Халкьдин насигьятчи ва гафнан устад
Гьямд ибшри ташбигьвал адру Сар Аллагьдиз – халкь дапIнайикьан аьламарин Первердигариз, Шликан ухьу ккун апIураш кюмек ва гунгьарилан хил алдабгъувал, ва Шликан ухьу ккун апIураш уьрхювал писваларихьан ва чиркин ляхнарихьан.
Аллагьди дюзу рякъ’ин алаур шлихьанкIа алдауз хьидар, хъа Аллагьди дюзу рякъ’ин алдраур, шлихьанкIа алаузра хьидар. Ккун апIурхьа Аллагьдикан хъана хатирлу апIуб ва заан апIуб ихь Мугьяммад Пайгъамбар, шли Гъиямат йигъан шафяаьт апIидиш хъугъну гъахьи гунагькрарихъандира кмиди. Ва гьацира ккун апIурхьа Аллагьдикан заан апIуб ва салам-дюаь гьапIуб дугъан диндин чвйириина – думу хьайиз гъахьи пайгъамбрариина ва гьаъну гъахьидариина, ва марцци юкIвар ади дугъан шилнаъди гъушдариина, ва Гъиямат йигъ хьайизкьан гъягъюз имбудариина.
ЙицIуд-къад йисди имамвал апIурайи аьхю гьярфналан имам, инсанарин, асас вуди гъулан агьалйирин, уьмрин мюгькам рякъяр гележегдиз гьачIарккуз кюмек апIурайи, Ярккарин гъулаъ сарпирди имамвалин заан образование гъадабгъу, тяжублу кас, чан фидакар ляхниинди аьхю гьюрмат гъазанмиш гъапIу ва илимдин цирклар ахтармиш апIбак аьхю пай киву Аьлияров Гьяжияр Аьлимурадовичдихъди гюрюшмиш гъахьунза.
Гьяжияр Аьлияров 1972-пи йисан 24-пи ноябри Хив райондин Асккан Яракк зегьметнан ва сагъвалин манишну агъавал апIурайи хизандиъ бабкан гъахьну.
Гьяжияр Аьлияровдин адаш Аьлимурад Аьлиярович, гъулан мяишатдин ляхнариъси, хайлин йисари мектебдиъ завхоздира гъилихну. Инсаниятдин уьмрикан ва аьхюб-бицIибдин гележегдикан думу гизаф разиди улхрур вуйи. Хъа дада Ханумагъа Гьямзаевна уткан халачйир урхру ужур устад вуйи.
Гьяжияр Аьлияров 1978-пи йисан Исккан Ярккарин миржид йисандин мектебдин 1-пи классдиз гъягъюру, хъа 1986-пи йисан дугъу думу хъуркьувалариинди ккудубкIуру. Гъулан мектеб уьмюми кьялан образованиейин мектебдиз илтIибкIбалан кьяляхъ, Гьяжияр Аьлимурадовичди душваъ чан урхувал давам апIуру. Кьялан образование ужудар аьгъювалар ади ккадубкIу Гьяжияр Аьлияров, эвлемиш хьубхъан, 1994-пи йисан Имам Шамилин ччвурнахъ хъайи Буйнакский исламский университетдик кучIвру ва, имамвалин пише гъадабгъну, 1998-пи йисан дугъу думу ккудубкIуру. Гьаддихъанмина магьа гъийин йигъазкьан думу, гъулан имамвал апIури, намуслувалиинди лихура.
«Гьямд ибшри Сар Аллагьу Тяаьлайиз, Учв Халикь вуди вари махлукьатди апIну вуйи гьямд-сана, шюкриз лайикь вуйириз. Ва гьаму салягь, салам ибршри ихь Мугьяммад-МустIафайиз ﷺ, Аллагьу Тяаьлайи вари махлукьатдикан учв фукьан багьалуди халкь гъапIнушра, лап зяиф улмат ухьу хьуб’инди, ухьухъ юкIв убгури дюн’яйиина гъафириз, ва ухьухъ юкIв убгури дюн’яйилан вафат духьну гъушуриз, ва аьхир мяшар дивандиъ, инша Аллагьу Рягьман, ухьухъ юкIв убгури хъиршруриз.
