَ عَلَيْهِ

«Эгер шликlа увкан фукlа аьгъяди уву исккан апlури гъахьиш, уву увуз дугъкан аьгъюбдиинди думу исккан мапlан, ари гьаци гъабхьиш думу гафарин гунагь гьадгъуин сариин гъубзра» (Абу Дауд, 4084)».

Имам Гъазалийи гьамци кlура: инсанари, чпин хасиятнан тюнтивал себеб дубхьну, тмунуризра гьаци учlруди жаваб туври шулу, хъа гьаддиланмина гизаф футна ва аьхю гъалмагълар арайиз гъюру. Яни Шариаьтдиъ улупнайиганси жаваб тувну ккебехъну гъузуз хьибдар кlури, жаваб тутрувди гъибтиш, ужи ву, гьеле тувуз ихтияр ашра.

Гирами Каламдиъ Аллагьу Тааьлайи дупна:

فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ

(мяна): «Эгер фужкlа учв’ин алархьиш, учвура гьаци дугъхьан жвув дюрхну ккунду, (яни думу фици алархьнуш, ари гьациб къайдайиинди жвув дугъхьан уьрхюру» («Сафват ат-тафасир», сура Бакьара: 194).

Аллагьу Тааьлайи дупна:

وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُم بِهِ وَلَئِن صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْر لِّلصَّابِرِينَ

(мяна): «Эгер учвуз чlуруб гъапlнуш, ари гьациб кьадарнаъди жаваб тув, амма сабурлу ксариз сабур апlуб, аьфв апlуб ва дугъаз жаваб тутрувди гъитуб ужу ву». («Сафват ат-тафасир», сура Ан-Нягьль: 126)

Вари гьаму аятариъ Аллагьу Тааьлайи гьякьвал дебккна, яни жаваб тувуз ихтияр тувна. Амма мидин кьяляхъ дишлади кlураки, Аллагьу Тааьлайихьан гучl кади гъузуб, сабур апlуб, аьфв апlуб гьацир касдиз аьхю саваб хьибди.

Аьлимарира, жаваб тувубтlан аьфв апlувал ужу ву, кlура ва Абу Гьурайрайихьан вуйи Пайгъамбарин ﷺ гьядис хура:

وَمَا زَادَ اللهُ عَبْدًا بِعَفْوٍ، إِلَّا عِزًّا،

«Жарариз аьфв апlру лукlраз Аллагьу Тааьлайи заанвал тувур». (Муслим, 2588)

Имам Ан-Нававийи му гьядисдиз кьюб мяна тувра:

1. дицир кас Аллагьу Тааьлайи гьаму дюн’яйиъ имиди заан апlур ва инсанарин дугъахьна аьхю гьюрмат шул;

2. дицир касдиз аьхю саваб шул ва ахиратдиъ заан дережайиъ шул.

Ккун апlурухьа Аллагьу Тааьлайикан, ухьу инсанарихъди ужудар аьлакьйириъ ади шлу, Пайгъамбарин ﷺ рякъ ижмиди бисру гьакьлу мусурмнарикан апlуб! Амин!

Мугьяммад Шихмягьяммадов

МУГЬЯММАД ШИХМЯГЬЯММАДОВ