Жямяаьтдихъди сабсана гъудган апIбан гьякьнаан

Фарз-гъудган гъапIу касдиз, думу хъанара жямяаьтдихъди апIуб сунна ву, хусуси вуди, эгер сабпи ражари дугъу сарди гъудган гъапIнуш.

Кьюбпи ражарира апIурайи гъудган сунна хьпан бадали думу жямяаьтдихъди апIуб шартI ву, гьеле сабпи ражарира жямяааьтдихъди гъапIнушра. Кьюбпи ражарира гъудган апIруган, фарз гъудгниз ният апIуру ва гъудган текрар апIурайиб вуйибра кIваъ ади гъибтру.

Кьюбпи ражарира гъудган апIруган, ният гьаму къайдайиинди апIуру: «Узу ният гъапIза гъудган апIуз фарз текрар апIурайи лисундин гъудгнин юкьуб ракааьт Аллагь бадали, Аллагьу Акбар».

Му кьюб гъудгникан фарз тамам гъапIуб гьисаб вуди сабпи гъудган шулу.

Суткайин айи хьуб фарз гъудган хъанара текрар апIури жямяаьтдихъди апIуб сунна ву. Думу гъудгнар текрар апIруган, гъудган жямяаьтдихъди хьуб шартI ву. Ибну Гьяжар Гьайтамийи, Рамазандин вазлин гьацI’антина жямяаьтдихъди апIру витру-гъудганра текрар апIуб сунна ву, кIура, амма имам Ар-Рамлийи, дици хай шулдар, кIура ва Пайгъамбарин ﷺ «Саб йишвандин арайиъ кьюб витру адар» кIуру гьядис далил вуди хура.

Аш-Ширванийира Ар-Рамлийин фикир гьякьлуб гьисаб апIура. Жаназа-гъудган, назру-гъудган текрар апIуб сунна дар. Жаназа-гъудган гъапIуриз думу хъанара текрар апIуб сунна дар, думутIанна гъайри, саспи аьлимари думу карагьат ляхин гьисаб апIура.

Жвумийин гъудган гъапIу йишваъ сабсана ражну апIуб сунна дар, амма эгер жара йишваъра апIуз мумкинвал гъабхьиш, думуган суннат шула. Дици хьуз мумкин ву, эгер саб гъулаъ, шагьриъ гизаф йишвариъ жвумийин гъудган апIуруш ва саб йишваъ жвумийин гъудган дапIну, тмуну йишваъ айидари жвумийин гъудган гъапIундарш, дурарихъдира гъудган апIуб сунна ву.

Саспи аьлимари, текрар апIурайи гъудган ккебгъну ккудубкIайиз жямяаьтдихъди апIуб шартI ву, кIура. Ибну Гьяжари, эгер текрар апIурайи гъудган жвумийинуб дарш, думуган жямяаьтдихъди саб пайкьан гъудгнин гъапIиш, гьадмура чIяаьн ву, кIура, хъа жвумийин гъудган текрар апIбан бадали, саб ракаьткьан жямяаьтдихъди дубхьну ккунду, дупна.

Аьлимарин арайиъ саб ражари текрар апIуб сунна вуш, дарш думутIан артухъ гъапIишра, сунна гьисаб шлувалин-даршлувалин суалнан гьякьнаанра жюрбежюр фикрар а - яна кьюб, шубуб, юкьуб ражари текрар апIуб сунна вуш, дарш. Ибн Гьяжар Аль-Гьайтамийи, саб ражаритIан текрар апIуб сунна дар, кIура, хъа имам Ар-Рамлийи, ккунибкьан текрар апIуб сунна ву, кIура. Аьхюну пай аьлимари имам Ар-Рамлийин гаф дибисна.

Текрар апIури гъудган апIуб сунна вуйивализ далил вуди имам Ат-Тирмизийи кьюб гьядис хура:

 «Пайгъамбари ﷺ гвачIиндин гъудган апIбан кьяляхъ дугъаз чпихъди гъудган дарапIу кьюр кас рякъюру. Пайгъамбари ﷺ гьерху: «Учухъди гъудган апIуз фти манигъ’вал гъапIунчвуз?» Дурари гъапи: «Учу хулаъ гъудган гъапIунча». Пайгъамбари ﷺ гъапи: «Учву, хулаъ гъудган дапIну, мистаз гъафиган, душваъ жямяаьт гъудган апIураш, дурарихъди учвура гъудган апIинай, дугъриданна, дици апIуб учвуз сунна ву» (Абу Дауд, Тирмизи, Аьгьмад).

Кьюбпи гьядисдиъ дупна:

«Асгьябари аркбандин гъудган дапIну ккудубкIбалан кьяляхъ мистазди сар кас гъафиган, Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Гьаму касдиз жямяаьт гъудган апIбиинди садакьа шли тувди?» Думуган асгьябарикан санури дугъахъди жямяаьт гъудган гъапIу» (Абу Дауд, Аьгьмад). Дупнаки, думу мистаз гъафирихъди гъудган гъапIур Абу Бакр асгьяб вуйи кIури.

Суткайиъ хьуб фарз гъудган жямяаьтдихъди апIуб «суннат муаккад», яна ижми суннатарикан ву, хъа жямяаьт гъудган гъибтуб карагьат ву. Эгер му гъудгнар жямяаьтдихъди апIуб фарз аль-кифая ву кIуру аьлимарин гафназ лигуруш, думуган, эгер гъулаъ, шагьриъ жямяаьт гъудган адарш, вари гунагьнаъ шулу. Гьаци вуйиган, Шариаьтдиъ улупнайи гьюрматнан себебар адарди жямяаьт гъудган ккададапIуз чалишмиш духьну ккунду.

Гъудгник имамдин лишнарикан

Саб фицдар вушра себебариан имамдин гъудган дюз даруб аьгъю касдиз дицир имамдихъди гъудган апIуз хай шулдар. Эгер думу ляхникан аьгъяди-аьгъядира, имамдихъди гъудган гъапIиш, думу касдин гъудган гьисаб дар. Мисалназ, эгер имам кяфир вуйиб аьгъяш ясана имамдин гъудгнин жикIувал батIил дубхьнайиб аьгъяш, ясана дугъан палтарик шариаьтдиинди аьфи адру нежес кади вуш, дицир имамдихъди гъудган апIуз хай шулдар.