Миъражрал хьхьу

Миъражрал хьхьунил хасшивурду
Миъражрал хьхьунил щаллусса цIа – «Аль-Исраъ валь-Миъраж» учайссар. «Аль-Исраъ» – му МухIаммад Идавс ﷺ Маккаливсса мизитрава Иерусалимрайсса аль-Акьса мизитравун иян авури. Мунияр махъ Идавс ﷺ цавагу малаикнан, инсаннан, жиндран къакIулсса даражалийн ссавруннайн гьаз аврийн учайссар «АльМиъраж». Му иш хьуну бур Идавсил ﷺ гьижра буван 18 зурул хьхьичI. Муниннин 10 шинал мутталий Идавси ﷺ ивкIссар Маккаллал халкьуннахь Исламрая буслай, тIайласса ххуллийн оьвтIий, амма тайннаяту так рихшантру, кьюкин аву ва къащи хьунмур бакъа къабивкIссар.
Исраъ ва Миъраж Идавсил ﷺ бувссар чурххайну ва рухIирайну. Муниятури му ккаллисса Аллагьнал ﷻ Цала яла ххирама лагънан буллусса ца яла махIатталмур караматну. Ца риваятрайн (бусалалийн) бувну, ИдавсичIан ﷺ шама малаик увкIссар – Жабраил, Микаил ва Исрафил. Миннал МухIаммад ﷺ увцуссар, чIарав шанашиминнан кIул къахьунну. Жабраил Идавсищал ﷺ Зам-зам щаращучIан увкIун, цукунчIавсса цIуцIаву ва оь буккаву дакъа мунал дакIнива къюкI дуккан дурну, шамилла дирссуну (шюршуну), хIикматшиврул, аькьлукаршиврул, имандалул дуцIин дурну, идавсшиврул мугьругу бивщуну махъуннай дакIниву дирхьуссар.
Буракь
Маккалия Иерусалимрайн Идавс ﷺ увцуссар «Буракь» тIисса хIайвандалий. Имам Муслимлул луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «ТтучIан Буракь бувцуну бувкIуна. Га бия лахъисса кIяласса хIайван, ттуккуяр лахъсса, вилцIундалуяр лагьсса. Я бияйсса ччимур кIанттайн га хъинну ччяни бияйва. На ганий най уссияв Байтуль-Мукьаддаслив ияннин. Ххуллийх жу бавцIуссияв Мадиналив, гикку на кIира ракааьт чаклил дурссия. Ялагу жу бавцIуру Мадьян тIисса кIанттай, Муса Идавсил ﷺ мурхьирача, гиккугу кIира ракааьт дурссия. Яла бавчуру Муса Идавс Заннащал ихтилат буллай ивкIсса «ТIур-Сайна» зунттучIан, гиккугу на чак бувссия. Хъиривгу жу лавгру Эса Идавс ниттил увсса кIанттайн, гиккугу на дурссия кIира ракааьт чаклил».
Идавстурал имам
Иерусалимрайсса аль-Акьса мизитравун бивукун, Идавсил ﷺ Буракь бавхIуссар циняв идавстурал цала хIайвант бахIайсса бурхIулттуцIун. Яла мизитравун увххун, циняв идавстуращал жяматрай кIира ракааьт чаклил дурссар имамну авцIуну. Мизитрава увккукун ганачIан Жабраил-малаик увкIссар кIира тахIнигу канихьну; цанниву диркIссар накI, гамуниву чахир. Гайннува ччимур язи дугьи увкуссар. Идавсил ﷺ накI дурчIуссар. «Ина марцIшиву дурчIунни», – увкуссар малаикнал.
Ссавнийн гьаз шаву
Ссуруллава Илагьийсса Нурданул чуртту ливккун, мунийх лавай МухIаммад Идавс ﷺ гьаз хьуссар ссавруннайн. Га чуртту ликкан бувну бивкIссар ца муруллучIан. Махъ гикку мизит бувну, ганин цIа дирзссар «Муруллул къуппа» («Кьуббату-с-Сахра»). Цалчинмур ссавний Расулуллагьнан ﷺ хьуна авкьуссар Адам Идавс u, кIилчинмуний – Эса, ЯхIъя ва Закария, шамилчинмуний – Юсуф, мукьилчинмуний – Идрис, ххюлчинмуний – Гьарун, ряххулчинмуний – Муса, арулчинмуний – Ибрагьим. «Сидратул-Мунтагьа» тIисса кIанттайн бивукун Жабраил малаикнал бувсъссар ганияр лавай гьаз хьун цавагу малаикнахь ихтияр дакъашиву: «Ттул макьам шикку къурталссар, ттигу ца ша ласурча, на ччуччинтIиссара», – куну авцIуссар.
