Ужувлан ляхнариин жалб йихьай
Ассаламу аьлейкум, гьюрматлу ватанагьлийир! Табасаран халкьдин имамар-аьлимар гьарган жюрбежюр ляхнарин улихь шули гъахьну. Гьаддиз лигну улихь вахтарианмина ихь халкьдин аьлимарин варидагъустандиъ заан гьюрмат ади гъабхьну. Ав, ихь халкьдикан вуйи имамар-аьлимар саб ляхнин улихь хьайиган, ихь юкlварра шад шулу.
Ихь халкьдин вакил Мягьячгъала шагьрин кlулин мистан имамди дерккну кlури, улхьан йисан авгъуст вазли гъеебхьган, йизра кlваъ дамахвал гъабхьнийиз. Мягьячгъала шагьрин кlулин мистан имамди дерккувал, саб кlуруб, Дагъустандин Муфтиятдин ихь халкьдихьна вуйи заан гьюрматвал ву, кьюб кIуруб, гьадму ляхнихь дерккрайи касдихьнара улупурайи хъугъвал ву.
Авгъуст вазлианмина гъийин йигъазкьан, фу вахтна вушра му мистаз жвуван ватанагьли имамдихъди дусну кьюб гаф-чIал апIуз кlури гъушган, душваъ инсанар адарди шулдар. Ихь республикайин фунуб вушра терефнаан, чпин суалариз жавабар агури, мушваз инсанар гъюри шулу.
Магьа ичв фикриз Мягьячгъала шагьрин кlулин мистан имам Мугьяммадтlагьир Аьгьмадовдихъди вуйи интервью туврача.
- Мугьяммадтlагьир, сабпи нубатнаан ихь газат урхурайидар увухъди таниш апlидихьа.
- Узу Дербент райондин Дюзляр гъулаъ бабкан гъахьунзу. Учу Табасаран райондин Ничlрас гъул’ан Дюзляриз удучlвну гъушдар вуча. Школа ккудубкlбан кьяляхъ 2012-пи йисан Мягьячгъала шагьриъ айи Дагъустандин Исламдин университетдик (ДИУ) урхуз кучlвну ва 2019-пи йисан думу заан хъуркьувалариинди ккудубкlунза.
Урхуб ккудубкlбан кьяляхъ, Дербент райондин Дюзляр гъулаъ имамвал апlури гъахьунза, хъасин Табасаран райондин дяъват отделин гъуллугъчиди гъилихунза. Хъа гьамина имамди гъяйиз аьхиримжи вахтари Кьибла Дагъустандин вакилин кюмекчидира лихури гъахьунза. Гьамус магьа Аллагьу Тааьлайин амриинди гьаму жавабдар ляхин йиз гъюнариин илипна.
- Мягьячгъала шагьрин кlулин мистан имамвал апlури фицдар читинвалар алахьура, инсанарин хусуси суалар фицдар ву?
- Ав, жавабдарвал аьхюб ву, ва инсанарин суаларра жюрбежюр циркларикан вуйидар шула. Хъа гъийин йигъан учlруди дугъужвурайи месэлйирикан улхуруш, дурарин арайиъ гизафси жилирна хпир жара хьувал улупуз шулу, асас вуди дишагьлийир илтlикlури шулу. Жилари саспи вахтари хпириз, дугъан тIалабариз фикир тутруври шулу, саспи дюшюшариъ Аллагьу Тааьлайи хизан ккебгъруган чпиин илирчурайи фарзар тамам дарапlди, гьамдиан хъасин читинвалар арайиз гъюру ва натижайиъ дурари хизан ккадабхъбахьна хури шулу. Гьар йигъан инсанар гьаму суалар хьади гъюра.
- Хъа учву думу месэлйир фици гьял апlури шулчва?
