ХьхьичIва-хьхьичIмур нюжмар-чак

ХьхьичIва-хьхьичIмур нюжмар-чак

ХьхьичIва-хьхьичIмур нюжмар-чак

Нюжмар-чаклил Исламраву ляличIиса кIану бугьлагьиссар. Мунин бувну, му чаклихсса чиригу хъинну хъунмассар. Идавсил ﷺ хIадисирттавугу чIявуну кIицI лавгун бур нюжмар-чаклил ххирашиву ва хъуншиву.

 

Аллагьу Тааьланал Кьуръандалуву увкуну бур «аль-Джумъаь» суралуву (мяъна): «Нюжмар кьини чаклийн оьвтIун бивкIукун, зула дахху-ласугу кьадиртун чаклийн анавар буккияра».

Салман аль-Фарисил бувсун бур Идавсил ﷺ увкушиву: «Нюжмар кьини чурхгу шювшуну (гъуслу бувну), шайкун марцIшивугу дурну, бакIрал чIарардая ва чурххая аьтрилул кьанкьгу дурну, мизитравун лавгун, чIаравминнахун ахкъачинну миву щяивкIун, Аллагьнал ﷻ цайва бивхьусса чакгу бувну, имам хутIба буллан ивкIукун гъалгъагу къабуварча, мунал нюжмардул мутталий бувсса бунагьру шюшинтIиссар» (аль-Бухари).

Цамур хIадисраву увкуну бур: «Багьана бакъанува цаннил хъирив ца шанма нюжмар чак личIан бувманал дакIний Аллагьнал бищунтIиссар нифакьрал мугьру» (Ибну Аьбдуль-Барр).

Щак бакъа, нюжмар кьинигу вайми кьинирдаяр даражалул ларайссар. Ца хIадисраву Идавсил ﷺ увкуну бур: «Кьинирдава яла ххуймур – нюжмар кьинири. Му кьини Аллагьнал ﷻ Адам идавс ляхъан увссар, му кьини Адам алжаннавун увхссар ва мива уккан увссар. Кьиямасса кьинигу нюжмар кьини дучIантIиссар» (Муслим).

Та бувссар Исламрал тарихраву цалчинсса нюжмар чак?

Маккалив бусурманнан тамансса захIматшивуртту духIан багьссар чапурсса кьурайштурал чулуха, мунияту чак-эбадат кьюлтIну дувайсса диркIссар. Мискинсса ва заэвсса бусурманнай кьурайштурал чIявусса зулмурду бувссар. Мунин бувну, Маккаливсса чIумал МухIаммад Идавсил ﷺ нюжмар чак къабувссар, циняв халкь цачIун батIин бюхълай къабивкIунтIий. Исламрал тарихраву цалчин нюжмар-чак бувсса инсан хьуссар Асад бин Зарарат. Му иш хьуссар МухIаммад идавс ﷺ Мадиналив изаннин. Мадиналул халкьуннащал Идавс ﷺ хьуна авкьусса чIумал цалчин байаьт (кьутIи, икьрал) дуллуманугу ивкIссар Асад бин Зарарат. Му тасттикь буллай бур Абу Давудлул ва аль-Байгьакьил бувцусса хIадисирттаву: «Кьяъб бин Маликлул бувсуна: «МухIаммад Идавсин ﷺ нюжмар чаклил азан баяйхту, мунал Асад бин Зураратлухлу дуаь дувайва. На цIувххуссия: «Нюжмар чаклийн акбар тIисса чIу бавукун ина Асадлухлу дуаь циван дувара?» Идавсил ﷺ увкуна: «Му унутIий цалчин жул хьхьичI имамну авцIуну нюжмар-чак бувсса инсан». На ялагу цIувххуссия: «Зу цими инсан уссияв?» «МукьцIала» - увкуна Идавсил ﷺ. Ва хIадисрайн бувну Имам Шафинал мазгьабраву нюжмар чакливу мукьцIала инсан икIан аьркинссар увкуну бур.

Ца риваятрайн (бусала) бувну, МухIаммад Идавсил ﷺ цала цалчинмур нюжмар чак бувссар Маккалия Мадиналив гьижра бувкун, Кьуба тIисса махIлалия Рануна тIисса кIанттайн лавгун (Кьубалия Мадиналив нанисса ххуллий). Микку яхъанай бивкIссар Бану Салим бин Аьвф тIисса кьабила (племя). Му нюжмар-чакливу ттурша адимина усса жямат гьуртту хьуссар тIий бур.

Цамур риваятрайн бувну цалчинмур нюжмар чак Идавсил ﷺ Кьуба тIисса кIанттай бувссар тIийгу бур.

Жунма Аллагьнал ﷻ Исламрал тарих лахьлансса гъира булуннав, Идавсил ﷺ ххуллу бувгьуну бачин буваннав, Зал рязисса аьмал булуннав. Амин.

 

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


ЧIун ва иман

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIабтал бавтIсса кIанттавату ппив къашайва тIар сура «аль-Аьср» къабувккуну. Ва бур Кьуръандалул ца яла кутIамур сура, цинугу шанма аят бусса. Ванил цалчинмур аятраву Заннал увкуну бур (мяъна): «Хъа буллай ура ахттакьун чIумуйн».   Аллагьу...


Таваккулданиясса мусил махъру

    Таваккулданул мяъна дурчIин дуллалисса калимартту:   Идавсил ﷺ увкуссар: «Халкьуннаву яла гужма хьун ччиманал Аллагьнайн ﷻ таваккул бутича». ЯхIъя ибн Муа́ьзлухь цIувххуссар: «Инсан таваккул бутайману та ккаллиссар?» «Цала Заллуну Аллагь ﷻ...


ЛирчIсса зумарду

Гьарца бусурманчунан кIулну бикIан аьркинссар хъирив лахъан дуллалисса эбадатгу, чIумуй дурмургу ца даражалий къадикIайшиву. Мунияту учайссар жагьилну унува дурмур хъинссар, хъунав хьукун дурмунияр, куну.   Мунин бувну, зумарду цила чIу-мал дургьуну щаллу дуван хIарачат бан аьркинссар....


ХIабибнал ﷺ дуниял кьадитаврил бусала

Ца хавар бусанда, вичIи дишара Кьуръан-хIадис бувсун къабувчIайминнан, Аьжам шеъри бувну ХIабиб ﷺ кIицI анда Цал шафааьт жунма бияйрив ккаккан. Муъжизатру буслай гъалгъа буварча, КIивагу иттату макь экьи лагай, Цув кIицI лагаврийну ихтилат барча, Вай кьянкьасса дакIру кIукIлу хьун...


Напсилул хасиятру

Напсилул хасиятруЦала напсилух вичIи дирхьуну, оьбаларду буллан махъаллил акъасса инсаннан хасъсса хасиятру дур къуллугърах къанихшиву ва мудан цува цайминнаяр лавайну икIан ччишиву. Мукунсса инсаннан, мудан хьхьичIун личлай, цайми инсантал цала буюрду биттур буллали буллай, цахва мюхтаж буллан...