Хъасин:
Гъапну Аллагьди Гирами Кьур’андин «Хулар» кIуру 49-пи сурайиъ: «Дугъриданна, муъминар [Аллагьдихъ хъугърайидар] – чвйир ву. Гьаци вуйиган мясляаьт апIуз чара апIинай кьюбрид ичв чвйирин арайиъ (албагуз гъитай дурар, нагагь чпи гъярхьнаш ясана дурарин арайиъ душманвал аш) ва гучI апIинай Аллагьдихьан вари ичв ляхнарин гьякьнаан – белки, рягьимнакк ккуркьарчву (Аллагьдин)».
Ва гьамцира гъапну Аллагьди Гирами Кьур’андин «Имрандин хизан» кIуру 3-пи сурайиъ: «Ва (ижмиди) хъичIихай (гьей, мусурмнар) тIилихъан Аллагьдин [Дугъан Кьур’андихъан ва Дугъу учвуз тувнайи Имандихъан] вари сатIиди, ва жара махьанай. Ва кIваинди гъибтай ниъмат Аллагьдин учвуз (тувнайи), (ав) саб филан-вуш [Ислам дин гьапIайиз] учву (сар-сарин) душмнар вуйчва, хъа Дугъу [Аллагьди] ичв юкIвар багахь гъапIну, ва учву Дугъан ниъматниинди сар-сарин чвйир гъахьну. Ва учву Жегьеннемдин гурниин алийчва, ва Дугъу [Аллагьди] (учвуз иман тувну) ва дидхьан [Жегьеннемдихьан] гъюрхну. Гьамци учву гъавриъ тIаъра Аллагьди Чан аятарин, учву дюзу рякъюъди гъягъбан бадали».
Анасди ктибтура, Пайгъамбри ﷺ гъапну кIури: «Чаз дубхьну ккуни уж’вал ва хайир, чан диндин чвучвуз дубхьну даккнир, думу [Аллагьдихъ] хъугънайи мисал дар», – къайд апIура Гьяжияр Аьлимурадовичди.
Алахъиган сар-сариз салам тувбакан, сар-сарин хайирлу теклифар кьабул апIбакан, сар-сариз ужудар насигьятар тувбакан, сар-сариз уж’вал ккун апIбакан, сар-сариин улукьбакан инсаниятдиз аьхю файда айиб ачухъ апIури, Гьяжияр Аьлияровди гирами ва аьхиримжи Пайгъамбарин ﷺ кюбсан гьядис мелзниина гъахнийи.
– Уьмарин бали ктибтура, Пайгъамбари ﷺ гъапну кIури: «Аллагьдиз инсанарикан варитIан ккунидар дурарикан варитIан ужудар ву, хъа Аллагьдин улихь варитIан заан вуйи ляхин – думу уву мусурман касдиз хурайи шадвал ву [аьжузвалиъ ахънайиган, дугъаз кюмек апIуб, дугъхъанди бурж тувуб, ясана дугъаз гаш кайиган, думу динж апIуб (уьлин кьацI гьивуб)]. Ва дугъриданна, даягъ хьуб (кюмек апIуб) чан мусурман чвуччвуз дугъан игьтияж айи вахтна, узуз саб вазли мистаъ гъапIу ибадаттIан заан вузуз. Чан мусурман чвуччвукан дуфнайи хъял хътIюбкъюрин Аллагьди гунгьар ккеркди, хъа дуфнайи хъял удубзуз ккунди удудубзурин юкIв Гъиямат йигъан Аллагьди разивалихъди абцIди. Чан мусурман чвуччвуз кюмек апIидиза дупну рякъюъ учIву касдин ликар, Гъиямат йигъан СиратIдин гъяд’ин ккутIурччвуз хъюгъган, дудуркьу дивбан бадали, Аллагь кюмек хьиди…»
Абу Гьюрайрайи ктибтура, Пайгъамбри ﷺ гъапну кIури: «Женнетдин гъапйир арццра гьар итни йигъанра, хамис йигъанра, гьарсар лукIран гунгьарилан хил алдабгъура, АллагьдизтIан савайи фтизкIа икрам дарапIрайи, чан мусурман чвуччвухьан даккнишну (хъюлу) жара гъапIурин ктарди. Ва думуган пиди: «Дийигъай му кьюриддихъ, сар-сарихъди мурар албагайизкьан, дийигъай му кьюриддихъ, сар-сарихъди мурар албагайизкьан, дийигъай му кьюриддихъ, сар-сарихъди мурар албагайизкьан!»
