Аькьилсса бусаларду
Нитти-буттал дуаь
Ца аьлимчу-щейхначIа ккалаккисса мутааьлимнал ганахь миннат бувну бур цахара дуаь дувакьай, куну. «Ттул дуаь Аллагьнал ﷻ кьамул къадувантIиссар!» - баян бувну бур щейхнал. Мутааьлимтал махIаттал хьуну бур, цанчирча, дуаь чIа увкума ивкIун ур дуккавриву хIарачат буллалисса, ххуйсса тIабиаьт дусса оьрчI. «Ванаха нитти-буттал ххуйсса дуаь дурну дакъар», – бувчIин бувну бур аьлимчунал. – «Дуаь къадурхьурча, нину-ппу ваная рязину къабикIантIиссар. Нину-ппу къарязиманая Аллагь ﷻ къарязиссар. Аллагьнал ﷻ рязишивруцIа хьуманаха дурсса ттул дуаьлия ци хайрди? Идавсил ﷺ увкуну бакъарив: "Аллагьнал ﷻ рязишиву дуссар нитти-буттал рязишивруву", - куну».
Яла щейхнал цама мутааьлимнайн канил ишарагу дурну увкуну бур: «На ва зул гьалмахчунаха дуаь дуварча, га Заннал кьамул дувантIиссар. Ттун кIулли ванал ниттил ванаха дяхтта ва хьхьурай чIярусса дуаьртту дайшиву, ваная рязину бушиву, мунияту ттулмур дуаьгу кьамулссар».
Имам Гъазали ва къачагътал
Абу ХIамид аль-Гъазали увну ур Тус тIисса шагьрулий. Га заманнай диндалул элму лахьхьин ччими лагайсса бивкIун ур Нишапур тIисса шагьрулийн – гикку бивкIун бур машгьурсса аьлимтал ва мадрасартту. Цала шагьрулий элмурдал аслурдугу лавхьхьуну Гъазали лавгун ур Нишапурдайн. Га ивкIун ур хъинну гьунар ва хIарачат бусса мутааьлим. ЧIал къавхьуну аль-Гъазалиная яла хьхьичIунма студент хьуну ур.
Щейхтурал цахьра дирхьусса дарс хъама къадитаншиврул ганал гьарзад чагъардай чичайсса аьдат диркIун дур. Яла гай чичрурду личIи-личIи дурну, бутIрайх дарчIуну таптарду сакин байсса бивкIун бур. Му куццуй цала элму ядуллай ивкIун ур.
Цаппара шиннардива цала дуккавугу къуртал дурну имам аль-Гъазалил хIукму бувну бур шавай зана хьун. Чичрурдал таптардугу хъуннасса далухIи дурну хIадур дурну дур. Цала шагьрулул чулухуннайн нанисса чарвандалущал авчуну ур.
Ххуллийх гайннайн ххявххун бур къачагътал. Циняв хъямала бувну, яржа бивну бур Гъазалинайн. Къачагътурал цIухлагу бивхьуну, гьарзад зерххуну дур. ХIисав хьуну дур хъуннасса далухIи. Гъазали миннат буллан ивкIун ур: «Гьарцазад ласияра, так ва далухIи ттун кьадитияра!» - тIий.
Ганиву ци-дунугу багьлул ххирасса дусса ххай, къачагътурал га зерххуну, ппив дурну дур, амма ганиву так чичрурду дусса чагъарду бакъа цичIав къаляркъуну дур.
Ца къачагънал цIувххуну бур: «Вай ци чагъардур вин мукссава хъинну кьиматрайсса?»
«Вай ттул элмурдури, тамансса шиннардий ттула муаьлимтурал бувсмур чичлай цачIун дурсса. Зу вай зеххирча, на оьрмулул мутталий цачIун дурмуницIа хьунтIиссара».
Къачагътурал бакIчинал хъянгу ивкIун цIувххуну бур: «Инсаннаща цува аьлимчура учин цукун бюхъайссар, жуща ганал цинярда кIулшивуртту зеххин хъанай бунува?»
Гъазалил жаваб дуллуну дур: «Ттул элму вай таптардаву дакъасса, ттул дакIнивугу диркIссания, зуща гай тачIав зеххин къахьунтIиссия».
Вай махъру бавсса къачагънал далухIигу зана дурну, увкуну бур: «Ма, насу вила ххуллийх. Ина мяйжаннугу за кIулсса инсан ура».
Ва бусала имам аль-Гъазалил чивчуну бур цала «ИхIяъ оьлуму-ддин» тIисса луттирай, элму лахьхьаврил даражалия бусласисса бутIлуву. Ванил мяънагу: хIакьсса элму – инсаннал дакIнивумурди, чагъарданий, луттирдаву чирчумур дакъа хьун, ччуччин, зеххин бюхъайссар, дакIнивумур абадлий личIантIиссар.