Иман цIакь дувансса давуртту

Иман цIакь дувансса давуртту

Идавсих ﷺ вичIи дирхьума – Аллагьнайн ﷻ мютIи хьумари. «Нур» тIисса суралуву увкуну бур: «Аллагьнайн ﷻ ва Идавсийн ﷺ мютIину бикIи, акъахьурча зун жаваб дулун багьантIиссар». Вай мукъурттил мяйжан буллай бур Идавсил ﷺ ххуллу (сунна) бувгьуну бачаврийну инсантурайн Заннал цIими биянтIишиву. Иман цIакь дуван ччиминнансса дарман хъанахъиссар суннарду биттур баву.

 

Цаппара суннарду буван захIматнугу, миннул чири ва барачат хъинну хъунмассар. Му иш кIулсса бусурманчунал хIарачат бувантIиссар миннуй хъинну бажар буван. Бусанну цаппара суннардая.

 

  1. Тагьажуд чак баву.

Цаппараннан кIюрххил чаклийн чIумуй шания бизан захIматну бикIай. Тагьажуд чак буван хъиннува захIматссар, муниятур мунил чиригу хъунмасса. Кьуръандалул ва хIадисирттал жува гьуз учин буллай буру му чак баврийн, бувайминная цIарду дурну. Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Бюхъавай щалла хьхьу гьан дува эбадат (чакру) буллай, ягу дачIи хьхьу, ягу мунияр чанмурдагу» (сура «Аль-Муззаммиль», 2-3 аятру).

АбутIалиблул арснал Аьлил бувсун бур: «Ца хьхьуну МухIаммад Идавс ﷺ увкIуна ттучIан ва цала душничIан ФатIимачIан. Ганал цIувххуна: «Зу чакру буллай бакъарув?» На учав: «Жул рухIру Аллагьнал ﷻ кIунттихьри: ччан бикIарча Заннал жу чантI учин бувантIиссару». Вай махъру баяйхту Идавс ﷺ ссихI къадурккун, кIура авну лавгуна. Чансса арх шайхту ганал цала ччаннайх кагу ришлай увкуна: «…инсан бястру буллан икIай».

 

  1. Ратибат-чакру баву.

Ххювагу чаклил хьхьичI-махъ ссуннатсса ратибат-чакру бувну хъинссар:

  • 2 ракааьт кIюрххил чаклил хьхьичI;
  • 4 ракьааьт ахттайн чаклил хьхьичI ва 4 ракааьт хъирив;
  • 4 ракааьт ахттакьун чаклил хьхьичI;
  • 2 ракаьат маркIачIан чаклил хъирив;
  • 2 ракааьт хъатIан чаклил хъирив.

Мукунма, утту бишиннин витрулул чакругу бувну хъинссар.

ХIадисирттаву бувсун бур: «КIюрххил чаклил хьхьичI дувайсса кIира ссуннатсса ракааьт хъинссар дунияллуву думунияр». «Ахттайн чаклил хьхьичI ва хъирив мукь-мукьра ракааьт дувайма Аллагьу Тааьланал Дужжагьрал цIарая уруччинтIиссар». «Кьинилун ацIния кIира ракьааьт даврил ялув ацIайманан Аллагьу Тааьланал Алжаннаву къатри дувантIиссар. Ми ракааьтругу – кIюрххил чаклил хьхьичI кIира, ахттайн чаклил хьхьичI ва хъирив мукь-мукьра, маркIачIан ва хъатIан чаклил хъирив кIи-кIира ракааьт».

 

  1. Итни ва хамис кьини зума дугьаву.

МухIаммад Идавсил ﷺ хасну вай кьинирдай зума дугьайсса диркIссар. Ганал учайсса бивкIссар: «Инсантурал аьмаллу (тIуллу) Аллагьнал ﷻ хьхьичI бацIан бувайссар итни кьини ва хамис кьини. Ттун ччива ттулами аьмаллу Аллагьнал ﷻ хьхьичI бацIан бувну нава зума дургьусса чIумал».

 

  1. Нюжмар кьини «Аль-Кагьф» тIисса сура буккаву.

«Аль-Кагьф» тIисса Кьуръандалул 18-мур суралул даражартту хъинну чIявуссар. Ганиву буссар тарихравасса бусаларду: нуххувун бувхминнаясса, Муса ва Хизри идавстураясса, Зулкьарнайннуясса, Яъжуж-Маъжужнаясса. Нюжмар кьини ва сура буккайма нурданул чанна лахъан увантIиссар хъиривмур нюжмар кьини дучIаннин.

 

  1. Чаклин биссайхту кIира суннатсса ракааьт даву.

Ца кьини кIюрххицIунмай Идавсил ﷺ гьан бувну бур Билаллуйн оьвчин. УчIайхту цIувххуну бур: «Билал, ина Алжаннаву ттуяр хьхьичIун уккан ссал увра? На гивун та уххарчагу, ттун гиву ина лякъара». Билаллул бувсун бур: «На акбар увкутари кIира ссуннатсса ракааьт дувара. Ялагу чаклин иссаву зия хьувтари гацIана цIуницIа чаклингу ивссуну, Аллагьнахлуну ﷻ кIира ракааьт дувара». МухIаммад Идавсил ﷺ увкуну бур: «Ми кIивагу ишри сававну хьусса».

 

 

АхIмад Кьурбанов

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


БахIулул ва янил шаврил лишанну

Кьуръан ккалай инсантал хъин бувайминнал бусаврин бувну, хIакьинусса кьини халкьуннаву хъинну ишла хьуну бур бахIурду баву ва янил шаву. Ми иширттал хIакъираву инсантуран чIявучин тIайласса кIулшигу къадикIай. Мунияту, ва макьалалуву кIицI лаганну бахIу бувсса ягу янил хьусса инсан цукунсса...


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...


Мубараксса барз

Рамазан зурул даража Рамазан зурул хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьу дуркIукун, Алжаннул хьулурду тIивтIуну, му барз гьаннин къалакьайссар. Дуржагьрал хьулурду лавкьуну, му барз гьаннин къатIитIайссар. ЩяйтIантал байщун бувайссар, иблислуй къатIа бишайссар. ЛивтIумий ххари шайссар, уттавамий рахIат...


Ссавур дуван кумаг баймур

Идавсил ﷺ жунна ккаккан дурну дур ссавур дуван кумаг байсса азкар-дуаьртту: «КIюрххил чаклил хъирив ацIра дуаь дурккуманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар, Аллагьнал ﷻ му инсан уруччинтIиссар, миннувасса ххюра дунияллийсса оьрмулухассар, гайми ххюра ахиратраяссар.   «ХIасбия-Ллагьу...