Ав, гъи ухьуз рябхъюрайиганси, ихь арайиъ кудлурхрайидарин, кучIлар апIурайидарин, кьяляхъ улхурайидарин кьадар гизаф дубхьна. Мицисдар ляхнариканра фу дупнаш, ихь гирами Пайгъамбрин ﷺ Суннатдиъ Гьяжияр Аьлимурадовди лап кIваантIан ктибтнийи.
– Ихтияр адар кудлурхди гъузуз! Кулхри адрудар, кулхай.
Абу Хурайрайи ктибтура, Пайгъамбри ﷺ гъапну кIури: «Ихтияр адар мусурман касдиз аьлакьйир чIюргъюз чан дин чвуччвухъди (кудлурхди гъузуз), шубуд йигъантIан артухъ! Ва шубуд йигъантIан артугъ чан дин чвуччвухъди аьлакьйир дючIюргъну имиди (кудлурхди имиди) гъачIир ЦIиъ учIвди!»
Баширин бали Нюъманди ﷺ ктибтура, Пайгъамбри ﷺ гъапну кIури: «Мусурмнар сар инсандин жандкик гьисаб ву. Эгер дугъан ул иццураш, вари жандак иццурайи мисал ву, эгер дугъан кIул иццураш, вари жандак иццурайи мисал ву».
Ихтияр адар кучIлар апIуз!
Уькьбайи ктибтура, Пайгъамбри ﷺ гъапну кIури: «Мусурман мусарман касдин чве ву, ва ихтияр адар мусурман касдиз шкас кайи мутму масу тувуз чан чвуччвуз, дугъаз дидик думу кайиб улулупкьан ккагьди».
Ихтияр адар кьяляхъ улхуз!
Абу Хурайрайи ктибтура, Пайгъамбри ﷺ саб ражари гьерхну кIури: «Аьгъянчвузхъа учвуз фу вуш жарарикан чIуруди улхувал?» Асгьябари жаваб тувну: «Алагьдизна Дугъу Гьаънайириз ужуди аьгъя». Гирами Пайгъамбри (гъит салам-дюаь гьапIри Аллагьди мугъ’ина) гъапну: «Жарарикан чIуруди улхувал – чан диндин чвуччвукан улхуб ву, дугъаз хуш даршлуси». Мушвахь хьайидарикан сари гьерхну: «Хъа узу кIурайиб гьякь вуш?» Аллагьди Гьаънайири (гъит салам-дюаь гьапIри Аллагьди мугъ’ина) жаваб тувну: «Эгер уву кIурайиб гьякь вуш, думу кьяляхъ улхуб ву. Эгер гьякь даш – думу футна ву».
Дупну ккундуки, Гьяжияр Аьлимурадович, саягъ уьбхру, намуслу имамси, жямяаьтлугъ уьмриъра жанлуди иштарак шулайир ву. Хайлин йисари мистаъ гъизигу марцци зегьметназ лигну, думу гизаф кьадар Гьюрматнан грамотйириинди, жюрбежюр пешкешариинди лишанлу дапIна. Ухьуз аьгъюганси, Кьалухъ ва НитIрихъ терефариъ Гьяжияр Аьлимурадович «насигьятарин хазнаси» машгьур ву. Ва аьхириъ дугъкан ккун гъапIнийза гьадму «хазнара» абццуб.
– Сар-сариин муханат махьанай, азгъунвал терг апIинай, кьиматар за мапIанай, сар-сарихьна айи даккнишин терг апIинай, сар-сариз йирфар миванай, сар-сарихъди айи алвер мючIюбгъянай ва чвйирси гъузай, фицики мусурман мусурман касдин чве ву, гьадмуган сар-сариз зулум дапIну ккундар, хъял кади сар-сарихьинди лигну ккундар, сар-сариз кюмек дарапIди гъузну ккундар…
Ислам завар-жилар Халкь гъапIу Аллагьдихьан инсаниятдихьна анжагъ рягьмат вуди гъафиб ву, учву архаинди уьмур хъапIбан бадали ва учву заан вуйи ахлакьнан эйсйир хьпан бадали.
ГучI апIинай Аллагьдихьан лазим вуйи къайдайиинди, аьгъю йибхьай, му дюн’я вафасуз вуйиб, хъа аьхиримжи утагъ – даима вуйиб. Кьадар адрукьан ужудар ляхнар апIинай учвуз вахт имбиди, мумкинсузвалар ичв кIул’ина гъяйиз, ичв апIурайи ляхнар гьисаб-суалназ гъадагъай, гунгьариъ утIугъувалихьан учву уьрхяй, учвкан дюн’яйин чиркин ляхнар терг дапIну, Аьхират бадали чалишмиш шулайидар ва ибадат апIурайидар бахтлу лукIар ву.