- Сабпи нубатнаан дуфнайи инсандихъ дикъатниинди хъпехъуб лазим ву. Эгер дишагьли хизандиъ читинвал ади дуфнайир вуш, дугъахъ дикъатниинди хъпехъуруча, хъасин гьамрарикан фуж гъалатl шулаш аьгъю апlуру, хъа дици хьпан бадали учу жилиризра теклиф дапlну, дугъахъдира гафар апlури шулча. Ав, саспи ляхнар, уч духьну имиди, йишв`ин мясляаьтнахъна хуз шулу, хъа саспидар сацlиб вахт тувну ккунидарра а. Мисалназ, жилири дакьатар туврадар, я пулиинди, я ипlрубдихъди кюмек апlурадар, ясана жара хьуз мумкинвал туврадар кlури, дишагьли илтlикlуру. Му дюшюшдиъ учу дицир касдиз саб кьадар вахт туври шулча, чан гъапlу ляхнарин швумалвал дизигну, чан хизандиз фикир тувуз хъюгъри кlури. Думу вахтнан муддатнаъра эгер дигиш’валар дархьиш, дурар сарун имамди жара апlуру. Гьяйифки, гьацдар жилар аки, дурари я чпин хизан уьбхюрадар, ясана думу хпириз чахьан жара хьуз мумкинвал туврадар. Гьаддиз мицдар дюшюшариъ учу дурариз шариаьтдин къайдайиинди саб къарар адабгъури шулча.
- Имамдин йигъандин къайда фициб ву?
- Имамдин вазифйир яркьудар ву: вари гъудгнариъ жямяаьтдихъди хьувал, гьарсар гьамина илтlикlу касдин суалназ жаваб тувувал. Жвувахъди лихурайидарин, кюмекчйирин ляхнаризра дикъат фикир тувну ккунду. Гьаз гъапиш му мист ихь республикайиъ варитlан аьхюб ву, йигъ-йишв дарпиди, гьарган инсанар гъюрайи йишв ву, гьаддиз жвувра ва жвувахъди лихурайидарра гьарган фунуб-вушра ляхнихьна гьязурди духьну ккунду.
- Имамвалин вазифйир мистан саргьятариин ккудубкlурайин, дарш хъанара фукlа жара ляхнарихъдира аьлакьалу вуйин?
- Имамвалин вазифйир жямяаьт наан аш, гьадрарин вари ляхнарихъди аьлакьалуб ву. Асас вуди жигьилариз фикир тувну ккунду. Гьаддиз узура кми-кмиди жюрбежюр вузариз студентариз насигьятнан лекцйир урхуз гъягъюри шулза. Гьаци жигьиларихъди гаф-чlал апlури, дурарихъди сюгьбат апlури, арайиз аьхю мянфяаьт хуз шулу.
- Мугьяммадтlагьир гьяжи, газат урхурайидариз ва асас вуди жигьилариз яв терефнаан насигьятнан гаф пуб ккун апlурача.
- Кюгьне вахтарихъанмина ихь халкь, ихь улихь гъахьидар чиб-чпихьна заан гьюрмат айидар гъахьну. Дурари Ислам дин, марццивалиинди дюбхну, ухьухьна гъурубкьну. Гьяйифки, гъи саспидариз ихь арайиъ мусурмнар чиб-чпихьан жара апlуз ккунду. Гъийин йигъазра дурари му ляхнин гьякьнаан гизаф зегьметар зигури ими. Хъа ухьу вари сатlиди, ужувлан ляхнариин жалб духьну, чlуру ляхнарихьан ярхла духьну ккунду. Жигьиларикан кlуруш, сабпи нубатнаан, ичв абйир-бабариз гьюрмат апIинай, дурариз хъял гъюру, гиран шлу ляхнар мапlанай. ДумутIанна гъайри, аьлимариз гьюрмат апlинай, гъи жигьиларин думу ляхниъ гизаф нукьсанар гъузна, чпи варитlан аьгъюдар вуча кlури гьисаб апlура. Илим аьгъю апlинай. Ихь Пайгъамбарин ﷺ гьядисдиъ дупнадаринхъа: «Илим урхувал гьарсар касдиин али фарз ву» кlури. Гъит ихь жигьиларин гележег акуб ибшри.
