Лажинлякъул лишан

Инсаннахьхьун ядуван дуллусса задрайн «аманат» учайссар. Ва бур аьрабрава лакку мазравунгу цайми бусурман миллатирттал мазурдивунгу бувкIсса махъ.

Аманат тIисса махъ аьрабрая таржума бувайссар «буллусса махъ бугьаву, дакI тIайлашиву, вихшала» тIисса мяънардай. Диндалул аьлимтурал ва махъ укун бувчIин бувну бур: «Аманат – чил ихтиярдури, инсаннал дуруччин ва ядуван аьркинсса».

ЧIявучин аманатну дикIайссар ци-дунугу кьимат бусса зад, масала, арцу-муси ягу цамур хъус. Амма аманатну хьун бюхъайссар махъ ягу инсаннал кьюлтIшинна.

Жабир ибн Аьбдуллагьлуясса хIадисраву бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкушиву: «Зухьва ци-бунугу бусласима тиху-шихунай уруглай ухьурча (цайминнан бавну къаччишиву ккаккан буллай), мунал бувсмур аманатри» (АхIмад, Абу Давуд, Тирмизи).

Инсаннал цала дакIниймур мачча-гъаннахь, дустурахь, гьалмахтурахь, сайки цана цалчин ккавксса инсаннахь бусаврил жура-журасса сававрду дикIан бюхъайссар. Инсан тIабиаьтраватува вихшала дуван ччисса ур, мунияту бюхъайссар кьюлтIну битан аьркинмургу урчIайнмай ва куяйнмай буслай айишин. Мунан пикривагу къашайссар цала бувсмур чIал къавхьуну гьарцаннан кIул хьунтIишиву. БикIай инсантал цала гъанминнайн дакъа вихшала къадувайссагу. Вихь цала кьюлтIмур бусласиманал вийн дазу дакъасса вихшала дуллалиссар.

КIулну бикIан аьркинссар жухьва бувсмур – ядуван дуллусса хъус куннасса аманат душиву. Мунияту га буруччингу, ябувангу чара бакъа аьркинссар.

Жуна цинявннан мисалну хъанахъисса МухIаммад Идавсил ﷺ тачIав цайнма бувсса аманатран, вихшалдаран хиянатшиву къадурссар, цанчирча Расулуллагь ﷺ ивкIунтIий цинярдагу ларайсса хасиятирттал заллу. Му хасият сававну, оьрчIнийва ганайн учайсса бивкIссар аль-Амин – вихшала дуван лайкьма, тIайлама, - куну. Щала цала оьрмулул мутталий Идавсил ﷺ му цIа лайкьну дурурччуссар.

МухIаммадлуйн ﷺ Маккалив дазу-зума дакъасса вихшала диркIссар, асхIабтурал ва гъан-маччаминнал дакъасса, сайки талатисса душмантуралгума.

Маккаливсса мушриктурал (къанчурдийн икрам буллалими) МухIаммадлул ﷺ идавсшиврийн мукIру къахьурчагу, цала хъус-хъиншиву аманатран кьадитансса цама инсан къалявкъуссар. Миннал бас увну, Мадиналив гьижра буван нанисса чIумалгума, ИдавсичIа ﷺ ядуллай диркIссар мушриктурал хъус. Маккаллал халкь бивкIссар МухIаммад Идавс ﷺ ивчIансса кьаст лахIлай, амма миннал хъус муначIа диркIссар. Миннан кIулну бивкIссар, щак бакъа цала кьадиртмур Идавсил ﷺ зана дувантIишиву. Мукун хьугу хьуссар. Мадиналив ачиннин Идавсил ﷺ Аьлийн тапшур бувссар хъуслил заллухъруннан цачIарасса аманатру зана дува куну.

Чил кьюлтIшинна

Цайминнан кIул хьуну къаччисса кьюлтIшинна дакъасса инсан нажагьгу акъахьунссар. Ца-ца чIумал инсантурал цанма ччай бусай жухьва кьюлтIсса задру, ягу жунма миннуя хархавар бакъа кIул шай. Амма цукун кIул хьурчагу, му хавар – инсаннал кьюлтIшиннари, цайминнан баян буллан ихтияргу дакъассар.

Амма ца-ца чIумал жущава къашай кьюлтIмур кьюлтну битан, ягу жунма кIулну бакъар му цукун битайссарив. КьюлтIсса хавар загьир къабувну бацIан къашайсса халкь чансса бакъар, миннаща къабувсун бацIангу къашай. Бусан къааьркинмургу бувсун, яла пашман хъанан бикIай.

Исламрайн бувну, цукунчIавсса ихтияр дакъассар кьюлтIмур ашкара буллан, му хIарамссар, бунагьссар, хаснува ашкара баврийну цаманан зарал хьунтIий бухьурча. Инсаннал кьюлтI бувмур бусан бучIиссар га дунияллия лавгун махъ, мугу так га баябур увансса, цIаний ттангъа рищунсса зад бакъахьурча.

Винма кьюлтIсса зад кIул хьурча, кьацI бавщуну икIу, акъахьурча, Кьиямасса кьини мунихлу жаваб дулун багьантIиссар.

Абу Гьурайрая бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Лажинлякъул (мунафикьнал) шанна лишан дуссар: хавар бусласисса чIумал щялмахъру хIала бакьайссар, вихшала дуварча хиянатшиву дувайссар, буллусса махъ къабугьайссар» (Муслим).

Кулпатраву ва жяматраву дугьан аьркинсса духIи-дуциндалул ца бутIа хъанай бур кьюлтIмур ашкара къабуван кIулшивугу. Маз ккарччал махъ бугьан къакIулшиву – духIин дакъасса инсаннал хасиятри. Мукунминнахь дакI тIиртIуну за бусавугу хъиннува оьккиссар.

КьюлтIмур ябуван къабюхъаврил хъунмур сававгу – инсаннал иман хьхьарашиву, Аллагьная ﷻ нигь дакъашиву ва цайминнал ихтиярду къадуруччайминнащал дусшиву давури.

Гьарца бусурманчунан лайкьссар му мунафикьсса хасиятрая арх уцан. Мунияту аьркинссар цала иман, Аллагьнаясса ﷻ нигь цIакь дуллан, салихIминнащал дусшиву дуван.