Чан нефсназ мютIюгъ вуйир – думу Аллагьдин улихь зяиф кас ву, шли чан жиниди апIурайи пис ляхнар, Ислам диндин гьякьнаан дигиш дапIну, ужуб гьялназ гъахиш, Аллагьди дугъан ашкарди апIурайи ляхнарра, дигиш дапIну, ужувлан гьялназ хиди, Аллагьдихъди вуйи чан аьлакьа дигиш дапIну, лазим вуйи гьялназ гъабхирин, Аллагьди дугъан инсанарихъди вуйи аьлакьйирра, дигиш дапIну, ужуб гьялназ хиди.
Аллагьдиз агъя ичв жини ляхнариканра, эгер дурар ичв къайдасузди вуш, ашкарди апIурайи ибадатнакан учвуз кюмек адар. Фукьан ужур уву вушра, гъудганра апIури ва ушвра бисури ва гь. ж. ляхнарра апIури, эгер яв кIваъ писвал аш, яв ужудар ляхнарикан увуз кюмек адар.
Дугъриданна, халис мусурман касдин вартIан заан вуйи лишан, думу чан дин чвуччвухьна ккунивал улупуб ву, чан дустарихьна ккунивал улупуб ву - жара писвалин кьастар адарди, анжагъ Аьхират бадали.
Пайгъамбри ﷺ гъапну: «Дугърданна, Аллагьдиз учвкан вартIан ккунидар, сар-сарин хайир ккуни ужуб ахлакьнан эйсйир ву чпин умунлувал улупурайи ва имбу касарин ккуниваликк ккуркьнайи, хъа учвкан вартIан даккнидар Аллагьдиз, футнийир апIури, сар-сарин гъипрайидар, дуст дустрахьан, чве чвуччвухьан ярхла апIурайидар ву».
Гъиямат йигъан вари инсаният уч апIиди, ари гьадмуган Аллагь дурарихьинди илтIикIиди ва пиди: «Нашди Узу бадали сар-сарин хайир ккун гъапIдар ва сар-сарихьна ккунивал улупдар? Гъи, му йигъан, адруган жара сирин, анжагъ Йиз сиринтIан, Узу ккаъруза дурар Йиз сирникк!»
Гъапну Аллагьди Кьур’андин «Хулар» кIуру 49-пи Сурайиъ: «12. Гьей учву, хъугънайидар [Аллагьдихъ]! Ярхла йихьай хайлин (пис) хияларихьан (мусурмнарикан вуйи) [сари тмунур шакнакк ккитбахьан ярхла йихьай]! Дугъриданра, бязи хиялар (мусурмнарикан вуйи пис хиялар) гунагь ву; ва гюзчивал мапIанай, хълигури сар сариз [шлик фу каш абгури, сар-сарин гьудрубкIувалар агури], ва гъит сарикьан учвкан футна дарапIри жарарилан. Учвкан шлизкIа кьабул шуйкIан йикк ипIуб чвуччвун, думу гъачIиган? Учвуз даккун гъабхьунчвузки му (ари гьадмуган мапIанай му ляхин). Ва ихтият апIинай (жазайихьан) Аллагьдин [футнийир мапIанай], – фицики Аллагь (туба апIурайидарин) Кьабул апIурайир ву ва Рягьимлур ву!».
Дугъриданна, му гафарин кьяляхъ аьгъю шулу, гьаз Гьяжияр Аьлимурадович насиягьятарин хазна вуди машгьур вуш. Дугъаз чахсагъул мялум апIурхьа! Гъит чан илим Аллагьди хъана артухъ апIри!
Гьяжияр Аьлимурадовичди чан уьмрин юлдаш Саврина Гьяжиевнайихъди шубур веледдиз уьмур тувну, дурар аьхюр-бицIир аьгъяди, ляхниин юкIв алди тербияламиш гъапIну. Варидариз ужуб образование тувну, хизанар ккергъну. Мурарин баяр-шубар, багъри гъулаътIан савайи, жара йишвариъра намуслуди зегьмет зигури яшамиш шула.
Гележегдиъра Аьлияроварин хизандиз мюгькам сагъвал, кIван шадвал ва чпиз багъри касарихьанра, гъуландарихьанра гьарган аьхю гьюрмат хьувал ккун апIурхьа.