Заннащалсса ﷻ ихтилат
Гикку Жабраилгу кьаивтун, Идавс ﷺ цувалу авчуссар. Ганал хьхьичIсса пардавру тIиртIукун тамансса аьламатру ккаркссар. МухIаммад ﷺ Идавсин буллуссар цаманан къабуллусса неъмат – Аллагь Тааьла ккавкссар. Аллагьнал ﷺ Идавсих ﷺ хIурматгу бувну, дянив я малаик, я цама цучIав акъа тIайланма гъалгъа бувссар.
Ссайгъат
Имам Муслимлул луттираву бувсун бур Миъражрайн увцусса чIумал Идавсин ﷺ ссайгъатран шанма неъмат буллуну бивкIшиву: кьинилун ххюва чак баву, «аль-Бакьара» суралул махъсса аятру ва Идавсил ﷺ умматиннан циняв бунагьру багъишла битантIишиву (ширк къабивхьуминнан). Цал кьинилун 50 чак баву ялув бивхьуну бивкIссар, Яла Муса Идавсил маслихIат бувну, Заннахь чIа увкуссар 5-ннийн бияннин чан баву. Ва иш хьуннин МухIаммад Идавсил ﷺ чак бувайсса бивкIссар Ибрагьимлул шариаьтрайн бувну: кIюрххил ва гьанттайнмай кIи-кIира ракааьт. Ванияр махъ Жабраиллул лахьхьин бувссар чак буван ва чаклил чIун кIул дуван. Жувагу хIакьину мува куццуй кьинилун ххюва чак буллай буру.
Миъражрал манзил
Исраъ ва Миъраж хьусса куц бусласисса чIумал МухIаммад Идавсил ﷺ кIицI лавгссар му иш ца лахIзалул мутталий хьушиву. Сапар байбивхьусса чIумал Жабраил-малаикнал щуну щинал бувцIусса къукъу бувтссар, му щяв багьаннин хъап учин Идавс ﷺ махъунай ивссар Миъражрая.
Вихми ва вих бакъами
Гьунттимур кIюрххил Идавсил ﷺ халкьуннахь бувсъссар цанма ккавкмур ва хьумур. Му хавар бавсса мушриктал (вих бакъами) куннал куннахь буслай, Идавс ﷺ кьякьлухун ихьлан бивкIссар. Миннавасса цаннал увкуссар: «Инава кьунну мяйжаннугу Иерусалимрайн ивхьурча, буси та шагьру ва шагьрулул чIаравсса кIанттурду цукунсса бия?», – куну. Амма тикку усса чIумал МухIаммад Идавсил ﷺ шагьрулух личIисса къулагъас дурну къадиркIссар. Микку Аллагь Тааьланал Иерусалимрал сурат Идавсил ﷺ яруннил хьхьичI дацIан дурну, гикку бумур бажлину бусан бювхъуссар. Укун чивчуну бур аль-Бухарил ва Муслимлул хIадисирттал луттирдаву.
Абужагьаллул цIувххуссар: «Да МухIаммад, ина жухь ттигу цибунугу вих хьун захIматсса бусан ччай урав?». «Ура!», – куну, хьхьувай цала бувсса аьрххи-сапардания буслай айивхьуссар Идавс e. ВичIи дишин бавтIми махIаттал хъанан бивкIссар: «Маккалия Иерусалимрайн ца чулухунмай варантай зурул мутталий бачинсса ххуллу бур, цукун шайссар ца хьхьуну тихунгу ивну махъунай зана хьун?!» – тIий. «Мукун хьунни Заннан ччан бивкIунтIий!», – увкуну Идавсил ﷺ баян бувссар цува тичча махъунай авчукун Маккалив нанисса чарван ккаркшиву, балжину бувсъссар га цукунсса дуссарив ва цумур кьини, ци чIумал диянтIиссарив. Мяйжаннугу, Идавсил ﷺ увкусса чIумал чарван шагьрулувун дурхссар. МухIаммад Идавсил ﷺ бувсмур душмантурал щаклихун бивхьунугу, дакIниву хIакьсса иман думи гассят гьарца мукъуйн вих хьуссар. Аллагьнал ﷻ гьан увсса Идавсил ﷺ увкумур щаклихун бишинсса пикри бусурманнал дакIурдиву бикIан къабучIиссар.
Цаппара мушриктал АбубакардучIанлавгун Идавсия ﷺ бавмур ганахь буслан бивкIссар, вих хьун захIматсса хаварду бавукун га диндалия махъунай хьунссар тIисса умудрай. Амма Идавсил ﷺ цIакьсса дуснал Абубакардул ﷺ увкуссар: «МухIаммад Идавсилмяйжаннугу мукун увкухьурча, му тIайласса бикIантIиссар. Танал ттухьва мунияр хъиннува вих хьун захIматсса хавар бусарчагу на вих хьунтIиссара», – куну. Мунияр махъри тIар Абубакардун«Сиддикь» тIисса ялун ца дирзсса. Мунил мяънагу – «вихма, тIайлашиву дума» тIиссар.
МУСЛИМ АЬБДУЛЛАЕВ